(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Sông La - dòng chảy trong xanh, hiền hòa, đã trở thành điểm nhấn thân thương của Hà Tĩnh mỗi độ xuân sang. Nơi chở nặng miền thương nhớ, để ai đi xa cũng bâng khuâng nhớ về quê nhà.
Sau 7 ngày ra rạp, “Thỏ ơi!!” cũng tạo “cơn sốt” tại Hà Tĩnh với khoảng 30.000 vé bán ra, liên tục giữ vị trí top 1 phòng vé dịp Tết. Không chỉ gây chú ý bởi doanh thu ấn tượng, bộ phim còn "dấy lên" những tranh luận sôi nổi.
Hội thơ Nguyên tiêu là dịp để những người yêu thơ gặp gỡ, giao lưu cùng nhau lan tỏa vẻ đẹp của thi ca, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của quê hương Bắc Hồng Lĩnh (Hà Tĩnh).
Lượng người đi lễ tăng cao dịp Tết đặt ra yêu cầu quản lý để ngăn ngừa mê tín dị đoan; tại Hà Tĩnh, nhiều đền chùa đã được chấn chỉnh, hướng tới không gian tâm linh trang nghiêm.
Chỉ tính từ mùng 1 đến sáng mùng 7 Tết Bính Ngọ 2026, di tích đền Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu (đền Bà Hải) tại phường Hải Ninh (tỉnh Hà Tĩnh) đã đón gần 4 vạn lượt du khách tới thắp hương cầu an, vãn cảnh.
Trong ký ức của mỗi người con làng quê, có một âm thanh không thể nào quên, đó là tiếng trống. Âm thanh ấy khi rộn ràng, khi trầm lắng nhưng luôn gắn bó sâu nặng với đời sống tinh thần của người Việt.
Lễ khai hội chùa Hương Tích là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, được kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa, góp phần làm sôi động các hoạt động du lịch của Hà Tĩnh ngay từ những ngày đầu xuân.
Một năm khởi đầu từ mùa xuân, mùa của đoàn viên, của yêu thương và cả những niềm vui đôi lứa, khi họ tìm được bến đỗ bình yên cho hạnh phúc của riêng mình.
Lễ khai hội chùa Hương Tích là sự kiện khởi động các hoạt động văn hóa - du lịch, mở đầu năm du lịch Hà Tĩnh 2026, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương đến bạn bè trong và ngoài nước.
Sắc Tết qua từng nét cọ, mảng màu, qua góc nhìn của người họa sĩ trở thành miền ký ức ấm áp, nơi truyền thống và cảm xúc được “thổi hồn” sống động trong từng bức tranh.
Mỗi độ xuân về, chúng ta lại nhớ đến lời dạy giản dị mà sâu sắc của Bác Hồ kính yêu: “Mùa xuân là Tết trồng cây, làm cho đất nước càng ngày càng xuân”. Phong trào này trở thành nét đẹp đầu xuân gắn bó với bao thế hệ người Việt...
Lễ đeo vòng gọi vía của bà con dân tộc thiểu số ở xã Sơn Kim 1 (Hà Tĩnh) mang đậm nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc, đồng thời góp phần gắn kết cộng đồng.
Khi nhịp sống hiện đại vận hành theo kế hoạch, lịch trình cụ thể, ngày Nguyệt kỵ (mùng 5 Tết) dường như đã bớt nặng nề trong tâm thức nhiều người dân Hà Tĩnh.
Kết thúc lễ hội đua thuyền truyền thống trên sông Minh (phường Bắc Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh), Ban tổ chức đã trao 9 giải thưởng cho các đội ở 3 nội dung thi đấu.
Trong kho tàng văn chương truyền miệng của người Việt, ngựa phản ánh sinh động về tính cách con người, nghĩa tình cộng đồng, thân phận và thăng trầm, tình yêu - hôn nhân, cùng những triết lý sống giản dị mà sâu xa...
Khi mùa xuân gõ cửa, nhiều bạn trẻ tại Hà Tĩnh lựa chọn khoác lên tà áo dài du xuân. Không còn là trào lưu, mặc áo dài ngày Tết đã trở thành nét đẹp văn hóa được tiếp nối qua từng thế hệ.
Khám phá vẻ đẹp bình yên của mùa xuân qua âm thanh trầm lắng của tiếng chuông trong các ngôi chùa tại Hà Tĩnh mang lại cảm giác thư thái và thanh tịnh cho ngày đầu năm.
Từ đầu thế kỷ 17 đến cuối thế kỷ 19, nhiều giáo sĩ, thương nhân và học giả phương Tây khi đến Đàng Ngoài và Bắc Kỳ đã để lại những ghi chép về Tết Nguyên đán của người Việt.
Nằm trên miền đất hát, làng Cam Lâm xưa, nay là thôn Lâm Hải Hoa (xã Cổ Đạm, tỉnh Hà Tĩnh), từ lâu đã được nhắc đến như một nơi Trò Kiều neo lại bền bỉ trong đời sống cộng đồng. Ở đây, câu hát không chỉ hiện diện trong những mùa hội rộn ràng, mà còn đi cùng người làng qua bao thăng trầm, lặng lẽ và bền bỉ.
Đông đảo người dân đã đến Ngã ba Đồng Lộc (xã Đồng Lộc Hà Tĩnh) trong sáng 17/2 (mùng 1 tết Nguyên đán Bính Ngọ) để dâng hương tri ân các anh hùng, liệt sĩ.
Sáng mùng 1 Tết Nguyên đán Bính Ngọ, đường phố ở Thành Sen - trung tâm đô thị của Hà Tĩnh vắng vẻ, yên bình trong tiết trời mưa xuân, se lạnh.
Trong đêm Giao thừa, thời khắc đầu tiên của năm Bính Ngọ 2026, nhiều người dân Hà Tĩnh đã đến chùa Cảm Sơn tại phường Thành Sen để thắp nén tâm hương, xin lộc đầu xuân.
Chúc Tết đồng bào mình bằng những vần thơ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã mở ra một phong tục đẹp, đầy ý nghĩa. Dù hơn nửa thế kỷ không được nghe thơ chúc Tết của Bác Hồ, nhưng mỗi khi Tết đến, xuân về, âm vang của những vần thơ năm ấy như lời của non sông còn vọng mãi, cứ náo nức cùng ta bước vào năm mới.
Ngay sau thời khắc Giao thừa, đông đảo người dân Hà Tĩnh thành kính dâng hương tại điểm đến tâm linh, cầu mong một năm mới Bính Ngọ bình an, may mắn và nhiều điều tốt lành.
