Làm chủ quy trình chế tạo nguồn photon đơn: Công nghệ cốt lõi máy tính lượng tử Quandela
Từ nghiên cứu chấm lượng tử đến dây chuyền bán dẫn tại Quandela, TS Âu Thị Hường đã nâng hiệu suất thu nhận photon lên 80%, giải bài toán công nghệ lượng tử.
Trong kiến trúc máy tính lượng tử quang học, nguồn phát photon đơn bán dẫn được ví như "trái tim" quyết định toàn bộ khả năng xử lý thông tin. Khác với các hệ thống điện toán truyền thống sử dụng electron, máy tính lượng tử quang học vận hành dựa trên các hạt ánh sáng (photon) để mã hóa và truyền tải trạng thái lượng tử. Việc chế tạo ổn định các hạt photon này trên quy mô công nghiệp là một trong những bài toán phần cứng thách thức nhất của ngành công nghệ sâu hiện nay.
Nguyên lý vận hành của linh kiện photon đơn trên nền tảng bán dẫn
Về mặt kỹ thuật, nguồn phát photon đơn do Quandela phát triển dựa trên cấu trúc chấm lượng tử (quantum dot) tích hợp. Linh kiện có kích thước chỉ vài micromet, nhỏ hơn nhiều so với đường kính một sợi tóc, nhưng các cấu trúc bán dẫn bên trong được thiết kế và chế tạo với độ chính xác tuyệt đối ở thang nanomet.
Hệ thống này được ghép nối trực tiếp với sợi quang. Nhiệm vụ chính của cụm linh kiện là phát ra từng photon riêng lẻ theo yêu cầu và truyền dẫn chính xác vào bộ xử lý trung tâm thông qua mạng lưới ống dẫn sóng và cáp quang chuyên dụng. Do các trạng thái lượng tử cực kỳ nhạy cảm với biến động môi trường, cấu trúc quang học và vật liệu bán dẫn phải được kiểm soát nghiêm ngặt để đảm bảo photon phát ra đạt độ đồng nhất và độ tinh khiết cao nhất.
Bước nhảy vọt về hiệu suất kỹ thuật giai đoạn 2022 - 2025
Dưới sự dẫn dắt kỹ thuật của Tiến sĩ Âu Thị Hường, dây chuyền sản xuất nguồn bán dẫn tại Quandela đã đạt được những bước tiến vượt bậc về các chỉ số vật lý then chốt:
| Chỉ số kỹ thuật | Năm 2022 | Năm 2025 | Mức độ cải thiện |
|---|---|---|---|
| Hiệu suất thu nhận photon | 25% | 80% | Tăng gấp 3,2 lần |
| Độ sáng đầu ra sợi quang | 5% | 61% | Tăng hơn 12 lần |
Sự bứt phá này không đến từ một tinh chỉnh đơn lẻ mà là kết quả của việc tối ưu hóa đồng bộ: cải tiến vật liệu bán dẫn, thay đổi cấu trúc thiết kế quang học, ứng dụng kỹ thuật chế tác mới và chuẩn hóa quy trình xử lý trong phòng sạch.
Thách thức thương mại hóa: Từ phòng thí nghiệm đến dây chuyền sản xuất
Khoảng cách giữa nghiên cứu học thuật và chế tạo công nghiệp trong lĩnh vực công nghệ sâu nằm ở tính ổn định và khả năng tái lập. Trong môi trường nghiên cứu, việc tạo ra một linh kiện đạt thông số đo lường vượt trội trong một lần thử nghiệm đơn lẻ đã là thành công. Tuy nhiên, khi đưa vào dây chuyền sản xuất thương mại, bài toán sống còn là tái tạo chính xác hiệu suất đó trên hàng loạt sản phẩm với độ tin cậy vận hành lâu dài.
Để đạt được mục tiêu này, đội ngũ kỹ sư phải thấu hiểu tường tận cơ chế vật lý của từng hiện tượng suy hao năng lượng, phân tích hàng trăm mẫu thử nghiệm chưa đạt chuẩn và thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng khắt khe cho từng khâu xử lý hóa chất và quang khắc.
Xây dựng chuỗi giá trị và chuyển giao tri thức công nghệ cao
Bên cạnh công tác quản trị kỹ thuật tại châu Âu, TS Âu Thị Hường đã đồng sáng lập mạng lưới trí thức trẻ công nghệ cao (Vietnamese High-Tech Youths in Europe). Sáng kiến này nhằm kết nối nguồn lực chuyên gia trong các mảng bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và công nghệ lượng tử với nhu cầu thực tiễn trong nước.
Theo định hướng phát triển, việc tham gia vào chuỗi cung ứng công nghệ sâu toàn cầu đòi hỏi chiến lược bài bản từ đào tạo nhân lực, cung cấp công cụ tính toán mô phỏng đến xây dựng các nhóm nghiên cứu thực nghiệm chuyên sâu. Việc từng bước làm chủ các thành phần phần cứng cốt lõi như nguồn phát quang học bán dẫn chính là nền tảng bền vững để tiếp cận nền công nghiệp máy tính lượng tử trong tương lai.
