Thị trường
Gián đoạn tại eo biển Hormuz đe dọa nhập khẩu lương thực Trung Đông, giá tại Iran tăng 105%
Việc các tàu tránh eo biển Hormuz gây nguy cơ thiếu hụt lương thực tại vùng Vịnh. Iran đối mặt áp lực lớn khi lạm phát thực phẩm vượt 105% và 1/3 dân số nghèo đói.
Tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz đang đe dọa trực tiếp đến chuỗi cung ứng lương thực thiết yếu tại khu vực Trung Đông. Việc nhiều tàu vận tải tránh đi qua tuyến đường thủy quan trọng này đã làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt hàng hóa và tạo áp lực lớn lên giá thực phẩm vô vốn đã ở mức cao tại các quốc gia như Iran.
Tầm quan trọng của eo biển Hormuz đối với an ninh lương thực
Theo dữ liệu từ công ty phân tích hàng hóa Kpler, eo biển Hormuz là cửa ngõ chính cho phần lớn lương thực nhập khẩu vào vùng Vịnh. Năm ngoái, trong số 30 triệu tấn ngũ cốc được nhập khẩu vào khu vực, có khoảng 14 triệu tấn được chuyển đến Iran với lưu lượng chủ yếu đi qua eo biển này. Các quốc gia khác trong khu vực cũng phụ thuộc nặng nề vào tuyến đường này để duy trì nguồn cung thực phẩm cho người dân.
| Quốc gia | Khối lượng/Tỷ lệ nhập khẩu qua vùng Vịnh | Cửa ngõ/Cảng chính |
|---|---|---|
| Iran | 14 triệu tấn ngũ cốc | Eo biển Hormuz |
| UAE | 90% ngũ cốc và hạt có dầu | Cảng Jebel Ali (Dubai) |
| Arab Saudi | 40% ngũ cốc và hạt có dầu | Các cảng phía đông |
Áp lực lạm phát và rủi ro tại Iran
Ông Ishan Bhanu, nhà phân tích tại Kpler, nhận định Iran sẽ đối mặt với vấn đề lương thực nghiêm trọng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài. Ngay cả trước khi xung đột leo thang, giá thực phẩm tại nước này đã tăng phi mã. Lạm phát thực phẩm và đồ uống đã vượt mức 105% trong tháng theo lịch Iran kết thúc vào ngày 19/2, trong khi lạm phát hàng năm ở mức 47,5%.
Để kiềm chế tình trạng nghèo đói, Iran đã triển khai chương trình phiếu thực phẩm từ đầu tháng 1. Khoảng 80 triệu người dân được nhận khoản tín dụng 10 triệu rial mỗi tháng (tương đương 6 USD) để mua các mặt hàng thiết yếu. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho biết khoảng 1/3 dân số nước này hiện đang sống trong cảnh nghèo đói.
Tác động lan rộng và các giải pháp thay thế hạn chế
Không chỉ Iran, các quốc gia như Yemen, Sudan và Somalia vốn phụ thuộc vào UAE như một điểm trung chuyển cũng có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt. Ông Christian Henderson, phó giáo sư nghiên cứu Trung Đông tại Đại học Leiden, cho rằng các quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc rất lớn vào thực phẩm nhập khẩu và đang đối mặt với rủi ro mất an ninh lương thực tức thời.
Bên cạnh đó, các chuyên gia từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo đường và chè có thể rơi vào tình trạng khan hiếm nếu xung đột kéo dài. Để ứng phó, Iran đã cấm toàn bộ xuất khẩu nông sản để ưu tiên nguồn cung trong nước. Bộ trưởng Nông nghiệp Iran Gholamreza Nouri-Ghezeljeh cũng kêu gọi người dân tránh mua tích trữ do hoảng loạn, khẳng định dự trữ chiến lược lúa mì vẫn đủ đáp ứng nhu cầu trong 4 tháng.
Thách thức về logistics và chi phí
Mặc dù các quốc gia có thể tìm kiếm lộ trình thay thế, nhưng các lựa chọn này đều bị hạn chế và tốn kém. Arab Saudi có thể chuyển hướng sang các cảng ở Biển Đỏ, trong khi UAE có thể dùng cảng Fujairah nằm ngoài eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Fujairah chủ yếu được thiết kế để xuất khẩu năng lượng và không có năng lực xử lý container lớn như Jebel Ali. Việc điều chỉnh hạ tầng và lộ trình vận tải chắc chắn sẽ làm phát sinh thêm nhiều chi phí, gây gánh nặng lên ngân sách các quốc gia trong khu vực.