Nghịch lý kem chống nắng trên TikTok: Vì sao thông tin sai lệch có sức lan tỏa vượt trội?

Một nghiên cứu mới đây từ các nhà khoa học tại Đại học Alberta đã chỉ ra một thực trạng đáng lo ngại trên nền tảng TikTok: các nội dung sai lệch liên quan đến kem chống nắng, dù chiếm tỷ lệ nhỏ về số lượng, lại có tốc độ lan truyền và mức độ tương tác vượt xa những thông tin khoa học chính thống. Điều này tạo ra một thách thức lớn cho các chuyên gia y tế trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước làn sóng tin giả.

Phân tích dữ liệu: Số lượng không đi đôi với hiệu quả truyền thông

Nhóm nghiên cứu đã tiến hành phân tích 971 video có lượt xem cao nhất liên quan đến kem chống nắng trên TikTok. Kết quả cho thấy một sự chênh lệch đáng kể giữa số lượng nội dung và mức độ ảnh hưởng thực tế:

• Nội dung tích cực: Chiếm đa số với 86,8% tổng số video, tập trung vào việc khuyến khích sử dụng sản phẩm.
• Nội dung tiêu cực/sai lệch: Chỉ chiếm khoảng 1,5% (cho rằng kem chống nắng gây hại) và 6% (phản đối việc sử dụng sản phẩm).

Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ nhóm nội dung phản đối lại đạt được mức độ phổ biến vượt trội. Các thuật toán của mạng xã hội thường ưu tiên những nội dung gây tranh cãi, khiến các video mang thông điệp tiêu cực dễ dàng tiếp cận với tệp khách hàng khổng lồ, đặc biệt là giới trẻ.

Cơ chế lan truyền: Khi nỗi sợ lấn át kiến thức khoa học

Theo các chuyên gia y tế, sự phát triển của trào lưu chống kem chống nắng dựa trên nhiều quan niệm sai lầm nhưng đánh trúng tâm lý người dùng. Những thông tin như kem chống nắng gây ung thư, ngăn cản hấp thụ vitamin D hay chứa thành phần độc hại thường được lồng ghép dưới mác "lối sống tự nhiên".

Tiến sĩ Melanie Palm, bác sĩ da liễu và phẫu thuật thẩm mỹ, nhận định rằng hiện tượng này bắt nguồn từ sự thiếu niềm tin vào các tổ chức y tế và xu hướng cho rằng "tự nhiên luôn an toàn hơn". Các thông điệp gây sốc thường dễ lan truyền hơn vì chúng kích hoạt nỗi sợ vốn có của con người, tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng video ngắn.

Thực tế, dữ liệu từ Pew Research Center cho thấy mạng xã hội đang trở thành nguồn thông tin sức khỏe chính. Khoảng 36% người Mỹ thừa nhận tiếp nhận thông tin y tế từ mạng xã hội và 22% lấy thông tin từ các chatbot AI. Điều này làm tăng nguy cơ người dùng đưa ra các quyết định sai lầm về sức khỏe nếu không có khả năng kiểm chứng.

Khoảng trống trong truyền thông y tế và giải pháp

Nghiên cứu cũng chỉ ra một lỗ hổng lớn trong cách truyền tải thông tin chính thống. Phần lớn các video ủng hộ kem chống nắng hiện nay tập trung quá nhiều vào khía cạnh thẩm mỹ như chống lão hóa hay làm đều màu da. Trong khi đó, chỉ có khoảng 6% video đề cập trực tiếp đến vai trò quan trọng nhất: giảm nguy cơ ung thư da.

Để đối phó với làn sóng tin giả, các chuyên gia đề xuất một lộ trình thay đổi chiến lược truyền thông:

• Thay đổi thông điệp: Cần cân bằng giữa lợi ích thẩm mỹ và lợi ích y tế, nhấn mạnh khả năng phòng ngừa bệnh lý nghiêm trọng.
• Đơn giản hóa ngôn ngữ: Sử dụng cách diễn đạt dễ hiểu, tránh các thuật ngữ chuyên môn phức tạp để tiếp cận người trẻ hiệu quả hơn.
• Giáo dục người tiêu dùng: Giải thích rõ các chỉ số SPF, cơ chế hoạt động của màng lọc chống nắng và lý do cần thoa lại sản phẩm để xóa bỏ các nghi ngại về tính độc hại.

Việc tăng cường sự hiện diện của đội ngũ y tế trên các nền tảng số với nội dung sáng tạo, trực quan được xem là chìa khóa để lấy lại niềm tin của người dùng và đẩy lùi các thông tin sai lệch đang đe dọa sức khỏe cộng đồng.