(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Tác phẩm “Nỗi buồn chiến tranh” bị đưa ra khỏi danh sách 50 tác phẩm văn học nghệ thuật tiêu biểu, xuất sắc sau ngày đất nước thống nhất do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch bình chọn.
Gác lại những hào nhoáng của ánh đèn đô thị, tôi đã tìm thấy một Thái Lan của những nụ cười an yên, nơi triết lý giáo dục gắn liền với đời sống, nơi con người kiên trì hồi sinh những “vùng đất chết” và một lối sống khiêm nhường, thuận tự nhiên đến ngỡ ngàng.
Chiếc đàn ghi ta cũ của nội là kỷ vật đi cùng những năm tháng chiến tranh, lưu giữ tình đồng đội, ký ức Trường Sơn và cả sự bình lặng của một đời người lính sau hòa bình.
Chiếc hộp thời gian là câu chuyện ấm áp về hành trình lớn lên của một đứa trẻ. Từ chiếc hộp gỗ giản dị của bà ngoại, câu chuyện nhắc người đọc trân trọng từng khoảnh khắc đời sống...
Ca khúc “Nguyện vì dân” ra đời từ thơ của ông Nguyễn Văn Phúc, được nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân phổ nhạc, là bản chính ca ý nghĩa chào mừng 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam.
Gió bấc về, khẽ đánh thức dòng ký ức năm xưa với bếp lửa quê nhà, tuổi thơ lam lũ mà ấm áp. Cuộc sống dù đã nhiều đổi khác nhưng cái lạnh thấm sâu vẫn gọi về cả một miền ký ức.
Văn phòng Chính phủ có văn bản truyền đạt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Mai Văn Chính về việc lập hồ sơ khoa học phở và múa rối nước đề nghị ghi danh vào các danh sách của UNESCO.
Sau thời gian thử nghiệm thành công, Vietnam Airlines bắt đầu cung cấp dịch vụ kết nối Internet trên máy bay. Việc đưa dịch vụ vào khai thác thường lệ cho phép hành khách truy cập internet trong suốt chuyến bay với các tính năng như nhắn tin, chia sẻ hình ảnh, truy cập web và gửi thư điện tử.
Khi thời gian lặng lẽ trôi, tuổi già mang theo nhiều suy ngẫm. Truyện ngắn “Lời nguyện cầu năm mới” là lát cắt ấm áp khi năm mới sang, là lời khẳng định hạnh phúc thật giản đơn.
Kẹo cu đơ Hà Tĩnh – món quà dân dã với vị ngọt mật mía, lạc bùi, gừng cay – không chỉ là đặc sản OCOP mà còn là ký ức, nỗi nhớ theo người xa quê khắp muôn phương.
Từ Kiribati, New Zealand, Australia đến Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Malaysia và Việt Nam, Thái Lan đã chính thức bước vào năm 2026 với những màn pháo hoa rực rỡ và gửi gắm những kỳ vọng mới cho năm sắp tới.
Tản văn "Tờ lịch cuối cùng" là những chiêm nghiệm giản dị mà sâu sắc về sự vận động của thời gian qua hình ảnh vật dụng quen thuộc trong mỗi gia đình: Cuốn lịch treo tường.
Truyện ngắn “Mẹ gà và vịt con” của tác giả Trần Tú là một câu chuyện đầy nhân văn kể về sự gắn kết vượt qua mọi giới hạn của giống loài để cùng nhau đi qua những ngày giông bão.
Tết Chăm Cha Bới được tổ chức trang trọng, ấm cúng, thể hiện sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền và lực lượng biên phòng với đời sống đồng bào dân tộc Chứt ở Hà Tĩnh.
Chương trình nghệ thuật "Mừng Đảng - Mừng xuân" được phường Thành Sen (Hà Tĩnh) tổ chức với nhiều tiết mục đặc sắc, lan tỏa niềm vui, niềm tin và khí thế phấn khởi chào đón mùa xuân mới 2026.
Với nhân vật Hạ trong truyện ngắn "Tro kè vị quê", tro kè không chỉ là món ăn dân dã, mà còn là cả một bầu trời ký ức về mẹ, về Nam và về một lời hứa - đừng quên quê.
Nhờ sự kết hợp hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, chiều sâu văn hóa và sức sống hiện đại của các đô thị lớn, Việt Nam nổi lên như một trong những điểm đến hấp dẫn nhất tại châu Á.
TV360 - nền tảng giải trí của Viettel Telecom chính thức sở hữu quyền truyền thông và khai thác phát sóng toàn bộ hệ thống giải đấu thuộc Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) giai đoạn 2026 - 2029 trên mọi hạ tầng. Với 1.222 trận đấu trong 4 mùa giải, TV360 hướng tới trải nghiệm xem bóng đá châu Á liền mạch, đa nền tảng, giàu tương tác cho người hâm mộ Việt Nam.
Trong ký ức của tác giả Dương Thị Huyên, mùa đông là con đường làng xưa cũ, là mùi khói bếp quyện hương chè gừng của mẹ và những đôi chân nhỏ bé tới trường khấp khởi bao ước mơ.
Giữa thôn Hòa Thái, xã Đức Thọ, Hà Tĩnh, cây đa cổ thụ hàng trăm năm tuổi đứng trầm mặc, bộ rễ tạo thành dáng cổng làng tự nhiên, in dấu ký ức bao thế hệ.
Từ những giai điệu quê hương quen thuộc, Hà Tĩnh hiện lên gần gũi, sâu lắng trong cảm nhận của du khách. Âm nhạc trở thành nhịp cầu kết nối hành trình khám phá Hà Tĩnh đầy cảm xúc.
Hàng loạt bảo tàng và điểm tham quan nổi tiếng toàn cầu sẽ "biến mất" khỏi bản đồ du lịch năm 2026 do trùng tu, mở rộng quy mô hoặc đóng cửa vĩnh viễn sau thiên tai.
Người Chứt ở bản Giàng 2 (xã Hương Xuân, Hà Tĩnh) đón Tết Cha Leng 2025 trong không khí ấm cúng. Các cấp, ngành cùng đến chung vui và gửi tặng nhiều phần quà ý nghĩa.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đề nghị ngành văn hóa, thể thao và du lịch cần tiếp tục “đổi mới tư duy, nhìn xa trông rộng, nghĩ sâu làm lớn”, phát huy trí tuệ, bản lĩnh để thực hiện có hiệu quả các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đã đề ra.
Các cổ vật, di vật được phát hiện tại khu vực Làng Chè (xã Sơn Kim 2) tạo nền tảng cho những nghiên cứu chuyên sâu hơn về khảo cổ học vùng núi Hà Tĩnh.
Trong ký ức mỗi người, đôi khi chỉ cần mùi thơm rất khẽ cũng đủ đánh thức ký ức tuổi thơ yên ả. Tản văn “Thơm những ngày đông” là miền nhớ dịu dàng được ủ ấm từ yêu thương như thế!
