Giá dầu tăng 50% do xung đột Iran, năng lượng toàn cầu đối mặt cú sốc lịch sử

Xung đột tại Trung Đông bắt đầu từ ngày 28/02/2026 đang đẩy ngành năng lượng toàn cầu vào kịch bản tồi tệ nhất trong lịch sử. Việc phong tỏa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược dọc bờ biển Iran - đã làm gián đoạn khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), đây là cú sốc năng lượng nghiêm trọng hơn cả cuộc Khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, gây thiệt hại kinh tế trên diện rộng và buộc người tiêu dùng toàn cầu phải cắt giảm tiêu thụ.

Thị trường dầu mỏ và khí đốt chịu áp lực cực lớn

Cuộc khủng hoảng hiện đã khiến thị trường thiếu hụt khoảng 400 triệu thùng dầu, tương đương với 4 ngày tiêu thụ toàn cầu, đẩy giá năng lượng tăng khoảng 50%. Giá dầu chuẩn toàn cầu hiện đã vượt mốc 110 USD/thùng, trong khi một số loại dầu đặc thù tại Trung Đông đã chạm ngưỡng 164 USD/thùng. Tại Mỹ, giá xăng bán lẻ đã tăng hơn 1 USD/gallon chỉ trong thời gian ngắn.

Không chỉ dầu mỏ, thị trường khí đốt cũng ghi nhận những biến động dữ dội. Ông Saad al-Kaabi, Giám đốc điều hành của QatarEnergy, nhận định với Reuters rằng xung đột sẽ khiến khoảng 12,8 triệu tấn LNG mỗi năm - tương đương 3% nguồn cung toàn cầu - bị gián đoạn trong vòng 3 đến 5 năm tới. Tại châu Âu, giá nhiên liệu hàng không đã lập kỷ lục mới ở mức 220 USD/thùng, kéo theo nguy cơ tăng giá vé máy bay và chi phí logistics.

Các quốc gia triển khai biện pháp khẩn cấp

Trước tình trạng giá nhiên liệu leo thang, nhiều chính phủ đã phải can thiệp bằng các biện pháp tiết kiệm năng lượng nghiêm ngặt. Cụ thể:

• Thái Lan: Yêu cầu công chức tạm dừng các chuyến công tác nước ngoài và ưu tiên sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy.
• Bangladesh: Ra quyết định đóng cửa các trường đại học để giảm tải tiêu thụ điện năng.
• Sri Lanka: Áp dụng chế độ phân phối nhiên liệu theo định mức.
• Trung Quốc: Ban hành lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu tinh chế để đảm bảo an ninh nội địa.
• Anh: Lên kế hoạch hạ giới hạn tốc độ giao thông nhằm tiết kiệm nhiên liệu.

Dù IEA đã công bố kế hoạch giải phóng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp, bà Natasha Kaneva, nhà phân tích tại JP Morgan, cảnh báo rằng con số này chỉ đủ bù đắp khoảng 20 ngày tác động. Theo bà, giải pháp duy nhất hiện nay khi nguồn cung thiếu hụt là buộc phải cắt giảm nhu cầu tiêu dùng.

An ninh lương thực toàn cầu bị đe dọa

Hệ lụy từ xung đột Iran không chỉ dừng lại ở năng lượng mà còn lan sang lĩnh vực nông nghiệp. Khoảng 1/3 thương mại phân bón toàn cầu đi qua eo biển Hormuz hiện đang bị đình trệ. Giá các sản phẩm phân bón gốc nitơ như urê đã tăng từ 30% đến 40%, gây áp lực lớn lên chi phí sản xuất lương thực.

Ông Maximo Torero, nhà kinh tế trưởng của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), nhận định nếu tình trạng này kéo dài, nguồn cung lương thực thế giới sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng do gián đoạn mùa vụ và giảm sản lượng các mặt hàng thiết yếu như ngũ cốc, thịt và sữa. Các chuyên gia đánh giá quy mô ảnh hưởng lần này lớn hơn mọi cuộc khủng hoảng trước đây do tác động đồng thời tới nhiều chuỗi cung ứng then chốt từ nhiên liệu, hóa chất đến nông nghiệp.