Có những con người không cần đứng ở trung tâm ánh đèn để tỏa sáng. Họ chọn cách đi chậm, nói khẽ và làm việc bền bỉ bằng thứ ánh sáng rất riêng, ánh sáng của trách nhiệm và lòng nhân ái. Tại Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Hà Tĩnh, bác sĩ Trần Hậu Anh là một người như thế. Sau khi nghỉ hưu, nhiều người chọn nghỉ ngơi, ông đã chọn ở lại.
Ở lại với những bệnh nhân đặc biệt, những mảnh đời chênh vênh giữa ranh giới của tỉnh táo và hoang tưởng, của hiện thực và ảo giác. Sự ở lại ấy không ồn ào, không tuyên bố. Nhưng đủ để trở thành một lời cam kết thầm lặng với nghề.
Sinh năm 1962, được đào tạo chính quy tại Học viện Quân y, 7 năm rèn luyện trong môi trường quân đội đã hun đúc cho bác sĩ Trần Hậu Anh - nguyên Trưởng khoa Cấp tính nữ, Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Hà Tĩnh một tác phong kỷ luật, bản lĩnh vững vàng và sự điềm tĩnh của người lính. Nhưng nếu chỉ có kỷ luật và chuyên môn, có lẽ ông đã không chọn gắn bó với chuyên ngành tâm thần, một lĩnh vực nhiều áp lực, ít hào quang và tiềm ẩn không ít rủi ro.
Sự lựa chọn ấy bắt đầu từ những năm tháng tuổi thơ.
Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghề y, cha ông là thầy thuốc Đông y, cả đời tận tụy chữa bệnh cho người dân lam lũ. Những buổi theo cha đi bốc thuốc, xem mạch, lắng nghe từng lời than thở của người bệnh đã gieo trong ông hạt mầm của lòng nhân ái và sự nhẫn nại. “Cha tôi thường nói, chữa bệnh không chỉ bằng thuốc mà còn bằng tấm lòng. Nếu mình không đủ kiên nhẫn lắng nghe, thì đơn thuốc tốt mấy cũng khó trọn vẹn” – bác sĩ Trần Hậu Anh nhớ lại.
Có lẽ vì thế, khi lựa chọn chuyên ngành, ông không tìm đến những lĩnh vực sôi động hơn mà chọn tâm thần, nơi mà người bệnh không chỉ đau ở cơ thể mà còn chênh vênh trong chính tâm trí mình.
Sau khi tốt nghiệp, ông công tác tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hà Tĩnh với vai trò bác sĩ chuyên điều trị các vấn đề sức khỏe tâm thần. Năm 2014, khi Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Hà Tĩnh được thành lập, ông là một trong những người đầu tiên về công tác.
Những ngày đầu thành lập bệnh viện là quãng thời gian đầy thử thách. Cơ sở vật chất thiếu thốn, nhân lực mỏng, trong khi số lượng bệnh nhân ngày một tăng, phần lớn ở thể nặng. Nhiều ca nhập viện trong tình trạng kích động, hoang tưởng, thậm chí có nguy cơ gây nguy hiểm cho bản thân và người xung quanh.
Nguy hiểm của nghề tâm thần không đến từ dao kéo hay tai nạn hữu hình, mà từ những cơn kích động bất ngờ, không báo trước. Hơn 10 năm gắn bó với Khoa Cấp tính nữ, bác sĩ Trần Hậu Anh không ít lần trở thành “đích ngắm” của những cú đánh, cú đẩy trong vô thức của bệnh nhân.
Có lần, trong ca trực đêm, một bệnh nhân nữ lên cơn kích động mạnh, đập phá đồ đạc, la hét không ngừng. Khi ê-kíp điều dưỡng còn đang tìm cách tiếp cận an toàn thì bệnh nhân bất ngờ lao tới túm áo, đánh vào đầu ông. Sau khi kiểm soát được tình hình, việc đầu tiên ông làm không phải kiểm tra vết thương của mình, mà tiếp tục trấn an bệnh nhân, phối hợp cùng đồng nghiệp xử trí tình huống.
“Làm việc ở môi trường như thế này mình phải luôn chuẩn bị trước cho những tình huống bệnh nhân kích động, lên cơn có hành vi quá khích. Nếu mình hoảng loạn thì bệnh nhân sẽ càng hoảng loạn theo. Còn việc bệnh nhân phun nước bọt, đổ phân, nước tiểu hoặc cào cấu… thì đó là chuyện rất đỗi bình thường. Và hơn ai hết mình phải thấu hiểu cho người bệnh bởi lúc đó họ không biết mình là ai, càng không ý thức được hành vi của mình. Nếu mình sợ, mình bỏ mặc bệnh nhân thì ai sẽ là người ở lại với họ” - bác sĩ Hậu Anh chia sẻ.
Với ông, những tổn thương thể chất chỉ là phần rất nhỏ so với nỗi đau tinh thần mà bệnh nhân và gia đình họ đang gánh chịu. Người mắc bệnh lý đa khoa có thể đau về thể xác nhưng vẫn nhận thức được bản thân; còn người mắc bệnh tâm thần đôi khi không còn ý thức được hành vi của mình, đó là nỗi đau của tâm hồn và lý trí.
Bác sĩ Trần Hậu Anh chọn lĩnh vực tâm thần, nơi mà người bệnh không chỉ đau ở cơ thể mà còn chênh vênh trong chính tâm trí mình.
Hơn 30 năm làm nghề, bác sĩ Trần Hậu Anh tích lũy cho mình một vốn kinh nghiệm quý giá. Ông hiểu rằng điều trị bệnh tâm thần không chỉ dựa vào phác đồ hay thuốc men, mà còn cần sự thấu cảm và niềm tin. Có những cơn kích động chỉ cần một giọng nói quen, một ánh mắt đủ tin cậy là có thể dịu lại. Vì thế, dù công việc bận rộn, ông luôn chú ý đến từng biểu hiện nhỏ của bệnh nhân như: một cái cau mày bất thường, một ánh nhìn lạc hướng, một sự im lặng kéo dài hơn thường lệ…
Chị N.T.H, phụ huynh bệnh nhân P.T.B.T (xã Hương Khê) từng điều trị dài ngày tại Khoa Cấp tính nữ chia sẻ: “Khi con gái bị tâm thần phân liệt, có lúc gia đình tôi tưởng như tuyệt vọng. Chính bác sĩ Trần Hậu Anh là người trực tiếp chăm lo, sát sao trong quá trình điều trị và không ngừng động viên gia đình vững tin. Với gia đình tôi, bác sĩ không chỉ là thầy thuốc, mà là ân nhân”.
Trong hành trình hành nghề, hàng trăm bệnh nhân mắc bệnh lý sức khỏe tâm thần đã được ông và đồng nghiệp đưa trở lại là chính mình để viết tiếp cuộc sống còn dang dở. Niềm tin đôi khi chính là “liều thuốc” quan trọng nhất. Và niềm tin ấy không tự nhiên có, mà được xây dựng bằng sự kiên trì, bằng những cuộc trò chuyện, động viên, vỗ về lặp đi lặp lại mỗi ngày.
Cuối năm 2023, bác sĩ Trần Hậu Anh nghỉ hưu theo chế độ. Với bề dày chuyên môn và kinh nghiệm, ông nhận được nhiều lời mời từ các cơ sở y tế trong tỉnh với mức thu nhập cao hơn, điều kiện thuận lợi hơn.
Ông đã từ chối. Thay vào đó, ông ký hợp đồng lao động, tiếp tục làm việc tại Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Hà Tĩnh, nơi gần như gắn bó trọn cuộc đời hành nghề. “Sau chừng ấy năm làm việc, mình hoàn toàn có thể nghỉ ngơi vì con cái cũng trưởng thành cả rồi. Thế nhưng nhận thấy trong khả năng vẫn có thể làm được một điều gì đó cho bệnh viện, cho những bệnh nhân đặc biệt ở đây nên mình quyết định bước tiếp” - ông chia sẻ.
Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Hồng Phúc - Giám đốc Bệnh viện Sức khỏe Tâm thần Hà Tĩnh khẳng định: “Bác sĩ Trần Hậu Anh là tấm gương tiêu biểu về y đức và tinh thần cống hiến. Sự ở lại của ông không chỉ giúp bệnh viện giảm bớt khó khăn về nhân lực, mà còn là chỗ dựa tinh thần cho đội ngũ y bác sĩ trẻ. Kinh nghiệm, sự điềm tĩnh và trách nhiệm của ông là điểm tựa vững chắc cho cả tập thể bệnh viện”.
Giữa những hành lang trầm lắng của bệnh viện chuyên khoa sức khỏe tâm thần, nơi niềm vui đến chậm và nỗi buồn thường kéo dài, người bác sĩ đã đi qua tuổi nghỉ hưu ấy vẫn ngày ngày tận tụy với nghề. Không ồn ào. Không phô trương. Chỉ lặng lẽ ở lại với những ca bệnh nặng, những ca trực đêm căng thẳng, những ánh mắt hoang mang cần một điểm tựa.
Câu chuyện về bác sĩ Trần Hậu Anh không chỉ là lát cắt của riêng một con người, mà còn gợi nhắc về rất nhiều thầy thuốc đang ngày ngày âm thầm cống hiến. Ở lại, với họ, đôi khi không phải lựa chọn dễ dàng. Nhưng chính sự bền bỉ ấy đã gìn giữ trọn vẹn giá trị của hai chữ “thầy thuốc” – không chỉ chữa bệnh bằng chuyên môn mà còn nâng đỡ con người bằng niềm tin.
Nhân Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, xin gửi lời tri ân sâu sắc tới những y bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên y tế đang ngày đêm tận tụy nơi tuyến đầu chăm sóc sức khỏe Nhân dân. Chúc các thầy thuốc luôn giữ vững y đức, vững vàng trước áp lực nghề nghiệp, đủ sức khỏe và nghị lực để tiếp tục hành trình chữa lành, hành trình không chỉ cứu chữa thân thể mà còn thắp lại niềm tin, gìn giữ sự sống và hy vọng cho bao gia đình.
NỘI DUNG: PHÚC QUANG - ĐOÀN LOAN - ĐÌNH NHẤT
THIẾT KẾ: NGUYỄN LIỄU
