Đại biểu Quốc hội đề xuất tái cấu trúc nguồn vốn và tháo gỡ áp lực chi phí cho doanh nghiệp

Tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội tại Quốc hội, các đại biểu đã tập trung mổ xẻ nhiều vấn đề cốt lõi liên quan đến cấu trúc thị trường tài chính, mặt bằng chi phí đầu vào và tiến độ đầu tư công nhằm hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững.

Áp lực từ sự lệch pha kỳ hạn và tỷ lệ tín dụng trên GDP

Đại biểu Tô Huy Vũ (đoàn Hà Nội) ghi nhận Việt Nam đã bước đầu gia nhập nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao, xếp hạng tín nhiệm quốc gia được nâng bậc và thị trường chứng khoán được nâng hạng. Tuy nhiên, trước mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên vào năm 2027, hệ thống kinh tế đang đối mặt với nhiều ràng buộc vĩ mô đáng lưu tâm.

Về diễn biến tài chính, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 9 tháng tăng 4,52%, tiệm cận ngưỡng mục tiêu khoảng 4,5% của năm 2027. Tốc độ tăng trưởng tín dụng đạt khoảng 11,59%, trong khi tốc độ huy động vốn chỉ ở mức 8,83%. Điểm đáng chú ý là tỷ lệ tín dụng/GDP đã lên tới khoảng 155%, cho thấy quy mô tín dụng ngân hàng tương đương 1,5 lần GDP.

Đại biểu Tô Huy Vũ nhấn mạnh, gần 80% nguồn vốn huy động hiện nay có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi nhu cầu vốn phục vụ đầu tư phát triển chủ yếu thuộc nhóm trung và dài hạn. Sự chênh lệch kỳ hạn này đặt ra bài toán thanh khoản lớn cho hệ thống ngân hàng.

Theo đại biểu, hạ lãi suất bền vững không thể chỉ dựa vào sự cạnh tranh lãi suất đơn thuần giữa các tổ chức tín dụng. Giải pháp căn cơ là phải tái cấu trúc kênh dẫn vốn quốc gia, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, cổ phiếu và huy động nguồn vốn dài hạn từ phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương cũng như nguồn vốn quốc tế.

Chênh lệch giá vật liệu xây dựng và rủi ro tài chính của nhà thầu

Bên cạnh thị trường vốn, thị trường hàng hóa và vật tư xây dựng cũng ghi nhận những biến động lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến các dự án đầu tư công. Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) trích dẫn số liệu từ Bộ Xây dựng cho thấy, nhu cầu cát san lấp của cả nước hiện vượt 600 triệu m³, trong khi khả năng cung ứng thực tế chỉ đạt khoảng 394,5 triệu m³, tạo ra mức thiếu hụt hơn 200 triệu m³.

Tại Quảng Trị, dù địa phương có 224 khu vực mỏ đá xây dựng và đất san lấp với tài nguyên dự báo hơn 1,28 tỷ m³, các công trình xây dựng vẫn gặp khó khăn về nguồn cung. Ghi nhận thị trường cho thấy giá cát hạt mịn tại một số mỏ ghi nhận mức tăng từ 42% đến hơn 147%, trong khi giá đá xây dựng tăng bình quân từ 12% đến 47%.

Đáng lưu ý, đại biểu chỉ rõ tình trạng giá giao dịch ngoài thị trường cao hơn đáng kể so với giá công bố từ cơ quan quản lý, nhưng đơn vị bán hàng chỉ xuất hóa đơn tương ứng với khung giá công bố. Hệ quả là doanh nghiệp xây dựng phải tự bù đắp khoản chi phí chênh lệch mà không có hóa đơn hợp lệ để hạch toán thuế, dẫn đến nghịch lý kết quả kinh doanh thực tế bị lỗ nhưng sổ sách kế toán vẫn ghi nhận lãi và phải nộp thuế thu nhập doanh nghiệp.

Yêu cầu sớm ban hành khung giá năng lượng tái tạo

Liên quan đến thị trường năng lượng, đại biểu Nguyễn Thị Thanh Bình (đoàn Hưng Yên) phản ánh việc chậm trễ ban hành khung giá mua bán điện năm 2026 đối với các dự án điện gió và điện mặt trời. Tính đến thời điểm ngày 18/10, dù đã bước sang quý IV, khung giá chính thức cho các dự án này vẫn chưa được phê duyệt.

Việc thiếu vắng cơ chế giá cụ thể khiến các chủ đầu tư gặp vướng mắc trong khâu chốt hợp đồng mua bán điện, thu xếp vốn vay thương mại và triển khai thi công. Cơ chế tạm tính theo khung giá cũ không còn phản ánh chính xác các điều kiện chi phí đầu tư hiện thời.

Để bảo đảm tính khách quan và minh bạch, đại biểu đề nghị Bộ Công Thương khẩn trương hoàn tất ban hành khung giá trong quý IV/2026, đồng thời xem xét giao đơn vị tư vấn độc lập tính toán chi phí nhằm tránh xung đột lợi ích khi bên mua điện là đơn vị đề xuất giá.