(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Từ háo hức trẻ thơ đến những băn khoăn khi trưởng thành, câu hỏi “còn bao nhiêu ngày nữa thì đến Tết?” gợi lại một hành trình cảm xúc, nơi Tết vẫn luôn là chốn sum vầy.
Với sự chuẩn bị chu đáo, các điểm du lịch tâm linh trên địa bàn Hà Tĩnh hứa hẹn mang lại những trải nghiệm ý nghĩa cho người dân và du khách trong mùa lễ hội xuân.
Khi đến tham quan và mua sắm tại Hội chợ Mùa Xuân lần thứ nhất năm 2026, diễn ra từ ngày 2/2 - 13/2 tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), du khách như bước vào một hành trình ẩm thực - văn hóa trải dài ba miền.
Nhiều tuyến đường, khu dân cư nông thôn tại Hà Tĩnh đang phủ sắc Xuân khi hoa, cây cảnh được bày bán nhiều, giúp người dân thuận tiện mua sắm và đón Tết trọn vẹn hơn.
Sự tử tế không phải là điều gì quá xa vời hay lớn lao. Đôi khi, nó chỉ đơn giản là sự hiện diện đúng lúc, là việc kiên nhẫn lắng nghe và thấu hiểu câu chuyện của người khác...
Đi lễ đền, chùa và đóng góp tiền công đức là nét đẹp truyền thống lâu đời. Để nét đẹp ấy được duy trì đúng nghĩa, công tác quản lý, sử dụng nguồn tiền công đức đang được Hà Tĩnh đặc biệt quan tâm.
Dịch vụ gội đầu tiệm ở Việt Nam bất ngờ trở thành trào lưu trên mạng xã hội Trung Quốc, được nhiều du khách xem là trải nghiệm "phải thử" khi đi du lịch.
Chương trình nghệ thuật “Mùa xuân dâng Đảng" do xã Tiên Điền (Hà Tĩnh) phối hợp tổ chức mang đến không khí vui tươi, phấn khởi cho người dân trước thềm Tết Nguyên đán.
Không gian chợ “Tết xưa” được tái hiện với những nét văn hóa truyền thống đặc trưng, góp phần khơi dậy ký ức Tết cổ truyền trong lòng mỗi người dân Hà Tĩnh.
Giáp Tết, Thành trở về quê với hành trang ít ỏi và một chậu mai vàng, mang theo nỗi lo mưu sinh lẫn khát khao đoàn viên, để nhận ra Tết đủ đầy nhất khi có gia đình chờ đón.
Hợp tác với BHD sản xuất tác phẩm gây chú ý bậc nhất của điện ảnh Việt Nam năm nay dự kiến ra rạp dịp 2/9, TV360 đang góp phần kiến tạo hệ sinh thái nội dung mang đậm bản sắc Việt.
Báo và phát thanh, truyền hình Hà Tĩnh trân trọng giới thiệu ấn phẩm đặc biệt Xuân Bính Ngọ 2026: đẹp từ hình thức, sâu sắc trong nội dung. Đây là nhịp cầu nối những niềm vui, khơi dậy niềm tự hào và niềm tin yêu vào một năm mới thắng lợi.
Ngày 2/2/2026, Vinhomes Green Paradise Cần Giờ công bố tổ chức Lễ hội Xuân đặc biệt chào mừng kỷ nguyên phát triển mới. Với sự hội tụ của sản vật 3 miền cùng hàng loạt hoạt động độc lạ xuyên Tết (7-28/2/2026), Lễ hội Xuân Cần Giờ mở ra chuỗi “Lễ hội trong lễ hội” tràn đầy sắc xuân và năng lượng bùng nổ cho siêu điểm đến quốc tế mới tại Việt Nam.
Tháng Chạp trở về không ồn ào mà lặng lẽ chạm vào ký ức. Đó là khoảng lặng cuối năm để ta ngoái nhìn, lắng nghe và dọn lòng mình, trước khi một mùa xuân mới khẽ khàng gõ cửa...
Công trình góp phần tạo điểm nhấn cho Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), trở thành địa chỉ đỏ ý nghĩa nhằm giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng cho Nhân dân, thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.
Từ đầu tháng 12 âm lịch đến nay, nhiều ngôi chùa tại Hà Tĩnh đã tất bật trang trí Tết nhằm đáp ứng nhu cầu lễ Phật, vãn cảnh của người dân, phật tử trong dịp Tết Nguyên đán.
Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông năm 2026 sẽ được tổ chức tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (xã Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh) với nhiều hoạt động văn hóa truyền thống.
Bầu cử là việc trọng đại, vì thế phát sinh rất nhiều văn bản, thủ tục, công đoạn, thậm chí nhiều việc không tên nên rất cần sự linh hoạt của cán bộ, công chức thuộc tất cả bộ phận. Tuy nhiên, vì quá nguyên tắc, tại một số địa phương đã xảy ra những chuyện cười ra nước mắt.
Trại quân sự có niên đại hơn 2.000 năm, được xác định là trại lính La Mã lớn nhất từng được tìm thấy ở Bỉ, mở ra nhiều hiểu biết mới về quá trình La Mã hóa tại vùng Bắc Gaule thời cổ đại.
Không khí lạnh mạnh khiến nhiều đoạn sông Hàn tại Seoul (Hàn Quốc) đóng băng. Các đội cứu hộ phải phá băng để đảm bảo an toàn đường thủy và ứng phó thời tiết cực đoan.
Tình bạn - thứ tình cảm thiêng liêng gắn kết con người bằng sự chân thành và sẻ chia. Nhưng để rồi chỉ còn là những kỉ niệm ở lại trong tim như một điều không thể quên...
Chổi rơm - thứ vật dụng bình dị đến mức dễ bị lãng quên - lại âm thầm giữ trong mình hơi ấm gia đình, mùi rơm rạ, bóng dáng của bà, của mẹ qua bao mùa mưa nắng...
Chương trình nghệ thuật do phường Trần Phú (Hà Tĩnh) phối hợp tổ chức đã lan tỏa không khí phấn khởi, thấm đẫm niềm tự hào hướng về Đảng, về mùa Xuân mới.
