Thị trường
Dệt may Việt Nam vượt Trung Quốc về xuất khẩu sang Mỹ, dịch chuyển sang chuỗi giá trị cao
Ngành dệt may Việt Nam đánh dấu bước ngoặt khi lần đầu vượt Trung Quốc về thị phần xuất khẩu vào Mỹ trong 5 tháng đầu năm 2024, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình sản xuất bền vững và chủ động nguyên liệu.
Ngành thời trang toàn cầu đang đứng trước áp lực chuyển đổi mô hình nhằm giảm tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội. Trong bối cảnh này, dệt may Việt Nam đang có sự thay đổi mang tính cấu trúc, chuyển dần từ vai trò gia công đơn thuần sang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu thông qua việc làm chủ công nghệ và nguyên liệu nội địa.
Vị thế mới của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Tại Hội thảo thường niên Liên hiệp các Học viện công nghệ thời trang quốc tế (IFFTI) lần thứ 28, Việt Nam được đánh giá là địa điểm đặc biệt phù hợp để thảo luận về tương lai của thời trang. Giáo sư Donna Cleveland, Trưởng khoa Truyền thông và Thiết kế Đại học RMIT Việt Nam, nhận định quốc gia này không chỉ là trung tâm sản xuất mà còn là nơi hội tụ tri thức văn hóa và sự chuyển mình nhanh chóng.
Dữ liệu thị trường cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong năm 2024. Lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam đã vượt qua Trung Quốc để trở thành quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất vào thị trường Mỹ trong 5 tháng đầu năm. Đây là kết quả của chiến lược chuyển dịch từ mô hình gia công cắt may (CMT) sang mô hình xuất khẩu FOB (tự chủ từ nguyên phụ liệu đến giao hàng).
Rào cản nguyên liệu và áp lực sản xuất xanh
Dù đạt được những cột mốc xuất khẩu ấn tượng, ngành dệt may nội địa vẫn đối mặt với thách thức lớn về sự lệ thuộc nguyên liệu. Hiện tại, khoảng 70% nguồn nguyên liệu vẫn phải nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc. Để giải quyết bài toán dòng tiền và chuyển đổi mô hình, các chuyên gia cho rằng nguồn vốn đầu tư nước ngoài đang đóng vai trò then chốt.
Bên cạnh đó, xu hướng sản xuất bền vững vẫn vấp phải rào cản về chi phí. Ông Haluk Demirtel, Phó Chủ tịch Vận hành tại Li & Fung, cho biết cán cân hiện nay vẫn nghiêng về phía giá cả hơn là tính bền vững. Đối với nhiều người tiêu dùng quốc tế, các tiêu chí xanh vẫn được xem là yếu tố ưu tiên nhưng chưa phải là điều kiện bắt buộc trong mọi quyết định mua sắm.
Tái định nghĩa giá trị bằng bản sắc văn hóa
Trong khi phân khúc xuất khẩu phát triển mạnh, thị trường dệt may nội địa lại bộc lộ sự lệch pha. Bà Nguyễn Liên Chi, Giám đốc nội dung tạp chí ELLE Việt Nam, chỉ ra rằng nhiều thương hiệu trong nước vẫn lệ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu giá rẻ và thiếu quy trình sản xuất có trách nhiệm.
Để thu hẹp khoảng cách này, một số nhà thiết kế đã tiên phong kết nối thời trang với cộng đồng và truyền thống bản địa. Nhà thiết kế Vũ Thảo, người sáng lập thương hiệu Kilomet109, đang xây dựng mạng lưới hợp tác với đồng bào dân tộc thiểu số để sử dụng sợi và thuốc nhuộm tự nhiên. Cách làm này không chỉ bảo tồn kỹ thuật truyền thống mà còn cải thiện sinh kế địa phương.
Nhìn chung, thách thức của ngành dệt may hiện nay mang tính hệ thống. Việt Nam có cơ hội chuyển mình từ một "công xưởng" thành một "tác nhân định hình" hệ thống thời trang toàn cầu nếu biết kết hợp lợi thế sản xuất sẵn có với các giá trị về thiết kế, công nghệ và tính bền vững.