Tình trạng bạo hành, ngược đãi cha mẹ già thời gian gần đây ở nhiều tỉnh, thành trong đó có Hà Tĩnh tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự xuống cấp về ứng xử gia đình và những khoảng trống trong bảo vệ người cao tuổi. Tại Hà Tĩnh, dù chưa có thống kê cụ thể, mâu thuẫn giữa con cái với cha mẹ già vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức, từ xúc phạm tinh thần, bỏ mặc, lạm dụng kinh tế đến những hành vi bạo lực gây bức xúc dư luận.
Tối 15/5, dư luận không khỏi phẫn nộ trước đoạn video phát trực tiếp trên mạng xã hội ghi lại cảnh một nam thanh niên liên tục chửi bới, đe dọa chính mẹ ruột của mình. Trong video, người đàn ông cầm gậy đứng trên thềm nhà, dùng nhiều lời lẽ thô tục, xưng hô “tau - mi” nhắm vào người phụ nữ lớn tuổi được xác định là mẹ ruột. Trong khi đó, người mẹ già yếu lặng lẽ di chuyển các bao tải lúa, bất lực trước thái độ và hành vi của con.
Ngay sau khi tiếp nhận phản ánh, Công an xã Kỳ Hoa, tỉnh Hà Tĩnh đã vào cuộc xác minh, xác định người xuất hiện trong đoạn video là B.X.C. (SN 1990, trú tại thôn Xuân Thọ, xã Kỳ Hoa). Theo cơ quan chức năng, do sử dụng rượu bia, B.X.C. không làm chủ được hành vi và lời nói đối với mẹ ruột là bà T.T.H. (SN 1954).
Thiếu úy Nguyễn Đan Trường - cán bộ Tổ Phòng chống tội phạm, Công an xã Kỳ Hoa cho biết: “B.X.C. có thói quen sử dụng Facebook để phát trực tiếp, chia sẻ sinh hoạt thường ngày. Thời điểm xảy ra vụ việc, sau khi sử dụng rượu bia, trong lúc phụ mẹ bê lúa, B.X.C. sơ suất làm lúa đổ, vương vãi ra sân khiến hai mẹ con lời qua tiếng lại. Trong lúc bức xúc, không kiểm soát được cảm xúc, đối tượng đã có hành vi không đúng chuẩn mực. Qua xác minh, trước đó giữa B.X.C. và mẹ không có mâu thuẫn lớn hay xích mích kéo dài”.
Thời gian qua, trên cả nước ghi nhận một số vụ bạo hành người cao tuổi trong gia đình, trong đó có những vụ việc tác động vật lý dẫn đến tử vong, làm dấy lên lo ngại về tình trạng bạo lực đối với người già trong chính mái ấm của mình.
Những tổn thương mà người cao tuổi phải chịu không chỉ dừng lại ở hành vi đánh đập mà còn là sự xúc phạm tinh thần, cô lập, lạm dụng kinh tế hoặc thái độ thờ ơ, bỏ mặc từ chính người thân trong gia đình. Đáng nói, phần lớn vụ việc rất khó được phát hiện bởi nạn nhân trực tiếp là người cao tuổi – nhóm đối tượng yếu thế, thường có tâm lý nhẫn nhịn và e ngại lên tiếng.
Gần 2 năm trôi qua, ông Nguyễn Văn Thọ (thôn Hà Tràng, xã Hương Sơn) vẫn chưa nguôi ngoai nỗi đau về biến cố gia đình. Tối 30/8/2024, chỉ vì không cho tiền mua xe máy, ông bị con trai ruột là Nguyễn Văn Hiệp (SN 1985) chửi bới, dùng dao bầu tấn công gãy xương cánh tay trái, tổn hại sức khỏe 25%. Ngày 28/11/2024, Hiệp bị Tòa án nhân dân huyện Hương Sơn cũ tuyên phạt 9 năm 6 tháng tù về tội cướp tài sản.
“Vợ mất sớm, ba cha con nương tựa nhau. Trước đây, Hiệp chăm chỉ, hiền lành, chưa từng cãi cha. Chỉ vì nghe theo bạn bè không tốt, thêm hơi men nên lúc đó mới xảy ra cơ sự. Từ ngày nó đi tù, tôi sống cô quạnh, không còn sức lao động. Mỗi lần thăm nuôi, nó đều khóc và xin lỗi. Tôi thương lắm”, ông Thọ ngậm ngùi.
Thiếu tá Nguyễn Thanh Tuyền, Phó Trưởng Công an xã Hương Sơn nhận định: “Có nhiều nguyên nhân dẫn tới mâu thuẫn giữa con cái với cha mẹ, trong đó chủ yếu xuất phát từ việc sử dụng rượu bia hoặc tranh chấp tài sản, đất đai. Về phía người cao tuổi, do thiếu hiểu biết và đặc biệt là tâm lý muốn giữ hòa khí trong gia đình nên họ thường không dám phản ánh sự việc. Nhiều người già lại chọn cách im lặng như một cách bảo vệ thanh danh của gia đình".
Ảnh: Internet
Không dừng lại ở những mâu thuẫn, tổn thương từ chính người thân, câu chuyện bảo vệ người cao tuổi còn đặt ra trong bối cảnh ngày càng nhiều gia đình phải nhờ người khác chăm sóc cha mẹ già. Tại Hà Tĩnh cũng như nhiều địa phương khác, tình trạng con cháu bận làm ăn khiến việc thuê người chăm sóc trở thành lựa chọn của không ít gia đình. Trong hoàn cảnh người cao tuổi, sức yếu, phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc thì nguy cơ bị xúc phạm, bỏ mặc, thậm chí ngược đãi thường dễ xảy ra.
Ông Trần Viết Tới - Giám đốc Trung tâm Điều dưỡng Người có công và Bảo trợ xã hội Hà Tĩnh (Sở Nội vụ) cho biết: “Người cao tuổi có nhiều đặc thù riêng về thể chất, tâm lý và thường mắc các bệnh lý tuổi già. Vì vậy, việc chăm sóc người cao tuổi đòi hỏi nhiều yếu tố, kỹ năng chứ không đơn thuần là câu chuyện cơm ăn, thuốc uống. Quan trọng hơn cả là sự đồng hành, thấu hiểu và quan tâm mỗi ngày dành cho các cụ”.
Cùng quan điểm này, TS. Lê Thị Bích Ngọc, Giảng viên bộ môn Tâm lý - Giáo dục, Trường Đại học Hà Tĩnh cho rằng: "Chăm sóc người cao tuổi, đặc biệt là cha mẹ, không chỉ là trách nhiệm mà còn là thước đo đạo đức, văn hóa của mỗi gia đình. Người cao tuổi không chỉ cần được chăm lo sức khỏe hay điều kiện vật chất mà điều quan trọng hơn là được quan tâm, lắng nghe và yêu thương về tinh thần. Vì vậy, sự hiện diện của con cháu, những cuộc trò chuyện, sự kiên nhẫn và sẻ chia mỗi ngày có ý nghĩa rất lớn đối với người già”.
Trong quá trình lãnh đạo đất nước, Đảng ta luôn quan tâm đặc biệt tới người cao tuổi. Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã triển khai nhiều chủ trương, chính sách hướng về người cao tuổi như: trợ cấp xã hội, cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí, trợ giúp pháp lý… với mục tiêu không để người cao tuổi bị bỏ lại phía sau. Cùng đó, trước áp lực già hóa dân số và tình trạng di cư lao động, nhiều giải pháp cũng được triển khai đồng bộ như: củng cố y tế cơ sở, xây dựng các câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau, tăng cường chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng. Người cao tuổi, đặc biệt là những trường hợp bị bạo hành, ngược đãi hoặc có hoàn cảnh khó khăn được tạo điều kiện tiếp cận kịp thời các dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí.
Cùng với chủ trương, chính sách chung, ngày 18/5/2026, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành kế hoạch số 289/KH-UBND "Trợ giúp pháp lý cho người cao tuổi thuộc diện được trợ giúp pháp lý giai đoạn 2026 - 2030" nhằm mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý. Trong đó, chú trọng tới người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn, bệnh tật, người cao tuổi bị bạo lực, bạo hành, ngược đãi nhằm bảo vệ những quyền lợi tốt nhất cho người cao tuổi, tránh khỏi vấn nạn bạo hành, bạo lực trong gia đình, gây ảnh hưởng tới tình hình kinh tế - xã hội địa phương. Những chính sách này có ý nghĩa rất quan trọng trong chăm sóc, bảo vệ người cao tuổi. Tuy vậy, chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi có sự đồng bộ giữa các cấp, ngành, địa phương và toàn xã hội, đặc biệt là lòng hiếu thảo của mỗi người con.