Thị trường

Theo số liệu mới nhất từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam và Cục Hải quan, lũy kế đến hết ngày 15/04/2026, Việt Nam đã xuất khẩu 2,8 triệu tấn gạo, đạt trị giá 1,3 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, con số này ghi nhận mức giảm 1,3% về lượng và giảm sâu 10,5% về trị giá.

Áp lực từ xu hướng giảm giá toàn cầu

Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm kim ngạch là do giá gạo xuất khẩu bình quân chỉ đạt 469 USD/tấn, giảm 9,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Chỉ tính riêng nửa đầu tháng 4/2026, lượng gạo xuất khẩu đạt 530.991 tấn với trị giá 246,4 triệu USD, giảm lần lượt 2,1% về lượng và 8,7% về trị giá.

Tại các địa phương trọng điểm, diễn biến thị trường cũng cho thấy sự chững lại. Điển hình tại An Giang, kim ngạch xuất khẩu gạo quý I/2026 chỉ đạt khoảng 60 triệu USD, giảm 18,7% so với cùng kỳ và thấp hơn gần 20% so với kịch bản tăng trưởng đề ra.

Nghịch lý giá trị gia tăng thấp

Dù là quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu, ngành lúa gạo Việt Nam vẫn đối mặt với nghịch lý: sản lượng lớn nhưng giá trị gia tăng chưa tương xứng. Theo đánh giá của các doanh nghiệp, phần lớn giá trị hạt gạo hiện được tạo ra ở thị trường nước ngoài. Doanh nghiệp trong nước chủ yếu xuất khẩu theo phương thức FOB, phụ thuộc vào trung gian và hệ thống phân phối ngoại, dẫn đến việc thiếu quyền định đoạt giá cả.

Ông Nguyễn Văn Nhựt, Tổng giám đốc Công ty CP Hoàng Nhật Minh, nhận định rằng nhiều đơn hàng hiện nay mang tính ngắn hạn. Khi giá giảm, đối tác quốc tế tăng mua, nhưng khi giá tăng, họ sẵn sàng dừng giao dịch, khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động.

Cạnh tranh khốc liệt và biến số thời tiết

Bối cảnh quốc tế đang tạo áp lực lớn khi giá gạo tại các đối thủ cạnh tranh có sự phân hóa. Tại Ấn Độ, gạo 5% tấm duy trì ở mức 344 USD/tấn; Thái Lan khoảng 388 USD/tấn và Pakistan khoảng 358 USD/tấn. Mặc dù giá có xu hướng tăng nhẹ theo tuần nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với năm trước.

Bên cạnh đó, các yếu tố phi thị trường cũng đang tác động mạnh:

• Thời tiết: Nguy cơ El Niño quay trở lại khiến Indonesia và Philippines phải điều chỉnh chiến lược dự trữ. Philippines dự kiến nâng nhập khẩu lên 4,8 triệu tấn để đảm bảo an ninh lương thực.
• Phòng vệ thương mại: Maroc bắt đầu điều tra phòng vệ thương mại đối với gạo ngoại, có thể gây khó khăn cho việc tiếp cận thị trường này trong tương lai.

Kỳ vọng từ các hiệp định FTA

Trong bối cảnh thị trường truyền thống như Philippines và Indonesia có biên lợi nhuận thấp, các hiệp định thương mại tự do (FTA) được xem là lối thoát cho doanh nghiệp. Các hiệp định như EVFTA, CPTPP và UKVFTA đều dành hạn ngạch thuế suất 0% cho gạo Việt Nam. Tuy nhiên, hiện lượng gạo xuất khẩu vào các thị trường này vẫn chiếm chưa đầy 5% hạn ngạch được cấp.

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, nhận định năm 2026 sẽ là một giai đoạn đầy thách thức. Tuy nhiên, việc ký kết các hợp đồng giao hàng cho quý II/2026 và cơ hội mở rộng sang thị trường châu Phi là những tín hiệu tích cực.

Để phát triển bền vững, ngành lúa gạo đang tập trung vào Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Đây được xem là nền tảng để hạt gạo Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm, từ đó nâng cao vị thế trên bản đồ xuất khẩu thế giới.

Kim Ngân