Thị trường

Diễn biến phức tạp tại khu vực Trung Đông thời gian gần đây đã bộc lộ rõ tính dễ tổn thương của thị trường năng lượng toàn cầu. Việc giá dầu duy trì xu hướng tăng không chỉ làm đứt gãy chuỗi cung ứng mà còn đẩy chi phí logistics leo thang, gây áp lực trực tiếp lên các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam. Trong bối cảnh đó, phát triển xe điện được định vị là giải pháp mang tính cấu trúc để giải bài toán an ninh nhiên liệu quốc gia.

Yêu cầu cấp thiết từ định hướng của Bộ Chính trị

Trước những biến động khó lường của thị trường thế giới, Kết luận số 14-KL/TW ngày 20/03/2026 của Bộ Chính trị về bảo đảm nguồn cung và ổn định giá nhiên liệu đã đặt ra yêu cầu trọng tâm về việc chủ động kiểm soát rủi ro. Đáng chú ý, văn bản này không chỉ nhấn mạnh các giải pháp tài khóa, tiền tệ ngắn hạn mà còn hướng tới chiến lược dài hạn: nâng cao khả năng tự chủ và thúc đẩy tiết kiệm năng lượng trong tiêu dùng.

Hiện nay, giao thông vận tải vẫn là lĩnh vực tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch lớn nhất. Do đó, nếu không có sự thay đổi mang tính hệ thống, các nỗ lực ổn định nguồn cung xăng dầu sẽ chỉ mang tính chất ứng phó tạm thời. Việc chuyển dịch từ phương tiện sử dụng động cơ đốt trong sang xe điện chính là cách thay đổi cơ cấu tiêu thụ năng lượng từ xăng dầu sang điện năng, giúp giảm áp lực đáng kể lên nguồn nhiên liệu nhập khẩu.

Hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng công nghiệp

Từ góc độ quản lý, Bộ Công Thương xác định xe điện là một ngành công nghiệp mới, đòi hỏi sự phát triển đồng bộ về thể chế và hạ tầng hỗ trợ. Theo ông Nguyễn Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), xe điện không đơn thuần là phương tiện mà là một hệ sinh thái cần hành lang pháp lý chặt chẽ để vận hành hiệu quả.

Tính đến cuối năm 2025, Việt Nam đã xây dựng được hàng chục bộ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến trụ sạc, pin và quy trình vận hành. Theo lộ trình, toàn bộ hành lang pháp lý này dự kiến sẽ được hoàn thiện trong năm 2026. Song song đó, các chính sách ưu đãi thuế, lệ phí trước bạ và hỗ trợ công nghiệp phụ trợ đang được triển khai nhằm tận dụng nguồn điện, đặc biệt là từ năng lượng tái tạo.

Tháo gỡ rào cản để tăng tốc chuyển đổi

Mặc dù mang lại lợi ích lớn về an ninh năng lượng, quá trình chuyển đổi sang xe điện vẫn đối mặt với nhiều thách thức như hạ tầng trạm sạc chưa đồng bộ, chi phí đầu tư ban đầu cao và thói quen tiêu dùng. TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh nhận định, xe điện là hướng đi quan trọng nhưng cần được tiếp cận tổng thể trong hệ thống năng lượng bền vững.

Chuyên gia này lưu ý rằng, nếu nguồn điện vẫn phụ thuộc vào hóa thạch, lợi ích về môi trường của xe điện sẽ bị hạn chế. Vì vậy, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm:

• Sản xuất điện sạch và phát triển lưới điện thông minh.
• Làm chủ công nghệ pin và quy trình xử lý sau sử dụng.
• Thiết kế chính sách "kích cầu thông minh", không chỉ ưu đãi sản xuất mà còn tạo thuận lợi cho người dùng thông qua giá điện và cơ chế tài chính linh hoạt.

Việc làm chủ chuỗi giá trị từ cơ khí chính xác đến phần mềm và công nghệ pin sẽ quyết định khả năng tận dụng lợi ích kinh tế của Việt Nam trong cuộc đua xanh hóa giao thông toàn cầu.

Kim Ngân