(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Lễ hội Văn Miếu (phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh) năm 2026 sẽ diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 24 - 26/3 (tức từ mùng 6 - 9/2 năm Bính Ngọ) với nhiều hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian đặc sắc.
Bảng xếp hạng 51 điểm đến đẹp nhất thế giới năm 2026 tiếp tục gọi tên Hà Giang và Hội An, khẳng định sức hút bền bỉ của cảnh quan và văn hóa Việt Nam với du khách quốc tế.
Giữa tiết trời đầu xuân còn vương chút lạnh, có những yêu thương vẫn lặng lẽ đong đầy. Tình mẹ, giản dị mà sâu sắc luôn là điểm tựa ấm áp, nuôi dưỡng và chở che mỗi chúng ta.
Festival Phở năm nay có chủ đề “Phở Việt - Di sản sống trong lòng thời đại”. Đây là chương trình ý nghĩa nhằm tôn vinh nghề truyền thống, góp phần bổ sung cơ sở thực tiễn, dữ liệu để hoàn thiện hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận phở Việt là di sản thế giới...
Mùa xuân này tôi đã có một mùa xanh cho riêng mình. Màu xanh từ ngày xưa gắn kết với hôm nay để bất giác nhận ra, mình chưa từng mất đi điều gì nếu thực sự trong lòng vẫn thấy bình yên…
Hoa loa kèn tựa như một khoảng lặng giữa đời sống, là lời nhắc con người ta cần sống chậm lại một chút, để nhận ra những tần số rung động ở quanh mình...
Trong bảng xếp hạng hộ chiếu tháng 3 của Henley Passport Index, hộ chiếu Việt Nam tăng 7 bậc so với năm 2025, xếp thứ 84 và đạt thứ hạng cao nhất trong 11 năm trở lại.
Lễ trao giải Oscar 2026 diễn ra vào lúc 5h30 tối 15/3 (giờ Mỹ), với tổng cộng 24 hạng mục giải thưởng. Chương trình năm nay tiếp tục được dẫn dắt bởi nghệ sĩ hài Conan O'Brien.
Trong không khí náo nức của ngày hội non sông, gần 1 triệu cử tri khắp các vùng miền trên địa bàn Hà Tĩnh bày tỏ niềm hạnh phúc khi được thực hiện quyền và nghĩa vụ thiêng liêng.
Giữa dòng thời gian tàn phai, những mầm sống vẫn âm thầm nảy nở. Chỉ cần ta đủ kiên nhẫn để chờ đợi, sẽ thấy vẻ đẹp rực rỡ được đánh thức từ những chồi non.
Từ tình yêu với tiếng trống hội, dòng họ Phạm Bá ở xã Mai Phụ (Hà Tĩnh) đã thành lập CLB trống gồm 37 thành viên, trong đó đa phần là phụ nữ. CLB thường xuyên biểu diễn, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.
Tháng ba về trong nắng xuân dịu nhẹ, khơi dậy ký ức tuổi thơ, mùa hoa gạo, hoa bưởi và những kỷ niệm quê nhà thân thương, mang đến cảm xúc bâng khuâng, da diết trong lòng người.
Những ngày này, tại các phường phía Nam Hà Tĩnh, trên mọi tuyến đường, từng ngôi nhà đều được trang trí cờ hoa rực rỡ chào mừng ngày bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp diễn ra vào cuối tuần này.
Forbes vừa công bố danh sách tỷ phú thế giới 2026 với số lượng kỷ lục 3.428 người, trong đó, Việt Nam có 8 tỷ phú góp mặt với tổng tài sản đạt gần 40 tỷ USD.
Một gia đình yên ấm bỗng xáo trộn khi người chú thương binh lẫn trí sống cùng nhà. Câu chuyện giản dị nhưng gợi nhiều suy ngẫm về tình thân và lòng bao dung.
Không khí hướng về ngày bầu cử đang diễn ra sôi nổi tại các địa bàn của Hà Tĩnh. Từ các tuyến phố trung tâm đến các khu dân cư, công tác tuyên truyền cổ động được triển khai đồng bộ, tạo sắc thái vui tươi.
Ba tuyến cáp treo ở Phú Quốc (An Giang), Đà Nẵng và Nha Trang (Khánh Hòa) của Việt Nam được Travel Leisure vinh danh trong danh sách 11 cáp treo ngắm cảnh ngoạn mục nhất châu Á.
Giữa bối cảnh nông thôn nhiều đổi thay, truyện ngắn “Những chậu hoa giấy” mở ra góc nhìn ấm áp về sự sẻ chia và tình thân, những giá trị vẫn âm thầm nảy nở trong cuộc sống hôm nay.
Danh sách mới nhất từ Hurun ghi nhận kỷ lục hơn 4.000 tỷ phú toàn cầu, Trung Quốc vươn lên dẫn đầu về số lượng và phần lớn doanh nhân giàu có nhờ tự thân lập nghiệp.
Tháng Ba về mang theo sắc xuân dịu nhẹ và cũng nhắc chúng ta nhớ đến một ngày đặc biệt, đó là Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, ngày để yêu thương được gọi tên và sự trân trọng được bày tỏ.
Trên vùng đất Hà Tĩnh, lễ hội truyền thống là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, bồi đắp bản sắc làng quê và được tiếp nối qua nhiều thế hệ nhờ những người lặng lẽ giữ “lửa" di sản.
