Mọc lên sừng sững giữa biển khơi, cách bờ biển Firth of Clyde 16 km, hòn đảo không người Ailsa Craig thực chất là một cột đá đông đặc từ một ngọn núi lửa đã bị xói mòn từ lâu.
"Sản phẩm của chúng tôi là kết quả của quá trình kiến tạo kéo dài 60 triệu năm cộng thêm 5 giờ đồng hồ", đồng sở hữu James English của công ty Kays Scotland, chia sẻ. "Ailsa Craig là một lõi núi lửa 60 triệu năm tuổi. Khi chúng tôi biến những khối đá thô thành thành phẩm, phải mất khoảng 5 giờ để tạo hình và đánh bóng từng khối đá".
Được thành lập vào năm 1851, Kays Scotland đã sản xuất đá curling cho mọi kỳ Olympic mùa Đông từ năm 1924. Công ty này giữ quyền khai thác độc quyền từ Hầu tước vùng Ailsa Craig với loại đá hoa cương quý hiếm trên đảo, loại vật liệu tạo ra những khối đá curling tốt nhất thế giới.
Theo ông English, với loại đá hoa cương "xanh phổ biến", thành phần chính tạo nên thân đá, có khả năng chịu được sức va đập liên tục nhờ "độ đàn hồi đã được nhào nặn bên trong đá qua hàng triệu năm". Trong khi, loại đá "xanh mài" hiếm hơn, vốn gần như không thấm nước và cực kỳ cứng do chịu áp suất khổng lồ qua hàng triệu năm, được sử dụng để làm phần đáy tiếp xúc với mặt băng.
"Cả hai loại đá đều sở hữu những đặc tính độc nhất vô nhị để tạo nên một sản phẩm hoàn hảo mà chúng ta thấy tại Olympic ngày nay, một sản phẩm đã vượt qua thử thách của thời gian trong suốt 175 năm qua", ông English tuyên bố.
Nhà địa chất học Maarten Krabbendam, trưởng khu vực Scotland tại Hiệp hội Khảo sát Địa chất Anh, cho biết toàn bộ hòn đảo được hình thành từ magma trồi lên qua vỏ Trái Đất khi miền Tây Scotland tách khỏi Greenland. Điều này có nghĩa là loại đá hoa cương này "trẻ hơn nhiều so với hầu hết các loại đá khác ở Scotland, chỉ khoảng 60 triệu năm tuổi".
Công ty Kays Scotland có kế hoạch khai thác 25.000 tấn đá hoa cương xanh phổ biến và chỉ 5.000 tấn đá xanh mài từ hòn đảo dài 1,2 km này cho đến năm 2050.
"Chúng tôi không đến đó và nổ mìn bừa bãi", ông English khẳng định. Thay vào đó, họ đến hòn đảo - nơi cư ngụ của chim gàn, chim hải âu rụt cổ và hải cẩu - vào tháng 1 và tháng 2, ngoài mùa làm tổ, để thu lượm những tảng đá đã tự tách ra khỏi vách đá. Năm 2021, khi nguồn cung đá xanh mài dọc bờ biển dần cạn kiệt, lần đầu tiên sau 60 năm, Kays Scotland đã phải sử dụng đến phương pháp "hỏa thuật" (pyrotechnic) để giải phóng áp suất khí và đẩy các khối đá rời khỏi vách núi.
Quần thể chim trên đảo từng suýt bị xóa sổ trước những năm 1990 do nạn chuột xâm lấn. Theo một thỏa thuận đặc biệt nhằm bảo vệ động vật hoang dã, các công nhân của công ty phải mang theo 500 chiếc bẫy chuột để phòng trường hợp một con chuột nào đó lạc ra ngoài và quay trở lại môi trường sống biệt lập này.
Quản lý Hiệp hội Bảo vệ Chim Hoàng gia Anh khu vực nam Scotland Andrew Bielinski gọi Ailsa Craig là "một trong những địa điểm quan trọng nhất đối với các loài chim biển sinh sản ở Vương quốc Anh và châu Âu", lưu ý rằng nơi đây có một trong những quần thể chim gàn lớn nhất khu vực.
Theo ông English, Kays Scotland "rất kén chọn" trong việc tìm kiếm những khối đá hoa cương tốt nhất có kích thước tương đương một chiếc ô tô nhỏ để đưa về Ayrshire, Scotland trong đất liền. Ông nói thêm: "Còn khoảng 22 công đoạn khác để biến tảng đá thô này thành một tác phẩm nghệ thuật tuyệt vời, chính là khối đá curling xuất hiện ở Olympic".
Tại xưởng ở Ayrshire, tảng đá được cắt thành từng tấm, đẽo gọt thành hình dạng thô "giống như một bánh phô mai", sau đó được mài bằng dụng cụ kim cương trên một chiếc máy tiện nặng 6 tấn từ thập niên 1960. Một đĩa đá xanh mài dày 20 mm được dán vào đáy khối đá bằng loại keo chuyên dụng dùng để gắn các bộ phận máy bay ở nhiệt độ dưới 0 độ C.
Mỗi khối đá đều được đánh số định danh riêng để truy xuất nguồn gốc từ tảng đá thô ở Ailsa Craig. Những khối đá này có tuổi thọ 25 năm và có giá khoảng 1.010 USD mỗi chiếc.
Mỗi tuần, đội ngũ 9 người tại xưởng ở Mauchline, East Ayrshire, sản xuất 50 khối đá. Họ đã gửi 164 khối cho Liên đoàn Curling Thế giới, nơi chúng được thử nghiệm trên băng để chọn ra 132 khối tốt nhất, gồm cả những chiếc trông đẹp nhất khi lên hình, cho Thế vận hội.
Các khối đá quan trọng đến mức phải có những bộ đá riêng biệt cho các nội dung đôi nam nữ, nam và nữ, nhằm tránh việc VĐV có thể ghi nhớ và truyền đạt đặc tính di chuyển của từng khối đá cho đồng đội ở những nội dung khác.
"Chúng tôi thu thập thông tin về từng khối đá riêng lẻ mỗi khi thi đấu", trưởng đoàn curling Nigel Holl của Anh, đoàn thể thao có đội tuyển nam curling tranh tấm HC vàng lần đầu tiên kể từ năm 1924 trước Canada tại Olympic Mùa đông 2026, chia sẻ. "Dữ liệu được ghi lại cả trong trận lẫn các buổi tập tối".
Ông tiết lộ thêm rằng đội ngũ trong đoàn cũng từng đến thăm Ailsa Craig sau Olympic Bắc Kinh 2022, nơi đội nam curling Anh giành HC bạc. "Chúng tôi đã đưa các nhân viên đến đảo một ngày để đi dạo và nhặt một ít đá hoa cương, nhưng nơi đó thực sự không dễ tiếp cận".
Tháng 1/2026, Vương phi Xứ Wales Catherine đã thử sức với môn thể thao mà ông English gọi là "cờ vua trên băng" khi bà đến thăm đội tuyển Olympic tại Stirling, Scotland. Cả bà và Thân vương William đều thừa nhận môn thể thao này "khó hơn vẻ bề ngoài".
Những mẩu đá thừa từ xưởng chế tác của Kays Scotland đã được tận dụng làm đá lạnh vĩnh cửu. Còn những khối đá curling mà đội tuyển Anh đang sử dụng sẽ được đưa trở lại Ayrshire sau Thế vận hội để chế tác thành những món quà lưu niệm nhỏ xinh.