Lãi suất huy động có nơi tới 9%/năm, tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi, dư địa hạ lãi suất hẹp dần
TS Cấn Văn Lực cho rằng lãi suất vẫn có thể giảm nhưng chưa thể giảm đại trà; chi phí vốn cao và biên lợi nhuận ròng thu hẹp khiến việc giảm cần có trọng tâm.
Lãi suất vẫn có thể giảm nhưng chưa thể giảm đại trà, theo TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ quốc gia. Phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 sáng 12/11, ông cho rằng dư địa hạ lãi suất đã thu hẹp, khi lãi suất huy động tại một số ngân hàng lên tới 9%/năm và tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi.
Bốn yếu tố đẩy mặt bằng lãi suất đi lên
Theo ông Lực, mặt bằng lãi suất và lạm phát cùng ở mức cao đang là một trong những rào cản lớn đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao. Ông chỉ ra bốn yếu tố cộng hưởng khiến lãi suất huy động tăng, kéo theo lãi suất cho vay.
- Tăng trưởng tín dụng được đẩy mạnh nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng.
- Xu hướng giảm lãi suất trên thế giới bắt đầu chững lại.
- Nền kinh tế chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng mới, khiến các chủ thể trên thị trường có xu hướng tích lũy vốn, tạo thêm áp lực lên lãi suất.
- Lạm phát bắt đầu có dấu hiệu nhích lên.
“Bốn yếu tố này cộng hưởng đã đẩy mặt bằng lãi suất huy động tăng lên, kéo theo lãi suất cho vay cũng tăng. Vậy lãi suất hiện nay có thể giảm được không, theo tôi điều này không dễ dàng”, ông Lực nói.
Vì sao lãi suất khó giảm đại trà
Lý giải về nhận định này, ông Lực cho biết lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) gần như không còn nhiều dư địa để giảm, vì mức 4,5%/năm (áp dụng với kỳ hạn dưới 6 tháng) hiện tương đối thấp.
Theo ông, một rủi ro khác là nếu lãi suất tiết kiệm giảm quá nhanh, dòng tiền có thể không chảy vào ngân hàng. “Nếu nguồn tiền gửi suy giảm, chúng ta sẽ lấy nguồn vốn ở đâu để cho vay? Điều này có thể tạo ra rủi ro thanh khoản đối với hệ thống tài chính”, ông Lực phân tích.
Từ góc nhìn của ngân hàng, ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng giám đốc TPBank, cho rằng khi nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng mới và các hoạt động kinh tế phục hồi, lãi suất cũng bắt đầu tăng. Mặt bằng lãi suất quốc tế cũng tác động đến chi phí vốn trong nước.
Phép tính minh họa về chi phí vốn
Ông Việt Anh đưa ra cách tính minh họa: nếu lãi suất USD ở mức 5%/năm, cộng phần bù tỷ giá 2 điểm phần trăm khi quy đổi sang đồng Việt Nam, chi phí vốn lên 7%/năm. Cộng thêm biên lợi nhuận ròng (NIM) 2,5 điểm phần trăm, mức này đạt 9,5%/năm.
“Với cách tính minh họa như vậy, lãi suất cho vay sẽ khó xuống dưới 10%. Theo tôi, chúng ta cần làm quen với mặt bằng chi phí vốn cao hơn trước đây, trong khi dư địa giảm lãi suất không còn nhiều”, ông Việt Anh nói.
Áp lực lên ngân hàng và doanh nghiệp
Bà Trịnh Quỳnh Giao, CEO CTCP Quản lý quỹ PVI (PVI AM), cho rằng việc giảm lãi suất cũng tạo áp lực đối với hệ thống ngân hàng. Biên lợi nhuận ròng ngày càng thu hẹp để chia sẻ khó khăn với nền kinh tế, trong khi rủi ro mà ngân hàng phải đối mặt có xu hướng gia tăng.
Theo bà Giao, lãi suất huy động tại một số ngân hàng lên tới 9%/năm, trong khi tăng trưởng tín dụng cao hơn khá nhiều so với tăng trưởng huy động vốn, dù khoảng cách này đã thu hẹp đôi chút trong tháng 10. Với mặt bằng huy động như vậy, lãi suất cho vay có thể lên tới 12-13%, thậm chí cao hơn, tạo áp lực rất lớn cho doanh nghiệp và cản trở đà tăng trưởng.
Giảm lãi suất cần có trọng tâm, từng bước
Theo TS Cấn Văn Lực, có thể quyết tâm giảm lãi suất nhưng cần thực hiện từng bước. Với lãi suất huy động, có thể giảm khoảng 0,5 điểm phần trăm, sau đó theo dõi phản ứng của thị trường và giảm thêm nếu diễn biến thuận lợi.
Với lãi suất cho vay, Thống đốc NHNN và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo hệ thống ngân hàng cố gắng giảm 1,5-2 điểm phần trăm. Theo ông Lực, toàn hệ thống về cơ bản đang quyết tâm thực hiện định hướng này. Tuy nhiên, biên lợi nhuận ròng của hệ thống đang thu hẹp:
| Mốc thời gian / thị trường | Biên lợi nhuận ròng (NIM) |
|---|---|
| Cuối năm ngoái (Việt Nam) | Khoảng 3% |
| Quý I năm nay (Việt Nam) | Khoảng 2,8% |
| Hiện tại (Việt Nam) | Khoảng 2,5% |
| Trung Quốc | 3% |
| Singapore | 3,5% |
“Nhìn chung, lãi suất vẫn có thể giảm, nhưng chưa thể giảm đại trà. Nếu giảm đồng loạt, hệ thống ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Vì vậy, việc giảm lãi suất cần có trọng tâm, trọng điểm. Tôi nghĩ chúng ta đang đi đúng hướng này”, ông Lực nói.
Giải pháp để giảm lãi suất bền vững
Về dài hạn, ông Lực cho rằng việc giảm lãi suất cần bền vững thay vì chỉ dựa vào biện pháp hành chính, đồng thời phải huy động đồng bộ nhiều giải pháp và công cụ. NHNN có thể cân nhắc sử dụng hoán đổi ngoại tệ (swap) hoặc mua ngoại tệ từ các ngân hàng thương mại để hỗ trợ thanh khoản, tùy theo diễn biến cung - cầu vốn và ngoại tệ.
Bên cạnh công cụ của NHNN, ông đề xuất đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ các dự án tồn đọng để khơi thông dòng tiền, cũng như đẩy nhanh hoàn thuế giá trị gia tăng và các khoản hoàn thuế khác.
“Chúng tôi đã kiến nghị Chính phủ một nhóm giải pháp gồm khoảng 10 biện pháp khác nhau. Chỉ khi triển khai đồng bộ các giải pháp này, chúng ta mới có cơ sở để giảm lãi suất một cách thực chất, thay vì chỉ dựa vào các biện pháp hành chính”, TS Cấn Văn Lực nói.
