Bài viết trình bày cách quy hai khoản này về số ki-lô-mét và số bình gas để dự trù ngân sách tháng sát với thực tế.
Quy tiền xăng về quãng đường di chuyển của từng xe
Một gia đình có hai vợ chồng đi làm bằng hai xe máy riêng, mỗi người một lộ trình, thêm việc đưa đón con và đi chợ cuối tuần. Khi ghi chép chi tiêu, khoản xăng thường chỉ được ghi theo từng lần đổ, nên con số mỗi tháng lên xuống mà không rõ nguyên nhân là do đi nhiều hơn hay do giá thay đổi.
Cách tách bạch hai yếu tố này là đổi tiền xăng sang đơn vị quãng đường. Mỗi xe có mức tiêu hao nhiên liệu tương đối ổn định, có thể đo bằng cách đổ đầy bình, ghi số trên đồng hồ công-tơ-mét, đến lần đổ đầy tiếp theo thì lấy số lít vừa đổ chia cho quãng đường đã đi. Lặp lại hai đến ba lần sẽ có con số trung bình đủ tin cậy cho từng xe.
Tiếp theo, gia đình ước lượng quãng đường mỗi tháng gồm quãng đường đi làm khứ hồi nhân với số ngày làm việc, cộng thêm các chuyến đưa đón con và các chuyến đi cuối tuần. Giả sử xe của người chồng đi khoảng 30 km mỗi ngày làm việc, xe của người vợ khoảng 20 km kèm việc đưa đón con, tổng quãng đường của hai xe trong tháng được tính ra bằng phép nhân đơn giản. Số lít cần dùng bằng tổng quãng đường nhân với mức tiêu hao đã đo.
Đến bước quy ra tiền, gia đình lấy số lít dự kiến nhân với giá xăng hôm nay tại thời điểm lập ngân sách. Vì phần số lít ít thay đổi, mỗi khi giá được điều chỉnh, phép tính chỉ cần cập nhật một con số. Khi quãng đường tăng do chuyển chỗ làm hay đổi trường cho con, gia đình cũng biết ngay phần chênh lệch đến từ đâu.
Tính số bình gas theo thói quen nấu nướng
Bếp gas là nguồn chất đốt chính của nhiều căn hộ và nhà phố. Khác với xăng, gas được mua theo từng bình và khoảng cách giữa hai lần thay bình có thể kéo dài vài tuần, nên khoản chi này dễ bị xem là phát sinh bất chợt thay vì một khoản định kỳ trong ngân sách.
Để đưa gas vào ngân sách, gia đình ghi lại ngày lắp mỗi bình mới và ngày bình hết. Sau ba đến bốn bình, khoảng thời gian trung bình giữa hai lần thay cho biết một bình dùng được bao nhiêu ngày. Từ đó có thể tính số bình cần cho một tháng, hoặc cho cả năm khi muốn lập kế hoạch dài hơn.
Số ngày dùng của một bình phụ thuộc nhiều vào thói quen nấu nướng. Gia đình nấu đủ ba bữa tại nhà, thường hầm xương hay luộc nhiều sẽ thay bình nhanh hơn gia đình chỉ nấu bữa tối. Những tháng có khách, có giỗ chạp hoặc tháng Tết, số bình thường tăng, nên ngân sách các tháng này cần cộng thêm một phần tương ứng.
Khi đã có số bình, việc quy ra tiền tương tự cách tính xăng. Tham khảo giá gas hôm nay trước khi gọi đại lý giúp gia đình nhân đúng đơn giá với số bình dự kiến, đồng thời so sánh mức giá giữa các điểm bán trong khu vực. Muốn giảm lượng gas tiêu thụ, gia đình có thể dùng nồi áp suất cho món hầm, đậy vung khi đun và chỉnh lửa vừa đáy nồi.
Gộp hai khoản vào ngân sách tháng và dự phòng phần chênh lệch
Sau khi có số lít xăng và số bình gas, gia đình gộp hai khoản thành một mục năng lượng trong ngân sách tháng. Một mục chung giúp việc theo dõi gọn hơn, trong khi chi tiết về số ki-lô-mét và số bình vẫn được ghi riêng để phân tích khi cần.
Giá nhiên liệu được điều chỉnh theo từng kỳ, vì vậy mức dự trù nên có một khoản đệm nhỏ, chẳng hạn cộng thêm khoảng một phần mười so với con số tính được. Tháng nào giá ổn định, phần đệm dư ra được chuyển vào quỹ dự phòng chung của gia đình. Tháng nào giá tăng hoặc đi lại nhiều hơn, phần đệm bù cho chênh lệch mà không phải cắt bớt khoản chi khác.
Thanh toán xăng và gas bằng thẻ hoặc chuyển khoản giúp mỗi giao dịch được ghi lại theo ngày, thuận tiện khi đối chiếu cuối tháng với số ki-lô-mét đã đi và số bình đã dùng. Kết quả đối chiếu cho thấy con số dự trù sát đến đâu và thông số nào cần điều chỉnh cho tháng sau.
Dữ liệu của vài tháng liên tiếp còn giúp gia đình nhận ra quy luật riêng: tháng nghỉ hè đi lại ít nhưng nấu ăn ở nhà nhiều hơn, tháng cuối năm cả hai khoản cùng tăng. Nắm được quy luật này, gia đình có thể sắp xếp các khoản chi lớn khác tránh trùng với những tháng cao điểm về năng lượng.
Khi tiền xăng và tiền gas được quy về số ki-lô-mét và số bình, ngân sách năng lượng của gia đình trở nên dễ dự trù và dễ giải thích hơn. Lượng dùng do thói quen đi lại, nấu nướng quyết định, còn đơn giá chỉ cần cập nhật theo thời điểm. Khoản đệm nhỏ đi kèm giúp ngân sách tháng giữ được sự ổn định trước những lần giá nhiên liệu thay đổi.
