Mất ngủ là tình trạng khá phổ biến, có thể gặp ở nhiều nhóm tuổi, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng kéo dài, thói quen sinh hoạt thiếu điều độ hoặc sử dụng thiết bị điện tử vào buổi tối. Bên cạnh các biện pháp cải thiện giấc ngủ, một số thực phẩm tự nhiên cũng được quan tâm vì khả năng hỗ trợ thư giãn.
Trong đó, nhãn là loại quả quen thuộc tại Việt Nam, thường được sử dụng tươi hoặc sấy khô. Theo kinh nghiệm dân gian và y học cổ truyền, nhãn được cho là có tác dụng hỗ trợ an thần nhẹ, giúp cải thiện tình trạng khó ngủ ở một số người.
1. Tác dụng của nhãn với giấc ngủ
Trong y học cổ truyền, nhãn (đặc biệt là long nhãn – nhãn sấy khô) được sử dụng như một vị thực phẩm – dược liệu có tính ấm, vị ngọt. Nhãn thường được dùng trong các bài thuốc hỗ trợ người có biểu hiện mất ngủ kèm theo hồi hộp, lo âu, suy nhược.
Một số tài liệu cổ cho rằng nhãn có thể giúp "bổ tâm tỳ", tức hỗ trợ cải thiện tình trạng suy nhược cơ thể, từ đó gián tiếp giúp ngủ tốt hơn. Tuy nhiên, đây là kinh nghiệm truyền thống, không thay thế cho điều trị y khoa hiện đại.
Theo phân tích dinh dưỡng, nhãn chứa một số vitamin nhóm B, vitamin C, đường tự nhiên và các khoáng chất như kali, magie ở mức độ nhất định. Đây là các chất có vai trò trong chuyển hóa năng lượng và hoạt động của hệ thần kinh.
Long nhãn hỗ trợ người có biểu hiện mất ngủ kèm theo hồi hộp, lo âu, suy nhược.
2. Cách dùng nhãn hỗ trợ thư giãn, dễ ngủ hơn
Dưới đây là hai cách sử dụng nhãn thường được áp dụng trong dân gian giúp ngủ ngon:
2.1 Nhãn kết hợp hạt sen
Hạt sen từ lâu đã được biết đến trong y học cổ truyền với tác dụng hỗ trợ an thần nhẹ. Khi kết hợp với nhãn, một số người cho rằng hiệu quả thư giãn được tăng lên.
Cách dùng tham khảo: 5–7 quả nhãn tươi hoặc nhãn sấy; 10–15 hạt sen đã nấu chín; có thể ăn vào buổi tối, trước khi ngủ khoảng 1,5–2 giờ. Thời điểm này giúp cơ thể có thời gian tiêu hóa, hạn chế cảm giác đầy bụng khi đi ngủ.
Lưu ý: Không nên ăn quá nhiều vì nhãn chứa đường tự nhiên tương đối cao. Việc tiêu thụ quá mức có thể gây tăng đường huyết tạm thời, không phù hợp với người bị đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa đường.
2.2 Nhãn kết hợp sữa ấm
Sữa chứa tryptophan – một acid amin tham gia vào quá trình tổng hợp serotonin và melatonin, hai chất liên quan đến điều hòa giấc ngủ. Khi kết hợp với nhãn, đây là cách được một số người sử dụng như một thức uống thư giãn nhẹ.
Cách dùng tham khảo: 5–6 quả nhãn tươi, bóc bỏ hạt; 150–200 ml sữa ấm (không đun quá nóng); có thể dùng trước khi ngủ khoảng 1–2 giờ.
Lưu ý: Không nên dùng sữa quá nóng vì có thể làm giảm giá trị dinh dưỡng của một số thành phần. Người không dung nạp lactose cần thận trọng.
3. Những trường hợp cần thận trọng khi dùng nhãn
Mặc dù nhãn là thực phẩm tự nhiên, không phải ai cũng phù hợp sử dụng thường xuyên, đặc biệt vào buổi tối.
Người có nguy cơ tăng đường huyết: Nhãn chứa lượng đường tự nhiên tương đối cao. Nếu ăn nhiều vào buổi tối, có thể làm tăng đường huyết tạm thời, không phù hợp với người mắc đái tháo đường, người tiền đái tháo đường, người đang kiểm soát cân nặng…
Người có cơ địa "nhiệt" theo y học cổ truyền: Theo quan điểm y học cổ truyền, những người có biểu hiện như hay nóng trong; mặt đỏ, dễ bốc hỏa; khô miệng, táo bón… có thể không phù hợp khi ăn nhiều nhãn, đặc biệt là nhãn sấy khô.
Người có nguy cơ tăng đường huyết cần thận trọng khi dùng nhãn.
4. Giải pháp hỗ trợ giấc ngủ toàn diện
Ngoài việc sử dụng thực phẩm hỗ trợ, người bị mất ngủ nên kết hợp các biện pháp sau:
- Duy trì giờ ngủ cố định mỗi ngày.
- Hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính trước khi ngủ 1–2 giờ.
- Giữ phòng ngủ tối, yên tĩnh, nhiệt độ ổn định.
- Không ăn quá no hoặc dùng nhiều đồ ngọt vào buổi tối.
- Tập luyện nhẹ như đi bộ hoặc giãn cơ...
Trong nhiều trường hợp, việc cải thiện lối sống mang lại hiệu quả rõ rệt hơn so với chỉ thay đổi thực phẩm.
