Thị trường

Thị trường khoai tây tại Liên minh châu Âu (EU) đang trải qua giai đoạn biến động mạnh khi tình trạng dư cung đẩy giá bán lao dốc không phanh. Từng được coi là “mỏ vàng” mang lại lợi nhuận ổn định, mặt hàng nông sản này hiện trở thành gánh nặng kinh tế đối với hàng nghìn hộ nông dân tại các quốc gia sản xuất trọng điểm.

Nghịch lý dư thừa 3 triệu tấn khoai tây

Theo báo cáo từ các hiệp hội nông nghiệp, sản lượng khoai tây tại các “đầu tàu” của EU như Pháp, Đức, Bỉ và Hà Lan đã vượt xa nhu cầu thực tế của thị trường. Trong khi mức sản lượng cần thiết để duy trì trạng thái cân bằng chỉ khoảng 24 triệu tấn, vụ mùa năm nay đã vọt lên tới 27 triệu tấn.

Sự bùng nổ sản lượng này xuất phát từ việc nông dân ồ ạt mở rộng diện tích canh tác sau giai đoạn giá cao kỷ lục. Tại Pháp, mục tiêu tăng thêm 40.000 ha diện tích trồng trọt dự kiến cho đến năm 2030 đã bị lấp đầy chỉ trong vòng một năm. Việc đầu tư thiếu kiểm soát đã tạo ra làn sóng cung vượt cầu, khiến giá khoai tây trong năm 2025 giảm tới 22% so với năm 2024.

Áp lực từ chính sách thuế quan và cạnh tranh quốc tế

Bên cạnh yếu tố dư cung nội địa, ngành khoai tây EU còn đối mặt với nhiều rào cản xuất khẩu. Các chính sách thuế quan cứng rắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng tình trạng căng thẳng địa chính trị đã làm thu hẹp cửa ngõ đưa nông sản ra thị trường quốc tế.

Đồng thời, sự biến động tỷ giá giữa đồng euro và USD khiến khoai tây châu Âu mất dần lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ và Ai Cập. Những quốc gia này không chỉ tự chủ được nguồn cung mà còn bắt đầu thâm nhập mạnh mẽ vào các thị trường truyền thống của EU tại khu vực Trung Đông.

Giá bán chạm đáy và nguy cơ phá sản tại Ba Lan

Ba Lan hiện là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất trong cuộc khủng hoảng này. Ông Tomasz Bienkowski, Chủ tịch Liên đoàn Khoai tây Ba Lan, cho biết các kho chứa trong nước đã kín chỗ. Tình trạng các nhà sản xuất Tây Âu đẩy mạnh xuất khẩu sang Ba Lan với giá rẻ đã biến thị trường này thành “túi đựng” khoai tây dư thừa của khu vực.

Đáng chú ý, có thời điểm 100 kg khoai tây tại đây chỉ được giao dịch ở mức 3 euro (khoảng 80.000 VND). Mức giá này không đủ để bù đắp chi phí phân bón, nhân công và vận chuyển. Đối với các trang trại quy mô lớn, nguy cơ phá sản đang hiện hữu khi dòng tiền bị đứt gãy và lượng hàng tồn kho không thể tiêu thụ.

Giải pháp cắt giảm 10% diện tích canh tác

Trước tình thế bế tắc, giới chuyên gia nhận định việc cắt giảm sản xuất là biện pháp duy nhất để cứu vãn thị trường. Ông Geoffroy d’Evry, Chủ tịch Liên đoàn người trồng khoai tây quốc gia Pháp (UNPT), đã kêu gọi các quốc gia thành viên EU thống nhất cắt giảm ít nhất 10% diện tích canh tác trong vụ mùa tới.

Các phương án thay thế như chuyển khoai tây làm thức ăn chăn nuôi hoặc sản xuất khí sinh học cũng được tính đến nhưng gặp nhiều trở ngại về kỹ thuật và chi phí chuyển đổi. Trong khi đó, tâm lý bất an đang bao trùm toàn bộ chuỗi cung ứng, đặc biệt là phân khúc sản xuất hạt giống, khi nông dân không còn đủ nguồn lực tài chính để tái đầu tư cho vụ mùa mới.

Kim Ngân