Khoa học - Công nghệ
Cảnh báo rủi ro bảo mật khi biến ChatGPT thành nhật ký cá nhân để chia sẻ chuyện thầm kín
Nhiều người có thói quen tâm sự chuyện riêng tư với chatbot AI mà không lường trước nguy cơ dữ liệu bị lưu trữ, dùng để huấn luyện hoặc đối mặt rủi ro pháp lý.
Cảm giác chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) luôn lắng nghe và không bao giờ phán xét đang khiến nhiều người hình thành thói quen chia sẻ chuyện thầm kín, biến công cụ này thành nơi trút bầu tâm sự. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng những cuộc hội thoại với AI không hề có tính chất riêng tư tuyệt đối như nhiều người lầm tưởng, tiềm ẩn nhiều rủi ro về an toàn thông tin cá nhân và pháp lý.
Thói quen tâm sự và ảo tưởng về quyền riêng tư tuyệt đối
Với không ít người dùng hiện nay, việc tương tác với ChatGPT hay các mô hình ngôn ngữ lớn không còn dừng lại ở việc tra cứu thông tin kỹ thuật hay hỗ trợ soạn thảo văn bản. AI dần trở thành nơi để họ giãi bày những vướng mắc khó nói trong công việc, mối quan hệ tình cảm, áp lực tài chính hoặc các bí mật đời tư không muốn tiết lộ cho người thân.
Theo kết quả khảo sát từ báo cáo của DuckDuckGo mang tên The AI Privacy Problem, có khoảng 1/3 người sử dụng AI thừa nhận từng chia sẻ với chatbot những bí mật mà họ không muốn nói với những người đáng tin cậy ngoài đời thực. Càng nhận được phản hồi thấu cảm và tự nhiên, người dùng càng có xu hướng cung cấp thêm nhiều ngữ cảnh chi tiết, khiến lượng dữ liệu nhạy cảm tích lũy trong hệ thống ngày một lớn.
Mặc dù giao diện tương tác tạo cảm giác cuộc trò chuyện chỉ diễn ra khép kín giữa người dùng và máy tính tính toán, dữ liệu thực tế không chỉ nằm lại ở đó. Tờ Washington Post ghi nhận trong hai năm qua đã có khoảng 12 vụ việc tại tòa án, nơi nội dung đối thoại giữa cá nhân và chatbot bị trích dẫn trực tiếp trong hồ sơ tố tụng công khai, chứng minh dữ liệu này hoàn toàn có thể bị yêu cầu cung cấp theo quy trình pháp lý.
Xóa hội thoại không đồng nghĩa dữ liệu biến mất hoàn toàn
Một quan niệm sai lầm phổ biến là việc bấm nút xóa lịch sử trò chuyện trên ứng dụng sẽ loại bỏ vĩnh viễn mọi dấu vết. Về mặt kỹ thuật hạ tầng, các nền tảng AI vận hành trên hệ thống máy chủ đám mây và phải tuân thủ các quy định lưu trữ dữ liệu theo luật định của từng quốc gia hoặc chính sách doanh nghiệp, nghĩa là các bản sao lưu có thể vẫn tồn tại.
Nhà nghiên cứu Jen King từ Viện Trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm thuộc Đại học Stanford khẳng định, người dùng không thể chắc chắn các cuộc trao đổi được bảo mật tuyệt đối nếu không chủ động sử dụng các chế độ hạn chế lưu trữ. Đáng lo ngại hơn, khảo sát của DuckDuckGo chỉ ra rằng 53% người dùng thường xuyên không biết các cuộc trò chuyện có thể được nhà phát triển tận dụng để tiếp tục huấn luyện mô hình, và 75% không biết dữ liệu này có thể bị cơ quan hành pháp yêu cầu trích xuất.
Bản chất công nghệ và nguyên tắc bảo vệ thông tin khi dùng AI
Nguy cơ rò rỉ dữ liệu không chỉ dừng lại ở mặt lý thuyết hay các yêu cầu pháp lý. Điển hình vào tháng 7, một sự cố đã khiến lượng lớn nội dung trò chuyện trên chatbot Claude của Anthropic vô tình bị phát hiện có thể truy cập công khai trên mạng Internet. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy không hệ thống máy chủ nào đảm bảo an toàn tuyệt đối trước các sự cố kỹ thuật.
Khác với lịch sử tìm kiếm ngắn gọn trên các công cụ truyền thống, các đoạn hội thoại dạng nhật ký với chatbot chứa mật độ thông tin nhận dạng cá nhân rất dày đặc, từ tên tuổi, đối tác, tình hình tài chính cho đến bí mật kinh doanh. Khi bị lộ lọt, mức độ thiệt hại đối với danh dự cá nhân hoặc tài sản sẽ nghiêm trọng hơn rất nhiều.
Để tự bảo vệ mình, người dùng cần thay đổi nhận thức: tuyệt đối không xem chatbot là nhật ký cá nhân để lưu giữ những thông tin nhạy cảm. Trước khi nhập dữ liệu, cần kiểm tra kỹ chính sách quyền riêng tư của nhà cung cấp dịch vụ, hạn chế tối đa việc đưa thông tin xác thực, tài chính hay bí mật nghề nghiệp lên hệ thống, đồng thời ưu tiên kích hoạt chế độ trò chuyện tạm thời không lưu dữ liệu đối với các tác vụ quan trọng.