(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Ở tuổi “thất thập cổ lai hy”, được sống an nhiên, sớm tối có bạn bầu bạn, vui vầy giữa tình làng nghĩa xóm đó là một niềm hạnh phúc giản dị mà quý giá vô cùng...
Ở Hà Tĩnh, nhắc đến nghệ thuật nói lối, người ta thường nhớ về làng Yên Huy xưa, nơi những câu nói mộc mạc mà hóm hỉnh đã trở thành một phần đời sống tinh thần của người dân.
Các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại Hà Tĩnh nhằm khẳng định vị trí, vai trò và tầm quan trọng của sách, văn hóa đọc đối với việc nâng cao kiến thức, phát triển tư duy và rèn luyện nhân cách.
Những ngày đầu hè thật dịu dàng, không chỉ mang theo nắng mới mà còn khẽ đánh thức những kỷ niệm yêu thương về bà, về mẹ và những tháng ngày tuổi thơ nơi làng quê thân thuộc.
Việc tham gia VITM 2026 không chỉ giúp Hà Tĩnh quảng bá hình ảnh mảnh đất, con người đến bạn bè trong nước và quốc tế, mà còn khẳng định nỗ lực hội nhập, thích ứng với xu hướng chuyển đổi số và phát triển du lịch xanh.
Trong mỗi ngôi trường luôn có những con người lặng lẽ, quen đến mức ta vô tình lướt qua. Nụ cười hiền của bác bảo vệ gợi bao ký ức, nhắc ta về sự tận tụy giản dị.
Từ những homestay mộc mạc bên bờ biển, đến các trải nghiệm làng nghề đậm bản sắc, người dân Hà Tĩnh đang từng bước liên kết, hình thành mô hình du lịch cộng đồng giàu sức hút.
Chương trình nghệ thuật chính luận đặc biệt “Âm vang Tổ quốc” mở đầu chuỗi “Tự hào là người Việt Nam” 2026, tiếp nối chuỗi “concert quốc gia” năm 2025.
Trong cuộc sống có những cuộc gặp gỡ đến rồi đi nhẹ như khói, mang theo những ký ức. Giữa yêu thương và lạc lối, vạn vật rồi sẽ tan đi, chỉ còn dư âm đọng lại trong lòng.
Tháng Tư cứ thế gõ cửa tâm hồn bằng sắc nắng hanh vàng và những hoài niệm xa xăm, để thấy thời gian không chỉ là sự chuyển mùa, mà còn là những dấu gạch nối đầy hoài niệm.
Lễ khánh đản chùa Hương Tích, xã Can Lộc (Hà Tĩnh) là nghi lễ quan trọng trong chuỗi hoạt động lễ hội, nhằm quảng bá hình ảnh và thu hút du khách đến với “Hoan châu đệ nhất danh lam”.
Từng là nơi thu hút đông đảo người dân, du khách tham quan, chụp ảnh check-in khi xuất hiện trong bối cảnh phim, nhưng hiện nay “cây mắt biếc” ở thành phố Huế đã bị lãng quên.
Truyện ngắn “Thư viện di động diệu kì” của Phan Linh Châu là câu chuyện đẹp về ông Lâm lặng lẽ gieo niềm say mê đọc sách, để những ước mơ được tiếp nối giản dị qua các thế hệ.
Ở vùng biển ngang Hà Tĩnh, thuyền thúng vẫn được gìn giữ như một phần không thể tách rời. Bởi hơn cả một phương tiện, đó còn là ký ức, là cách con người thích nghi với biển cả...
Tháng Tư mang theo sắc nắng dịu dàng cũng là lúc hoa loa kèn nở trắng tinh khôi, mang vẻ đẹp giản dị mà thanh khiết, gợi về những ký ức rất riêng của mùa hạ chớm sang.
Truyện ngắn “Tôi là Chuột Nhắt” của tác giả Đoàn Lữ Thụy Phương với ngôn từ ngộ nghĩnh, đáng yêu kể về câu chuyện của chú Chuột Nhắt với những tâm sự và kỉ niệm tuổi thơ thú vị...
Game show Ai là triệu phú quyết định tăng mức thưởng lên 500 triệu đồng cho người chiến thắng ở câu hỏi cuối. Đây là số tiền thưởng kỷ lục của chương trình, gấp đôi mức cũ.
UBND tỉnh Hà Tĩnh vừa ban hành kế hoạch phát triển du lịch năm 2026 với hệ thống chỉ tiêu cụ thể cho từng lĩnh vực, hướng tới mục tiêu tổng doanh thu đạt gần 7.000 tỷ đồng.
Everest từ lâu được xem là ngọn núi cao nhất thế giới theo độ cao so với mực nước biển. Nhưng khi thay đổi cách đo, câu trả lời về đỉnh núi cao nhất hành tinh cũng thay đổi.
Phóng sự về hang Sơn Đoòng, hang động lớn nhất thế giới, đã chính thức phát sóng trên chương trình truyền hình danh tiếng “60 Minutes” của đài CBS (Mỹ), mở ra cơ hội quảng bá mạnh mẽ hình ảnh du lịch Việt Nam ra thế giới.
Truyện ngắn “Bạn ngồi cuối lớp” gợi dòng cảm xúc tháng Ba hoài niệm, đưa ta trở về tuổi trẻ với ước mơ và bao tâm tư tuổi mới lớn, từ đó thêm trân quý hành trình trưởng thành ý nghĩa...
5.000 ngọn hoa đăng được thắp sáng lung linh trên sông Vịnh (phường Hải Ninh, Hà Tĩnh) để tưởng nhớ Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu nhân kỷ niệm 649 năm ngày mất của quý phi.
Táo Quân 2026 khiến nhiều khán giả bất ngờ khi lên sóng tối 29/3, sau nhiều tuần kể từ Tết Nguyên đán. Chương trình có thời lượng ngắn, tái hiện lại tiết mục trong Táo Quân 2017.
Có những loài hoa cất giữ bao tháng năm tuổi thơ trong trẻo, đầy thương nhớ. Và cứ mỗi độ tháng Ba về, sắc đỏ hoa gạo lại bừng lên như đánh thức những miền ký ức đã ngủ yên...
Người Awá sống sâu trong rừng Amazon, nhưng hình ảnh một số người trẻ mang theo smartphone cho thấy cộng đồng này không hoàn toàn tách biệt với thế giới hiện đại.
![[Infographics] Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại Hà Tĩnh có gì hấp dẫn?](https://cdn.baohatinh.vn/images/f792a17c87ecc7dcf4099dcdb6d32f9548a80481c653fe7a9d534c03c4f8aa356e314f23b8b0c2861e62fbfcad14935a2a563bb425ad2c136ed8181b1cccc732c64db0ec857a408f890642ce478df764/bqbht_br_ngay-sach-thumb-ok.jpg.avif)
![[Infographics] Du lịch Hà Tĩnh và những chỉ tiêu năm 2026](https://cdn.baohatinh.vn/images/2c5b8fc33c2e6cb6af5e16164d6efc0f1fdc2dd69370b945627ba2be92de64e8be1f4008368f28941ab508475779ac563dbc3847b14a6db26df77048e29c2081ffe2e28506e004f1b6ad167e600a582b/ban-sao-cua-chi-tieu-du-lich-ha-tinh-2026.png.avif)
