Thị trường

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) vừa đưa ra nhận định về rủi ro an ninh lương thực toàn cầu do tác động từ xung đột tại Trung Đông. Theo nhà kinh tế trưởng Maximo Torero của FAO, cuộc khủng hoảng này đã làm lộ rõ điểm yếu của những quốc gia có sản xuất nội địa hạn chế và phụ thuộc hoàn toàn vào các tuyến cung ứng lương thực, phân bón và năng lượng từ bên ngoài.

Điểm nghẽn chiến lược tại Eo biển Hormuz

Tình trạng gián đoạn tại Eo biển Hormuz, tuyến đường vận tải biển quan trọng nhất thế giới, đang gây áp lực trực tiếp lên ngành nông nghiệp toàn cầu. Khu vực vùng Vịnh hiện là trung tâm sản xuất phân bón then chốt, cung cấp gần 50% sản lượng lưu huỳnh, 1/3 sản lượng urê và khoảng 25% lượng amoniac giao dịch trên toàn thế giới.

Từ khi xung đột leo thang, nhiều nhà máy sản xuất tại Qatar đã phải ngừng hoạt động. Việc Eo biển Hormuz chỉ lưu thông một phần theo các thỏa thuận ngừng bắn tạm thời đã khiến giá phân bón quốc tế tăng vọt. Theo chuyên gia Sylvain Pellerin từ Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Pháp (INRAE), nếu thiếu hụt các loại phân bón chứa ni-tơ như urê, amoni nitrat và ka-li, sản lượng cây trồng toàn cầu có thể sụt giảm tới 1/3.

Chuỗi cung ứng của các cường quốc nông nghiệp bị ảnh hưởng

Sự đứt gãy nguồn cung từ Trung Đông đang tác động dây chuyền đến các quốc gia sản xuất lương thực lớn nhất thế giới:

• Brazil: Quốc gia sản xuất đậu tương số một thế giới nhập khẩu phần lớn urê từ Qatar và Iran.
• Ấn Độ: Phụ thuộc nặng nề vào nguồn phốt-phát từ Saudi Arabia.
• Mỹ và Australia: Chịu áp lực lớn do thiếu hụt nguồn cung urê và phốt-phát từ vùng Vịnh.
• Châu Á: Là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nhất khi nhập khẩu tới 64% amoniac và hơn 50% lưu huỳnh cùng phốt-phát từ Trung Đông (theo số liệu năm 2024).

Nguy cơ khủng hoảng chi phí sinh hoạt tại châu Phi

Liên minh châu Phi (AU) cùng các tổ chức quốc tế như AfDB và UNDP cảnh báo xung đột đang đẩy các nền kinh tế châu Phi vào "nguy cơ nghiêm trọng". Xung đột không chỉ tạo ra cú sốc thương mại mà còn nhanh chóng biến thành khủng hoảng chi phí sinh hoạt do giá năng lượng và lương thực tăng cao.

Ông Moses Vilakati, Ủy viên AU, cho biết khoảng 300 triệu người tại lục địa này đang đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực. Nạn đói đang ở mức báo động tại các quốc gia như Burundi, CHDC Congo, Madagascar, Somalia và Nam Sudan. Theo thống kê, xung đột vũ trang là nguyên nhân chính gây ra khoảng 20 cuộc khủng hoảng lương thực, ảnh hưởng đến gần 140 triệu người trên toàn cầu trong năm qua.

Triển vọng thị trường nông nghiệp

Giới phân tích nhận định, dù nhu cầu trước mắt của nông dân cơ bản vẫn được đáp ứng, nhưng mối lo ngại lớn nhất tập trung vào mùa gieo trồng tại Nam bán cầu bắt đầu từ tháng 6. Nếu xung đột kéo dài, việc phục hồi sản xuất và tái thiết các nhà máy phân bón tại vùng Vịnh sẽ mất nhiều thời gian, khiến triển vọng cung ứng nông sản toàn cầu trở nên bất định trong trung hạn.

Kim Ngân