Thị trường

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu năm 2026 đối mặt với nhiều biến số phức tạp, năng lượng đã trở thành nhân tố trung tâm chi phối cục diện tăng trưởng và cạnh tranh quốc gia. Đối với Việt Nam, bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là yêu cầu cấp thiết để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô mà còn là cơ hội chiến lược để thúc đẩy chuyển dịch mô hình phát triển theo hướng xanh và bền vững.

Rủi ro nguồn cung và áp lực từ thị trường quốc tế

Bước sang năm 2026, kinh tế thế giới tiếp tục lộ trình phục hồi nhưng trong trạng thái phân hóa. Theo dự báo từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tăng trưởng toàn cầu năm nay duy trì quanh mức 3,1%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 3,8% giai đoạn tiền đại dịch. Trong bối cảnh đó, năng lượng nổi lên như một biến số có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến cục diện địa chính trị.

Báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy, dù đầu tư vào năng lượng sạch đã vượt ngưỡng 2.000 tỷ USD mỗi năm, thị trường vẫn đối mặt với rủi ro gián đoạn nguồn cung. Đặc biệt, xung đột tại khu vực Trung Đông tác động mạnh đến các tuyến vận tải huyết mạch qua eo biển Hormuz. Sự gián đoạn này làm thay đổi triển vọng thị trường khí đốt tự nhiên, với dự báo thiếu hụt khoảng 120 tỷ m³ LNG trong giai đoạn 2026 - 2030 do hạ tầng tại Qatar bị ảnh hưởng.

Thách thức đối với hệ thống năng lượng Việt Nam

Tại Việt Nam, nhu cầu năng lượng đang tăng nhanh tương ứng với tốc độ công nghiệp hóa. Số liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy trong giai đoạn 2021 - 2025, điện thương phẩm tăng bình quân 8 - 9%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP. Năm 2025, với mức tăng trưởng GDP đạt 7,1% và kim ngạch xuất nhập khẩu chạm mốc 760 tỷ USD, áp lực lên hệ thống năng lượng quốc gia ngày càng hiện hữu.

Việt Nam hiện đã trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng, đặc biệt là than và khí. Theo Quy hoạch điện VIII, tổng công suất các nhà máy điện phục vụ nhu cầu trong nước dự kiến đạt khoảng 150 GW vào năm 2030. Để đảm bảo tính ổn định khi tỷ trọng năng lượng tái tạo gia tăng (chiếm 30 - 39% vào năm 2030), điện khí LNG được xác định là nguồn điện nền quan trọng.

Các mục tiêu trọng yếu đến năm 2030:

• Tổng công suất nguồn điện hệ thống: 150 GW.
• Công suất điện khí LNG: Đạt 22 - 30 GW (chiếm 14 - 20% hệ thống).
• Tỷ trọng năng lượng tái tạo: Đạt mức 30 - 39%.

Cơ hội từ chuyển dịch năng lượng xanh và thu hút FDI

Dù việc gia tăng nhập khẩu nhiên liệu tạo áp lực trong trung hạn, quá trình chuyển dịch năng lượng mở ra cánh cửa hình thành các ngành công nghiệp mới. IEA dự báo chuỗi giá trị năng lượng sạch toàn cầu có thể tạo ra thị trường trị giá hàng nghìn tỷ USD vào năm 2030, nơi Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư xanh.

TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh, nhận định rằng năng lượng xanh hiện nay không chỉ là yếu tố đầu vào mà đã trở thành "điểm cộng" chiến lược để thu hút FDI chất lượng cao. Ông nhấn mạnh Việt Nam cần biến tiềm năng năng lượng gió, mặt trời và thủy điện thành lợi thế cạnh tranh thông qua chính sách nhất quán và hệ thống truyền tải đủ năng lực.

Bên cạnh đó, các quy định về điều chỉnh carbon xuyên biên giới đang buộc các nền kinh tế phải thích ứng. Việc chủ động thay đổi giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị bền vững toàn cầu. Bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ đáp ứng nhu cầu tăng trưởng mà còn là nhiệm vụ chiến lược để tái cơ cấu nền kinh tế độc lập, tự chủ.

Kim Ngân