Khoa học - Công nghệ

Việc Sony được cho là sẽ ngừng sản xuất đĩa game PlayStation vào tháng 1/2028 đang dấy lên những lo ngại sâu sắc về tương lai của ngành công nghiệp trò chơi điện tử. Laura Fryer, một trong những thành viên sáng lập đội ngũ Xbox đời đầu, đã lên tiếng cảnh báo rằng bước đi này có thể đặt dấu chấm hết cho quyền sở hữu thực sự của người dùng đối với các sản phẩm họ đã bỏ tiền mua.

Rủi ro từ mô hình thuần kỹ thuật số

Trong một phân tích gần đây, Laura Fryer đã chia sẻ câu chuyện cá nhân về sự mong manh của các giao dịch mua bán kỹ thuật số. Gia đình bà từng chi hàng trăm USD để mua các bài hát trong trò chơi Rock Band, nhưng toàn bộ nội dung này đã biến mất sau khi máy chơi game cũ hỏng và họ nâng cấp lên thiết bị mới. Do các thỏa thuận cấp phép (license) đã hết hạn, những nội dung này không còn khả dụng để tải lại.

Fryer nhận định: "Kỹ thuật số mang lại sự tiện lợi cho đến khi một ai đó quyết định rằng bạn đã trải nghiệm đủ. Đối với nhiều trò chơi và bộ phim, chúng là những kỷ niệm không thể thay thế. Phương tiện vật lý mang lại quyền sở hữu thực sự và bảo vệ những ký ức đó".

Sự khác biệt giữa sở hữu và cấp phép sử dụng

Vấn đề cốt lõi nằm ở bản chất của nội dung kỹ thuật số. Khi mua một trò chơi trên các nền tảng trực tuyến, người dùng thực tế chỉ đang mua "quyền được truy cập" dưới một giấy phép có thời hạn, thay vì sở hữu tài sản đó vĩnh viễn.

Bên cạnh đó, Fryer cũng bày tỏ sự lo ngại về tính ổn định của các nền tảng lớn như Steam hay Xbox. Dù hiện tại các nền tảng này vẫn đang hoạt động tốt, nhưng sự thay đổi trong ban lãnh đạo hoặc ưu tiên kinh doanh có thể nhanh chóng làm thay đổi quyền lợi của người dùng. Bà nhấn mạnh rằng sự phụ thuộc vào máy chủ của bên thứ ba khiến thư viện game của người chơi trở nên cực kỳ rủi ro nếu nhà phát hành quyết định ngừng hỗ trợ.

Khi đĩa vật lý cũng không còn là "vị cứu tinh"

Tuy nhiên, phân tích kỹ thuật cũng chỉ ra một thực tế phũ phàng: ngay cả việc sở hữu đĩa vật lý hiện nay cũng không đảm bảo quyền sở hữu 100%. Nhiều đĩa game hiện đại chỉ chứa một phần dữ liệu và yêu cầu kết nối internet để tải phần còn lại mới có thể khởi chạy.

Dưới đây là một số tựa game tiêu biểu có thể gặp rủi ro nếu các cửa hàng trực tuyến như PlayStation Network (PSN) đóng cửa trong tương lai:

• Doom: The Dark Ages: Phụ thuộc vào việc tải dữ liệu bổ sung.
• Star Wars Jedi: Survivor: Yêu cầu cập nhật để hoàn thiện trải nghiệm.
• Hogwarts Legacy: Cần kết nối để xác thực và tải nội dung.
• Far Cry 6: Các tính năng cốt lõi gắn liền với dịch vụ trực tuyến.

Trường hợp của tựa game The Crew từ Ubisoft là một ví dụ điển hình khi máy chủ bị đóng cửa, khiến ngay cả những người sở hữu đĩa cũng không thể truy cập trò chơi. Điều này đã dẫn đến sự hình thành của phong trào "Stop Killing Games" nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước xu hướng thuần kỹ thuật số của các ông lớn công nghệ.

Tương lai của việc bảo tồn trò chơi

Quyết định của Sony vào năm 2028 có thể tạo ra một tiền lệ mới cho toàn bộ ngành công nghiệp. Nếu không có sự can thiệp của các quy định pháp lý về quyền sở hữu kỹ thuật số, người chơi có nguy cơ trở thành những "người thuê" nội dung dài hạn thay vì là chủ sở hữu. Việc duy trì đĩa vật lý không chỉ là vấn đề về sở thích sưu tầm, mà còn là giải pháp kỹ thuật duy nhất hiện nay để bảo tồn các giá trị văn hóa và giải trí của trò chơi điện tử trước sự đào thải của thời gian và các rào cản cấp phép.

Vũ Sơn