“Ông đồ” Sử Thanh Vân sinh năm 1987, là giáo viên dạy mỹ thuật của Trường Tiểu học Hà Tông Mục (xã Tùng Lộc - Can Lộc). Vân được biết đến là một trong những “ông đồ” hiếm hoi, có thâm niên viết thư pháp Việt ở Hà Tĩnh.
Anh Vân cho biết: “Công việc chính của tôi là dạy học nhưng vì niềm đam mê với thư pháp nên tôi đã theo đuổi từ khi còn học phổ thông, rồi đầu tư công sức học hỏi thêm, đến nay cũng đã gần 15 năm gắn bó rồi”.
Sau những giờ lên lớp, anh Vân vẫn thường nhận lời tham gia các sự kiện để “cho chữ”, nhưng tết mới thật sự là dịp để anh thỏa niềm đam mê và thả hồn vào từng nét chữ, khuôn giấy.
Không đầu bạc, da mồi, không guốc mộc, khăn xếp, “ông đồ trẻ” Sử Thanh Vân chỉ giản dị với chiếc áo the mặc cùng quần tây, chân đi giày tây vô cùng hiện đại. Thế nhưng, khi khi ngồi lên manh chiếu nhỏ, hí hoáy mài mực tàu, vung tay phóng nét bút trên khuôn giấy đỏ, Vân cũng ra dáng dấp những ông đồ thuở trước.
Cẩn trọng vuốt tờ giấy phẳng phiu, cẩn thận mài mực, chọn bút, vén tay áo và viết chữ cho khách, anh Vân cho hay: “Có những khách đến yêu cầu viết chữ theo sở thích của mình, nhưng cũng có nhiều người “xin chữ” đúng nghĩa. Sẽ chẳng có một quy định nào trong việc cho chữ, tất cả là tùy vào cảm nhận của mình với người đối diện mà quyết định cho chữ gì mà thôi”.
Nghề viết chữ trông thì đơn giản nhưng thực ra lại lắm nỗi công phu. Đầu tiên là chuẩn bị bộ đồ nghề bao gồm những vật dụng không thể thiếu: bút lông, nghiên mực, giấy gió, nẹp tre để treo chữ, dấu triện... trong đó, bút lông là vật dụng quan trọng nhất.
Nhiều năm trong nghề viết chữ, anh Vân đã thử qua rất nhiều loại bút làm từ các chất liệu khác nhau nhưng anh cho biết, bút làm từ lông thỏ là có độ đàn hồi tốt, sẽ cho nét chữ mềm mại, sắc nét nhất.
Ngoài chất lượng của bút thì kỹ thuật của người viết chính là yếu tố quan trọng nhất quyết định sự thành bại của bức tranh chữ. Để có được một tác phẩm thư pháp đẹp, ý nghĩa mà lại phù hợp với thị hiếu của khách hàng, “ông đồ” phải biết sắp xếp bố cục chữ, thơ và hình ảnh minh họa sao cho cân xứng; khi đưa bút phải thực hiện kỹ thuật “viên nét” (tạo độ tròn cho nét chữ) một cách dứt khoát, biết nhấn thả để tạo nét thanh - nét đậm. Bên cạnh đó, người viết chữ cũng phải thuộc nhiều câu đối, thơ để minh họa cho phù hợp với từng đối tượng.
Phố xá những ngày giáp tết tấp nập kẻ bán người mua nhưng người xin chữ thì không nhiều. Cậu bé Nguyễn Hải Phong và bạn mình là Phan Thị Mai Ngân (học sinh lớp 4A - Trường Tiểu học Bắc Hà - TP Hà Tĩnh) theo chân mẹ dạo phố buổi chiều cuối năm. Gian hàng thư pháp của ông đồ trẻ lôi cuốn sự tò mò của hai cô cậu học trò nhỏ.
Hải Phong và Mai Ngân ngồi xếp bằng trên chiếu, háo hức dõi theo từng nét bút của ông đồ và thích thú khi nhận được bức tranh giấy có thảo tên mình cùng những câu thơ ý nghĩa. Hải Phong chia sẻ: “Dù không hiểu nhiều về thư pháp nhưng cháu vẫn rất thích xem ông đồ viết chữ. Được nhận chữ ngày tết, cháu sẽ cố gắng học hành và hy vọng năm mới gặp nhiều điều may mắn, tốt lành”.
Ngoài thư pháp, gian hàng của anh Vân còn có thêm nhiều sản phẩm phục vụ cho ngày tết như hoa quả, lon nước ngọt được viết vẽ đẹp mắt.
Anh Vân chia sẻ: “Thị hiếu của khách hàng ngày càng thay đổi và việc xin chữ ngày tết không còn giới hạn trong ý nghĩa nguyên bản của nó nữa. Ngày nay, không còn nhiều người thích chữ thư pháp trên giấy, hơn nữa thiết khế không gian của nhà phố hiện đại cũng không phù hợp cho lối chơi này. Để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, chúng tôi phải phát triển thêm những hình thức thể hiện mới...”.
Để viết vẽ chữ trên chất liệu như dưa hấu, quả dừa, lon nước..., anh Vân phải dùng đến một loại sơn màu nước khó phai. Các vật phẩm được quét lên một lớp màu nền bắt mắt, sau đó là những chữ viết mang ý nghĩa cầu bình an may mắn, đi kèm hình ảnh quen thuộc của ngày tết như hoa đào, hoa mai, pháo đỏ...
Dù thể hiện trên chất liệu nào thì người viết vẫn rất chỉn chu trong từng nét bút. Để duy trì niềm đam mê và lưu giữ một nét văn hóa truyền thống tốt đẹp, ngoài những phiên buôn bán cuối năm như thế này thì các “ông đồ” như anh Vân thường mang giấy bút, nghiên mực lên chùa ngày đầu xuân. Với không gian thanh tịnh của chốn tâm linh, du khách dễ phát sinh mong muốn được xin chữ để cầu một năm mới an lành, may mắn, phát tài phát lộc.
“Ở Hà Tĩnh hiện nay không có nhiều sân chơi cho người viết thư pháp. Chúng tôi vẫn luôn mong muốn thường xuyên có những không gian sinh hoạt văn hóa để thể hiện đam mê, góp phần duy trì phong tục tốt đẹp này” - anh Vân chia sẻ.
Dù không thể “phục dựng” ý nghĩa nguyên bản của nét văn hóa xin chữ ngày xuân, nhưng những “ông đồ” thời nay với mong muốn lưu giữ truyền thống văn hóa của dân tộc vẫn là một nét chấm phá trầm mặc trong nhịp sống hối hả, xô bồ của cuộc sống hiện đại.
trình bày: huy tùng
