Eo biển Hormuz tắc nghẽn, giá phân bón U-rê thế giới tăng lên mức 674 USD mỗi tấn

Khủng hoảng eo biển Hormuz là tình trạng gián đoạn tại tuyến vận tải huyết mạch chiếm 1/4 nhu cầu dầu mỏ và 33% lượng phân bón giao dịch bằng đường biển thế giới. Việc điểm nghẽn địa chính trị này bị siết chặt không chỉ gây sốc năng lượng mà còn trực tiếp phá hủy chuỗi cung ứng vật tư nông nghiệp toàn cầu.

Khủng hoảng nguồn cung từ điểm nghẽn Trung Đông

Khu vực Vịnh Ba Tư hiện đóng góp khoảng 49% lượng xuất khẩu U-rê và 30% amoniac toàn cầu. Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, thị trường lập tức rơi vào trạng thái mất cân bằng nghiêm trọng. Theo tính toán từ JPMorgan, thế giới hiện chỉ sở hữu khoảng 25 ngày dự trữ chiến lược phân bón trước khi các hệ lụy thực thể bắt đầu ảnh hưởng đến năng lực sản xuất nông nghiệp.

Đáng chú ý, nếu các bồn chứa tại vùng Vịnh đầy ứ trong chưa đầy một tháng, các tổ hợp công nghiệp hóa chất khổng lồ sẽ buộc phải ngừng hoạt động. Quá trình khởi động lại các nhà máy này thường kéo dài từ 4 đến 6 tuần, tạo ra độ trễ cung ứng kéo dài ngay cả khi tình hình địa chính trị được xoa dịu.

Giá phân bón thế giới biến động tăng vọt

Tính đến giữa tháng 3/2026, toàn bộ 8 loại phân bón chủ chốt đều ghi nhận xu hướng tăng giá thẳng đứng. Cụ thể, giá U-rê thế giới đã chạm mốc 674 USD/tấn, trong khi phân lân DAP đạt 851 USD/tấn. Cú sốc này đang đe dọa trực tiếp đến biên lợi nhuận của ngành trồng trọt, đặc biệt là tại Mỹ.

Khảo sát từ Allendale Inc. dự báo diện tích gieo trồng ngô của Mỹ năm 2026 có thể sụt giảm xuống còn 37,91 triệu ha do nông dân chuyển hướng sang trồng đậu tương – loại cây ít tiêu thụ phân đạm hơn. Để ứng phó, Chính phủ Mỹ đã triển khai các biện pháp khẩn cấp như điều tra nghi án thao túng giá đối với 5 tập đoàn lớn gồm Nutrien, Mosaic, CF Industries, Koch và Yara, đồng thời giảm thuế nhập khẩu Kali từ Canada và Mexico xuống còn 10%.

Vai trò của Trung Quốc và rủi ro an ninh lương thực

Trung Quốc, quốc gia kiểm soát 44% lượng phốt-phát và 30% ni-tơ toàn cầu, đã yêu cầu các nhà xuất khẩu ngừng giao hàng để bảo vệ vụ gieo trồng nội địa. Động thái này khiến các quốc gia nhập khẩu lớn như Ấn Độ và các nước Đông Nam Á đối mặt với tình trạng khan hiếm nguồn cung trầm trọng.

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cảnh báo năng suất tại các khu vực trọng điểm có thể sụt giảm từ 20% đến 30%. Do độ trễ của chuỗi cung ứng, Chỉ số Giá Thực phẩm thường phản ứng chậm từ 6 đến 9 tháng, dự báo một làn sóng lạm phát thực phẩm sẽ tác động mạnh vào giai đoạn cuối năm 2026.

Thị trường Việt Nam: Tận dụng nội lực để giảm sốc

Trong năm 2025, Việt Nam đã nhập khẩu 6,19 triệu tấn phân bón với kim ngạch 2,19 tỷ USD, trong đó Trung Quốc chiếm 48% tổng lượng. Việc quốc gia này hạn chế xuất khẩu đã gây áp lực lên nguồn cung trong nước, khiến lượng nhập khẩu tháng 1/2026 sụt giảm 47%.

Tuy nhiên, Việt Nam có lợi thế nhờ khả năng tự chủ hoàn toàn mặt hàng U-rê. Các đơn vị như Đạm Phú Mỹ (PVFCCo) và Đạm Cà Mau (PVCFC) sử dụng nguồn khí tự nhiên nội địa, giúp tách biệt phần nào khỏi biến động giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) thế giới. Nhóm cổ phiếu phân bón như BFC, DCM, DPM cũng ghi nhận các phiên tăng trần liên tiếp sau tin tức từ Trung Đông.

Để quản trị rủi ro, nhiều doanh nghiệp đã thông qua Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) để thực hiện các vị thế mua kỳ hạn. Việc sử dụng công cụ tài chính giúp doanh nghiệp khóa chi phí đầu vào và bù đắp thiệt hại nếu giá giao ngay tiếp tục biến động, đảm bảo ổn định nguồn cung cho vụ Đông Xuân và Hè Thu 2026.