Tăng trưởng hai con số cần thêm 2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư, tín dụng ngân hàng chịu áp lực lớn
Vốn đầu tư toàn xã hội cần thêm 2 triệu tỷ đồng trong quý IV, nhưng LDR có lúc lên 115% và biên lãi ròng giảm còn khoảng 2,5% làm hẹp dư địa hạ lãi suất.
Nền kinh tế cần thêm khoảng 2 triệu tỷ đồng vốn đầu tư trong quý IV để theo đuổi mục tiêu tăng trưởng hai con số. Phần lớn nguồn vốn này vẫn trông chờ vào hệ thống ngân hàng. Tuy nhiên, theo tính toán của các chuyên gia kinh tế và tổ chức tài chính, tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) nhiều khi lên tới 115%, còn biên lãi ròng (NIM) đang thu hẹp. Điều đó khiến dư địa giảm lãi suất không còn nhiều.
Nhu cầu vốn lớn, lãi suất cho vay vẫn là bài toán khó
Một doanh nghiệp sản xuất phản ánh đang cần vay vốn nhập nguyên liệu phục vụ dịp Tết nhưng được ngân hàng chào mức lãi suất 18%. Theo nguồn tin, mức lãi suất này có lẽ chỉ là trường hợp đơn lẻ, vì Ngân hàng Nhà nước gần đây đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí và chia sẻ lợi nhuận để giảm mặt bằng lãi suất.
Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu giảm 0,5–1%/năm lãi suất huy động đối với các khoản tiền gửi mới phát sinh có kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Lãi suất cho vay phục vụ sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên được yêu cầu giảm 1,5–2 điểm phần trăm. Hiện trên 20 ngân hàng đã công bố các chương trình tín dụng ưu đãi với mức giảm 1,5–2%/năm.

Bộ Tài chính tính toán cả năm nay, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần khoảng 5,1 triệu tỷ đồng để đạt tăng trưởng hai con số. Đến cuối quý III, con số này đạt 3,1 triệu tỷ đồng, nghĩa là cần thêm 2 triệu tỷ đồng trong quý IV. Do trái phiếu doanh nghiệp và thị trường chứng khoán còn kém sôi động, số vốn này chủ yếu trông chờ vào ngân hàng.
Sang năm 2027, nền kinh tế cần tổng vốn đầu tư toàn xã hội 6–6,4 triệu tỷ đồng. Chi đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước khoảng 1,76 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 27–29%. Phần còn lại, khoảng 4,2–4,6 triệu tỷ đồng, phải huy động từ đầu tư tư nhân và FDI.

Dư nợ tín dụng tăng gấp 8,4 lần sau hơn 15 năm
Theo số liệu Thống đốc Ngân hàng Nhà nước báo cáo Quốc hội ngày 31/10/2026, tín dụng tăng khoảng 12,27% so với cuối năm 2025. Tổng dư nợ đạt hơn 20,87 triệu tỷ đồng. Tính từ cuối năm 2024, dư nợ đã tăng khoảng 5,3 triệu tỷ đồng trong chưa đầy hai năm.
| Mốc thời gian | Dư nợ tín dụng | Tăng trưởng tín dụng |
|---|---|---|
| Cuối năm 2010 | Khoảng 2,48 triệu tỷ đồng | 31,19% |
| Cuối năm 2023 | Khoảng 13,6 triệu tỷ đồng | Quanh 12–14%/năm trong giai đoạn 2018–2023 |
| Cuối năm 2024 | 15,6 triệu tỷ đồng | 15,08% |
| Cuối năm 2025 | Hơn 18,58 triệu tỷ đồng | 19,01% |
| Cuối tháng 10/2026 | Hơn 20,87 triệu tỷ đồng | Khoảng 12,27% so với cuối năm 2025 |
Tăng trưởng tín dụng từng giảm xuống 8,85% năm 2012, sau đó vượt 18% trong hai năm 2016 và 2017. Dư nợ năm 2018 ở mức 7,21 triệu tỷ đồng.
Vì sao hạ lãi suất thực tế không dễ
Theo TS Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, lãi suất điều hành ở mức thấp cùng rủi ro thanh khoản hệ thống có thể khiến việc giảm lãi suất của các nhà băng khó khăn hơn. Lãi suất của Ngân hàng Nhà nước hiện chỉ khoảng 4,5%. Nếu hạ lãi suất huy động quá sâu, dòng tiền có thể chảy ra khỏi hệ thống và ảnh hưởng đến thanh khoản.
Biên lãi ròng (NIM) của hệ thống ngân hàng cũng đang giảm dần. NIM ở mức khoảng 3% cuối năm ngoái, còn khoảng 2,8% vào quý I năm nay và hiện khoảng 2,5%. Để so sánh, NIM của các ngân hàng Trung Quốc khoảng 3% và Singapore khoảng 3,5%, dù rủi ro tại các nước này thấp hơn.
Ông Nguyễn Việt Anh, Phó tổng giám đốc phụ trách chiến lược và quản trị Ngân hàng Tiên Phong (TPBank), cho rằng lãi suất cho vay khó giảm xuống dưới 10%. Ông giải thích lãi suất USD đang ở mức 5%. Khi quy đổi sang tiền đồng có thêm phần bù tỷ giá, lãi suất thực tế khoảng 7%. Cộng chi phí vốn của ngân hàng khoảng 2,5%, tổng chi phí vốn vào khoảng 9,5%.
Ngoài ra, theo ông Việt Anh, trong khoảng 5 năm gần đây tăng trưởng cho vay thường cao hơn tăng trưởng huy động 2–3 điểm phần trăm. Trong 10 tháng đầu năm nay, tín dụng tăng hơn 11%, trong khi huy động tăng gần 10%. Khoảng cách này đã thu hẹp nhưng vẫn tạo sức ép lên bảng cân đối của các ngân hàng.
ADB lưu ý hệ thống tài chính phụ thuộc nhiều vào ngân hàng
Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhận xét tổng dư nợ tín dụng ngân hàng tương đương 145% GDP vào cuối năm 2025. Trong khi đó, thị trường trái phiếu doanh nghiệp chỉ chiếm 10% GDP. Bộ đệm vốn tương đối mỏng và tình trạng chênh lệch kỳ hạn kéo dài đã hạn chế dư địa duy trì tăng trưởng tín dụng nhanh, nhất là với các dự án hạ tầng cần vốn dài hạn.
Cần đa dạng hóa các kênh dẫn vốn
Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong 5 năm, tương đương 1.500 tỷ USD. Tỷ lệ đầu tư cần tăng từ khoảng 33% lên 40% GDP. Ngân sách dự kiến đóng góp hơn 8 triệu tỷ đồng, còn hơn 30 triệu tỷ đồng phải huy động từ các nguồn ngoài ngân sách. Nếu vốn tăng nhanh hơn khả năng hấp thụ của nền kinh tế, áp lực lạm phát và rủi ro đối với hệ thống ngân hàng cũng tăng.
Ông Sacha Dray, chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, cho rằng nguồn lực tài chính trong nước thực chất khá dồi dào, vấn đề nằm ở cơ chế thu hút và tối ưu hóa việc sử dụng. Theo ông, nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ 20% trái phiếu chính phủ tại Malaysia, 20% tại Thái Lan và 15% tại Indonesia. Tỷ lệ này ở Việt Nam chỉ là 0,1%, cho thấy dư địa lớn để thu hút nhà đầu tư tổ chức quốc tế.
Mô hình Trung tâm Tài chính Quốc tế (VIFC) tại TP.HCM và Đà Nẵng cũng được kỳ vọng kết nối trực tiếp dòng vốn quốc tế với doanh nghiệp trong nước mà không tạo thêm áp lực lên hệ thống tiền tệ nội địa. Bên cạnh đó, việc lấy lại lòng tin trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp được xem là yếu tố quan trọng. Khi nhu cầu đầu tư lên tới 40% GDP, cao hơn tỷ lệ tích lũy 33% của nền kinh tế, việc đa dạng hóa các kênh dẫn vốn trở nên cấp thiết.
