Tầng trên Falcon 9 dự kiến va chạm Mặt Trăng ngày 5/8/2026: dữ liệu và khả năng quan sát

Một tầng trên của tên lửa SpaceX Falcon 9 dự kiến va chạm Mặt Trăng vào ngày 5/8/2026, với vận tốc khoảng 8.700 km/h. Vật thể dài khoảng 12 m, rộng 4 m và có khối lượng khoảng 4.000 kg này được ước tính có thể tạo ra hố va chạm đường kính 30 m, sâu 5 m.

Sự kiện bắt nguồn từ vụ phóng ngày 15/1/2025, khi SpaceX đưa hai tàu đổ bộ Mặt Trăng lên đường tới vệ tinh tự nhiên của Trái Đất. Sau khi hoàn tất nhiệm vụ, tầng trên đã không được đưa trở lại Trái Đất mà tiếp tục chuyển động trên quỹ đạo quanh Mặt Trăng.

Vì sao tầng trên Falcon 9 trở thành vật thể va chạm

Tầng trên là bộ phận thực hiện pha đưa tải trọng tới quỹ đạo hoặc quỹ đạo chuyển tiếp sau khi tầng đầu tách ra. Trong sứ mệnh ngày 15/1/2025, bộ phận này đã hoàn thành việc đưa hai tàu đổ bộ hướng về Mặt Trăng, nhưng vẫn tồn tại trong không gian.

Theo thông tin được công bố, tầng tên lửa sau đó duy trì quỹ đạo quanh Mặt Trăng. Với một vật thể có kích thước khoảng 12 m x 4 m và khối lượng khoảng 4.000 kg, cú va chạm ở vận tốc dự kiến 8.700 km/h sẽ là một sự kiện đủ lớn để tạo dấu vết địa chất có thể nghiên cứu.

Hố va chạm và vật liệu bắn ra là dữ liệu khoa học chính

Ước tính khoa học cho thấy vụ va chạm có thể tạo hố rộng khoảng 30 m và sâu 5 m. Ngoài phần hố mới hình thành, một lượng lớn mảnh vụn được dự báo sẽ bị bắn tung trên bề mặt Mặt Trăng.

Đây là hai dấu hiệu quan trọng để các nhà thiên văn theo dõi hậu quả của va chạm. Hình dạng hố, phạm vi vật liệu văng ra và chớp sáng nếu được ghi nhận sẽ giúp quan sát một hiện tượng va chạm trong điều kiện thực tế trên bề mặt Mặt Trăng.

Điều kiện để quan sát từ Trái Đất

Việc quan sát trực tiếp từ Trái Đất phụ thuộc đáng kể vào điều kiện thời tiết và ánh sáng tại nơi quan sát. Nguồn tin cho biết người quan sát cần ở khu vực không bị ô nhiễm ánh sáng, có bầu trời quang đãng và sử dụng kính thiên văn để tìm chớp sáng do va chạm tạo ra.

Những điều kiện này cũng cho thấy sự kiện không phù hợp để theo dõi bằng mắt thường. Khả năng nhìn thấy chớp sáng phụ thuộc vào vị trí quan sát, độ trong của khí quyển và thiết bị quang học sẵn có vào đúng thời điểm va chạm.

Quan sát từ quỹ đạo có thể bổ sung dữ liệu

Các nhà thiên văn dự kiến quan sát sự kiện để nghiên cứu dạng va chạm này và các hệ quả của nó. Bên cạnh quan sát từ Trái Đất, tàu quỹ đạo Korea Pathfinder Lunar Orbiter cũng có thể theo dõi vụ việc bằng các thiết bị trên tàu.

Quan sát từ quỹ đạo, nếu thực hiện được, có lợi thế là không chịu ảnh hưởng của mây và ô nhiễm ánh sáng trên Trái Đất. Tuy nhiên, nguồn chỉ nêu khả năng tàu quỹ đạo này tham gia quan sát, không xác nhận kế hoạch hoặc kết quả ghi nhận cụ thể.

Ý nghĩa kỹ thuật của một va chạm đã được dự báo

Điểm đáng chú ý của sự kiện là thời gian, vận tốc, kích thước vật thể và kích thước hố dự kiến đều đã được nêu trước khi va chạm xảy ra. Điều này cho phép giới khoa học chuẩn bị quan sát chớp sáng, vị trí hố mới và vật liệu bị bắn ra, thay vì chỉ phân tích dấu vết còn lại sau một sự kiện không được theo dõi.

Tuy vậy, các số liệu về hố va chạm vẫn là ước tính trước sự kiện. Việc đối chiếu dự báo với dữ liệu quan sát sau ngày 5/8/2026 sẽ quyết định mức độ chính xác của các mô hình được dùng để đánh giá vụ va chạm của tầng trên Falcon 9 trên Mặt Trăng.