Xuất khẩu gạo Việt Nam: Giá trị giảm 8,7% do áp lực logistics và xung đột Trung Đông

Hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam đang đối mặt với thách thức kép khi xung đột địa chính trị tại Trung Đông thúc đẩy chi phí logistics tăng vọt và làm giảm giá trị kim ngạch xuất khẩu. Theo số liệu mới nhất từ Cục Hải quan, tính đến hết ngày 15/03/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, đạt trị giá 826,2 triệu USD. Đáng chú ý, dù sản lượng tăng 2,3% nhưng giá trị lại sụt giảm 8,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Chi phí vận tải biển tăng đột biến và khan hiếm container

Xung đột tại khu vực Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 02/2026 đã tạo ra những cú sốc trực tiếp lên chuỗi cung ứng. Giá dầu tăng khiến chi phí vận chuyển trong nước leo thang, trong khi trên thị trường quốc tế, tình trạng thiếu hụt container rỗng đang trở nên nghiêm trọng. Các hãng tàu liên tục điều chỉnh giá cước, thay đổi lịch trình hoặc cắt giảm các tuyến vận chuyển đến khu vực Trung Đông và châu Âu.

Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, cho biết cước phí vận chuyển đến cảng Hamburg (Đức) đã tăng từ mức 1.500 EUR/container lên khoảng 2.800 EUR/container. Ngay cả khi chấp nhận giá cao, doanh nghiệp vẫn rất khó đặt được chỗ. Tình trạng này không chỉ diễn ra ở các tuyến đường dài mà còn lan sang khu vực Đông Nam Á. Điển hình như tuyến đi Malaysia, tỷ lệ cấp container của hãng tàu chỉ đạt khoảng 22% so với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Áp lực tiêu thụ lúa gạo tại thị trường nội địa

Bên cạnh rào cản về logistics, thị trường trong nước cũng ghi nhận những biến động tiêu cực. Mặc dù số lượng hợp đồng xuất khẩu vẫn duy trì ổn định, nhưng giá gạo xuất khẩu thấp đã kéo theo giá lúa tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long sụt giảm, gây khó khăn cho việc tiêu thụ của nông dân. Việc các quốc gia nhập khẩu điều chỉnh chính sách dự trữ cũng là một yếu tố khiến cung - cầu thị trường thế giới biến động.

Để tháo gỡ khó khăn, đại diện doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần có cơ chế cấp tín dụng ngoài hạn mức. Điều này giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính để thực hiện thu mua tạm trữ lúa cho nông dân theo Công điện số 21/CĐ-TTg, đảm bảo ổn định thị trường trong bối cảnh giá lúa gạo sụt giảm.

Chiến lược thích ứng và phát triển bền vững

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026, Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhấn mạnh các doanh nghiệp cần chuyển từ trạng thái “ứng phó” sang “chủ động thích ứng”. Việc điều hành xuất khẩu phải đảm bảo hài hòa giữa ba mục tiêu: tiêu thụ lúa gạo hàng hóa, ổn định giá trong nước và giữ vững an ninh lương thực quốc gia.

Giải pháp cốt lõi để ngành hàng lúa gạo phát triển bền vững được xác định là việc triển khai quyết liệt Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long. Khi sự liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp được thắt chặt thông qua các tiêu chí của Đề án, thương hiệu gạo Việt Nam sẽ được nâng cao, giảm thiểu tình trạng bị ép giá trên thị trường quốc tế cả trong ngắn hạn và dài hạn.