Xuất khẩu rau quả Việt Nam hướng tới mốc 8,56 tỷ USD và bài toán gỡ điểm nghẽn
Kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt tăng trưởng 23-24% mỗi năm nhưng đang đối mặt với rào cản từ sản xuất nhỏ lẻ và tỷ lệ chế biến sâu chỉ mới đạt mức 17-18%.
Trong giai đoạn 2023-2025, ngành rau quả Việt Nam ghi nhận tốc độ tăng trưởng ấn tượng, đóng góp đáng kể vào thặng dư thương mại quốc gia. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo để duy trì đà tăng trưởng trong dài hạn, ngành cần quyết liệt giải quyết bài toán sản xuất nhỏ lẻ và nâng cao tỷ lệ chế biến sâu.
Tăng trưởng mạnh mẽ và sự chi phối của các thị trường lớn
Theo số liệu từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu ngành hàng này liên tục bứt phá trong những năm qua. Cụ thể, giá trị xuất khẩu đã tăng từ 5,6 tỷ USD năm 2023 lên 7,15 tỷ USD năm 2024 và chạm mốc 8,56 tỷ USD vào năm 2025. Tốc độ tăng trưởng bình quân duy trì ở mức 23-24% mỗi năm.
Đáng chú ý, thặng dư thương mại từ rau quả đóng góp hơn 5,5 tỷ USD trong tổng mức xuất siêu hơn 20 tỷ USD của cả nước năm 2025. Bước sang năm 2026, trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu tiếp tục duy trì đà tăng khi đạt hơn 2,7 tỷ USD, trong khi nhập khẩu ở mức gần 1,3 tỷ USD.
Về cơ cấu thị trường, Trung Quốc tiếp tục giữ vị thế chủ chốt khi chiếm tới 64-65% tổng kim ngạch xuất khẩu. Các vị trí tiếp theo lần lượt thuộc về:
- Hoa Kỳ: 8,6%
- Hàn Quốc: 5,3%
- Nhật Bản: 3,4%
- Malaysia và Hà Lan: khoảng 2,88%
- Đức: hơn 1,7%
Hai "điểm nghẽn" kìm hãm sự phát triển bền vững
Dù sở hữu những con số tăng trưởng khả quan, ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, chỉ ra hai thách thức mang tính cấu trúc mà ngành cần sớm vượt qua.
1. Sản xuất nhỏ lẻ và thiếu chuẩn hóa
Hiện nay, chưa đến 5% diện tích sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam đạt tiêu chuẩn VietGAP. Việc hơn 95% diện tích sản xuất không theo quy trình chuẩn dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều, gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc thu mua và đảm bảo chất lượng xuất khẩu.
Bên cạnh đó, vấn đề mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc đang trở thành gánh nặng cho doanh nghiệp. Theo ông Mười, thay vì để doanh nghiệp phải kiêm nhiệm công việc hành chính, cơ quan quản lý nhà nước cần hỗ trợ nông dân trực tiếp trong việc cấp và quản lý mã số vùng trồng.
2. Tỷ lệ chế biến sâu còn thấp
Năm 2025, hàng chế biến đóng góp khoảng 2 tỷ USD (chiếm 23%) trong tổng kim ngạch. Tuy nhiên, nếu tính trên tổng sản lượng rau quả toàn quốc, tỷ lệ chế biến sâu chỉ đạt 17-18%. Con số này quá thấp so với tỷ lệ 80% của Đài Loan.
Chế biến sâu được xem là giải pháp then chốt để giải quyết tình trạng "được mùa mất giá" khi sản lượng rau quả thường tập trung lớn vào các tháng từ 4 đến 9. Việc đầu tư vào công nghệ chế biến không chỉ nâng cao giá trị gia tăng mà còn giúp nông sản Việt thâm nhập sâu hơn vào các thị trường khó tính hoặc các thị trường ưu tiên sản phẩm đông lạnh như Ấn Độ.
Để duy trì quỹ đạo tăng trưởng trong 5-10 năm tới, việc chuẩn hóa sản xuất từ gốc và nâng tỷ lệ chế biến sâu là yêu cầu bắt buộc để ngành rau quả Việt Nam nâng cao vị thế trên bản đồ nông sản toàn cầu.
