Thị trường
An ninh năng lượng 2026: Chìa khóa để Việt Nam ổn định vĩ mô và thu hút FDI
Trong bối cảnh nhu cầu điện thương phẩm tăng 8-9% mỗi năm, Việt Nam ưu tiên phát triển điện khí LNG và năng lượng sạch để bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì đà tăng trưởng kinh tế bền vững.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu năm 2026 đối mặt với nhiều biến số phức tạp, năng lượng đã trở thành nhân tố trung tâm chi phối cục diện tăng trưởng và cạnh tranh quốc gia. Đối với Việt Nam, bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là yêu cầu cấp thiết để duy trì ổn định kinh tế vĩ mô mà còn là cơ hội chiến lược để thúc đẩy chuyển dịch mô hình phát triển theo hướng xanh và bền vững.
Thách thức từ biến động địa chính trị toàn cầu
Bước sang năm 2026, kinh tế thế giới tiếp tục lộ trình phục hồi nhưng trong trạng thái phân hóa và tăng trưởng chậm. Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tăng trưởng toàn cầu năm nay duy trì quanh mức 3,1%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 3,8% giai đoạn tiền đại dịch. Trong bối cảnh đó, năng lượng nổi lên như một biến số có ảnh hưởng sâu rộng nhất đến cục diện địa chính trị và kinh tế toàn cầu.
Báo cáo từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy, dù đầu tư vào năng lượng sạch đã vượt ngưỡng 2.000 tỷ USD mỗi năm, thị trường năng lượng vẫn đối mặt với rủi ro gián đoạn nguồn cung. Đặc biệt, xung đột tại khu vực Trung Đông đã tác động mạnh mẽ đến các tuyến vận tải huyết mạch qua eo biển Hormuz. Sự gián đoạn này làm thay đổi triển vọng đối với thị trường khí đốt tự nhiên, khi dự báo thiệt hại đối với hạ tầng hóa lỏng LNG tại Qatar có thể gây thiếu hụt khoảng 120 tỷ m³ trong giai đoạn 2026 - 2030.
Áp lực lên hệ thống năng lượng quốc gia Việt Nam
Tại Việt Nam, nhu cầu năng lượng đang tăng nhanh tỷ lệ thuận với tốc độ công nghiệp hóa và chuyển đổi số. Số liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy, trong giai đoạn 2021 - 2025, điện thương phẩm tăng bình quân 8 - 9%/năm, cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP. Năm 2025, với mức tăng trưởng GDP đạt 7,1% và kim ngạch xuất nhập khẩu chạm mốc 760 tỷ USD, áp lực lên hệ thống năng lượng quốc gia ngày càng hiện hữu.
Việt Nam hiện đã trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng, đặc biệt là than và khí. Theo Quy hoạch điện VIII, tổng công suất các nhà máy điện phục vụ nhu cầu trong nước đạt khoảng 150 GW vào năm 2030. Để bảo đảm tính ổn định khi tỷ trọng năng lượng tái tạo gia tăng (dự kiến chiếm 30 - 39% vào năm 2030), điện khí LNG được xác định là nguồn điện nền quan trọng. Công suất điện khí LNG mục tiêu đạt 22 - 30 GW, chiếm khoảng 14 - 20% tổng hệ thống vào năm 2030.
Cơ hội từ chuyển dịch năng lượng xanh
Dù việc gia tăng nhập khẩu nhiên liệu tạo áp lực trong trung hạn, quá trình chuyển dịch năng lượng lại mở ra cánh cửa hình thành các ngành công nghiệp mới. IEA dự báo chuỗi giá trị năng lượng sạch toàn cầu có thể tạo ra thị trường trị giá hàng nghìn tỷ USD vào năm 2030, trong đó Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn đầu tư xanh nhờ quy mô thị trường lớn và mạng lưới FTA rộng khắp.
TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh nhận định, năng lượng xanh hiện nay không chỉ là yếu tố đầu vào mà đã trở thành "điểm cộng" chiến lược để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao. Ông nhấn mạnh Việt Nam cần biến tài nguyên xanh thành năng lực xanh thông qua chính sách nhất quán và hệ thống truyền tải đủ năng lực.
Tầm nhìn chiến lược cho kinh tế độc lập, tự chủ
Việc chủ động thích ứng với các quy định về điều chỉnh carbon xuyên biên giới và tiêu chuẩn chuỗi cung ứng bền vững giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch. Bảo đảm an ninh năng lượng không chỉ là bài toán đáp ứng nhu cầu tăng trưởng mà là nhiệm vụ chiến lược để tái cơ cấu nền kinh tế.
Tóm lại, việc hoàn thiện hạ tầng điện khí LNG và đẩy mạnh năng lượng tái tạo sẽ giúp Việt Nam ứng phó hiệu quả với các cú sốc toàn cầu, đồng thời khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị bền vững, hướng tới mục tiêu xây dựng một nền kinh tế độc lập và phát triển vững chắc trong giai đoạn mới.