Thị trường
Xuất khẩu thủy sản sang EU và Bắc Âu bắt buộc sử dụng hệ thống CATCH từ năm 2026
Ủy ban châu Âu (EC) yêu cầu chuyển đổi từ chứng nhận khai thác giấy sang hệ thống điện tử CATCH đối với các lô hàng thủy sản nhập khẩu, áp dụng chính thức từ ngày 10/1/2026.
Từ ngày 10/1/2026, Liên minh châu Âu (EU) sẽ bắt buộc áp dụng hệ thống CATCH đối với các nhà nhập khẩu và cơ quan có thẩm quyền tại EU cho các lô hàng thuộc diện phải có chứng nhận khai thác. Đây là bước thay đổi trọng yếu từ quy trình xử lý hồ sơ giấy sang nền tảng điện tử tập trung, yêu cầu các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam phải chuẩn hóa dữ liệu truy xuất nguồn gốc ngay từ đầu chuỗi cung ứng.
Lộ trình số hóa quy trình nhập khẩu thủy sản vào EU
Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, đơn vị kiêm nhiệm thị trường Bắc Âu, cho biết Ủy ban châu Âu đã ấn định thời điểm bắt buộc sử dụng CATCH là ngày 10/1/2026. Tại Thụy Điển, Cơ quan Quản lý Biển và Nguồn nước Thụy Điển (Havs- och vattenmyndigheten) xác nhận hệ thống này sẽ thay thế hoàn toàn cổng chứng nhận khai thác cũ.
Dù việc tham gia trực tiếp vào CATCH chưa phải là yêu cầu bắt buộc đối với các nhà xuất khẩu ngoài EU, nhưng cơ quan chức năng khuyến khích doanh nghiệp thực hiện nhằm nâng cao độ tin cậy và rút ngắn thời gian xử lý chứng từ. Hệ thống này cho phép quản lý tập trung mọi dữ liệu và chứng từ trên cùng một nền tảng, giúp tăng cường khả năng đối chiếu và kiểm soát tính hợp pháp của lô hàng.
Yêu cầu khắt khe về tính minh bạch và cấu trúc dữ liệu
Theo quy định mới, các thông tin liên quan đến chứng nhận khai thác sẽ được yêu cầu chi tiết hơn. Cụ thể, hồ sơ điện tử phải thể hiện rõ: loài thủy sản, khu vực khai thác, ngày khai thác, ngư cụ, tàu khai thác và khối lượng cụ thể. Các dữ liệu này phải được liên kết chặt chẽ với từng lô hàng trong hệ thống.
Đáng lưu ý, khi hàng hóa được thực hiện các công đoạn chia lô, gộp lô, chế biến hoặc tái đóng gói, thông tin gốc vẫn phải duy trì khả năng truy vết tuyệt đối. Điều này biến việc truy xuất nguồn gốc từ một thủ tục hành chính trở thành phần cốt lõi trong vận hành chuỗi cung ứng thủy sản vào thị trường châu Âu.
Thách thức đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam
Thương vụ Việt Nam nhận định, tác động lớn nhất đối với doanh nghiệp trong nước không chỉ là sự thay đổi công cụ của đối tác, mà là áp lực chuẩn hóa dữ liệu. Nếu dữ liệu không đồng nhất giữa chứng từ thương mại, hồ sơ nguyên liệu và chứng nhận khai thác, nhà nhập khẩu EU sẽ gặp khó khăn khi khai báo trên hệ thống CATCH.
Các rủi ro doanh nghiệp có thể đối mặt bao gồm: chậm trễ trong xử lý chứng từ, phải sửa đổi thông tin nhiều lần hoặc bị tăng tần suất kiểm tra khi thông quan. Đối với khu vực Bắc Âu, các yêu cầu về tính nhất quán và minh bạch thường cao hơn so với mặt bằng chung, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bên bán và bên mua về định dạng dữ liệu.
Năng lực quản trị dữ liệu là lợi thế cạnh tranh mới
Trong bối cảnh quy định mới được áp dụng, năng lực quản trị dữ liệu sẽ trở thành yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh. Những doanh nghiệp xây dựng được hệ thống lưu trữ liên kết rõ ràng giữa khâu thu mua nguyên liệu, sản xuất và xuất khẩu sẽ có lợi thế lớn khi làm việc với các đối tác Bắc Âu.
Ngược lại, các đơn vị vẫn duy trì phương thức quản lý thủ công hoặc dùng bảng tính rời rạc sẽ gặp nhiều rào cản. Việc EU triển khai CATCH là tín hiệu rõ nét cho thấy yêu cầu về minh bạch hồ sơ đang trở thành điều kiện nền tảng để duy trì tốc độ giao hàng và giảm chi phí tuân thủ trong thương mại thủy sản quốc tế.