Ngành cà phê Việt Nam nỗ lực thoát bẫy xuất khẩu thô để hướng tới mốc 10 tỷ USD

Ngành cà phê Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng khi mô hình xuất khẩu nguyên liệu thô đã chạm ngưỡng tăng trưởng bền vững. Sau giai đoạn bùng nổ về giá, thị trường bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu điều chỉnh, buộc các doanh nghiệp phải thay đổi chiến lược từ số lượng sang giá trị gia tăng.

Xuất khẩu cà phê chạm đỉnh và áp lực chu kỳ giảm giá

Thống kê cho thấy kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam đã ghi nhận sự tăng trưởng đột biến trong giai đoạn 2021-2025. Nếu như năm 2021, tổng giá trị xuất khẩu chỉ đạt khoảng 3 tỷ USD, thì đến năm 2022 con số này đã tăng lên 3,94 tỷ USD. Đỉnh điểm là năm 2025, toàn ngành đã xác lập kỷ lục mới với 9 tỷ USD doanh thu xuất khẩu.

Tuy nhiên, sự tăng trưởng này chủ yếu được dẫn dắt bởi biến động giá trên thị trường thế giới thay vì sự thay đổi về cấu trúc sản phẩm. Giá xuất khẩu bình quân đã tăng từ mức dưới 2.000 USD/tấn (năm 2021) lên 5.660 USD/tấn (năm 2025), tương đương mức tăng 183%. Bước sang quý I/2026, áp lực điều chỉnh đã xuất hiện rõ nét. Lũy kế 3 tháng đầu năm, khối lượng xuất khẩu đạt 577.300 tấn (tăng 12,6%), nhưng giá trị lại giảm 6,4%, chỉ đạt 2,71 tỷ USD do giá xuất khẩu bình quân giảm 16,9% xuống còn 4.696,8 USD/tấn.

Nghịch lý giá trị: Bài học từ các tập đoàn thực phẩm toàn cầu

Báo cáo tài chính năm 2025 của tập đoàn Nestlé (Thụy Sĩ) cho thấy một nghịch lý lớn của ngành cà phê toàn cầu. Chỉ riêng nhãn hàng Nespresso đã mang về doanh thu gần 8,4 tỷ USD, gần bằng tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành cà phê Việt Nam trong cả niên vụ 2024-2025. Đáng chú ý, Thụy Sĩ là quốc gia không trồng cà phê nhưng lại dẫn đầu thế giới về doanh số nhờ năng lực chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

Ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Công ty CP SX-TM-XNK Cà phê Napoli, nhận định việc Việt Nam chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô là một thiệt thòi lớn cho các vùng nguyên liệu. Hiện nay, 1 kg cà phê nhân có giá khoảng 100.000 đồng, nhưng khi được chế biến thành 40 ly cà phê thành phẩm, giá trị thị trường có thể đạt tới 4 triệu đồng. Sự chênh lệch này chính là dư địa mà ngành cà phê Việt Nam cần khai phá.

Chiến lược đầu tư hàng trăm triệu USD để thoát bẫy xuất khẩu thô

Để giải quyết bài toán bền vững, nhiều doanh nghiệp nội địa đã bắt đầu triển khai các dự án chế biến công nghệ cao. Công ty TNHH Vĩnh Hiệp đã công bố lộ trình đầu tư 710 triệu USD vào 5 dự án trọng điểm, bao gồm nhà máy chế biến sấy lạnh và sấy phun với công suất 18.000 tấn/năm nhằm phục vụ phân khúc cao cấp.

Bên cạnh đó, việc tái tạo nguồn dinh dưỡng cho đất thông qua các nhà máy sản xuất phân bón hữu cơ từ phụ phẩm cà phê cũng được chú trọng để đáp ứng tiêu chuẩn "Cà phê sạch" của các thị trường khó tính như EU và Mỹ. Theo ông Lê Ngọc Ánh Minh, Chủ tịch Pacific Group, các doanh nghiệp Việt cần vượt qua rào cản kỹ thuật và tận dụng mạng lưới của các tập đoàn bán lẻ quốc tế để đưa sản phẩm thành phẩm ra thế giới.

Xây dựng ngôn ngữ chất lượng cho Robusta Việt Nam

Việt Nam hiện chiếm hơn 40% sản lượng Robusta toàn cầu, nhưng dòng cà phê này vẫn chưa có hệ tiêu chuẩn chất lượng đồng bộ được quốc tế công nhận như Arabica. Ông Trịnh Đức Minh, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột, cho biết hiện chỉ có khoảng 30% sản lượng được quản lý theo mô hình chứng nhận và truy xuất nguồn gốc hiện đại.

Trong bối cảnh quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) bắt đầu có hiệu lực, việc minh bạch chuỗi cung ứng và định vị lại chất lượng Robusta trở thành điều kiện bắt buộc. Mục tiêu của ngành là chuyển dịch từ quốc gia sản xuất hàng hóa sang trung tâm toàn cầu về Robusta chất lượng cao, từ đó đưa giá trị xuất khẩu vượt ngưỡng 10 tỷ USD mà không phụ thuộc hoàn toàn vào các đợt sốt giá thị trường.

Thông tin thêm về thị trường tháng 3/2026

Tại thị trường nội địa, giao dịch trong tháng 3 khá trầm lắng do nông dân có tâm lý chờ giá tăng trở lại. Trong khi đó, một số doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển hướng nhập khẩu hạt cà phê từ Brazil và Indonesia để đảm bảo tiến độ thực hiện các hợp đồng đã ký kết trong bối cảnh nguồn cung nội địa chưa được giải phóng.