Khoa học - Công nghệ

Chỉ với vài chục nghìn đồng, người dùng tại Việt Nam có thể dễ dàng tiếp cận các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu thế giới như Claude Opus 4.8 hay GPT-5.5 thông qua các chợ đen trực tuyến. Tuy nhiên, đằng sau mức giá rẻ bất thường này là một hệ thống tội phạm mạng tinh vi, hoạt động dựa trên việc đánh cắp tài khoản và lạm dụng hạ tầng công nghệ của các doanh nghiệp lớn.

Thị trường công khai và quy trình tự động hóa

Hiện nay, trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, hàng chục nghìn hội nhóm mua bán tài khoản AI hoạt động công khai với quy mô lớn. Các nhóm như "Cộng đồng ChatGPT Việt Nam" quy tụ hàng chục nghìn thành viên, cung cấp danh mục sản phẩm đa dạng từ tài khoản dùng chung (30.000 đồng) đến tài khoản cao cấp có sẵn tín dụng API (60.000 - 90.000 đồng).

So với mức phí chính thức khoảng 20 USD/tháng (xấp xỉ 500.000 đồng) từ nhà cung cấp, mức giá tại chợ đen chỉ bằng 1/10. Quy trình mua bán được tự động hóa hoàn toàn qua bot nhắn tin và mã VietQR. Đáng chú ý, nội dung chuyển khoản thường được yêu cầu ngụy trang bằng các cụm từ như "gop quy nhom" để tránh sự giám sát của ngân hàng và cơ quan chức năng.

Nguyên lý LLMjacking: Khi doanh nghiệp gánh hóa đơn thay

Nguồn gốc của các tài khoản giá rẻ này phần lớn đến từ hành vi trộm cắp danh tính hoặc lạm dụng thẻ thanh toán tại các quốc gia có giá vùng thấp. Tuy nhiên, một phương thức nguy hiểm hơn đã xuất hiện là "LLMjacking". Kẻ gian chiếm đoạt tài khoản điện toán đám mây của doanh nghiệp, sau đó dùng quyền truy cập này để vận hành các mô hình AI và bán lại cho người dùng cuối.

Theo báo cáo của hãng bảo mật Sysdig, một tài khoản bị lạm dụng có thể phát sinh hóa đơn lên tới 100.000 USD mỗi ngày. Cá biệt, có trường hợp nạn nhân mất 30.000 USD (hơn 700 triệu đồng) chỉ trong 3 giờ. Toàn bộ chi phí này được chia nhỏ và bán lại dưới dạng "API giá rẻ".

Rủi ro từ mô hình giả và lộ lọt dữ liệu

Người mua tài khoản lậu không chỉ đối mặt với nguy cơ bị khóa tài khoản mà còn gặp tình trạng "tiền thật, hàng nhái". Nghiên cứu từ viện CISPA Helmholtz (Đức) năm 2026 chỉ ra rằng, gần 46% dịch vụ API trôi nổi lén lút tráo đổi mô hình cao cấp bằng các loại AI rẻ tiền hơn để trục lợi. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công việc của lập trình viên và người làm nội dung.

Nghiêm trọng hơn, mọi dữ liệu người dùng nhập vào (prompt) đều đi qua máy chủ trung gian của người bán. Các thông tin nhạy cảm như mã nguồn nội bộ, hợp đồng, số liệu tài chính hay dữ liệu khách hàng có thể bị sao chép và sử dụng cho mục đích xấu mà người dùng không hề hay biết.

Hệ sinh thái hàng lậu và sức ép pháp lý năm 2026

Chợ đen AI thường đi kèm với các kho phần mềm bẻ khóa (crack) và tài khoản dùng chung của các dịch vụ giải trí, thiết kế. Theo Liên minh Phần mềm toàn cầu (BSA), việc sử dụng phần mềm lậu làm tăng tỷ lệ nhiễm mã độc lên tới 29%. Đây cũng chính là nguồn lây lan mã độc để đánh cắp thông tin đăng nhập, nuôi dưỡng ngược lại các chợ đen AI.

Từ năm 2026, khung pháp lý tại Việt Nam đã siết chặt hơn với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Nghị định 174/2026/NĐ-CP. Hành vi mua bán dữ liệu cá nhân hoặc cung cấp thông tin sai sự thật trên mạng xã hội có thể bị phạt tới hàng tỷ đồng. Ngoài ra, việc Microsoft nêu đích danh cá nhân tại Việt Nam trong vụ kiện nhóm tội phạm mạng Storm-2139 cho thấy ranh giới giữa người dùng và đồng phạm đang ngày càng mong manh.

Sức ép quốc tế cũng gia tăng khi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đưa các hoạt động chợ đen số tại Việt Nam vào tầm ngắm theo Mục 301. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân vi phạm mà còn có nguy cơ tác động tiêu cực đến vị thế thương mại của quốc gia trên trường quốc tế.

Để bảo vệ bản thân và doanh nghiệp, người dùng được khuyến cáo nên sử dụng các gói dịch vụ miễn phí hoặc ưu đãi chính thức từ nhà cung cấp, thay vì mạo hiểm với các tài khoản trôi nổi đầy rủi ro.

Vũ Sơn