(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Truyện ngắn "Hành trình của chiếc lá" của tác giả Linh Đan kể về câu chuyện một chiếc lá non bé nhỏ đón nắng xuân, lớn lên giữa mùa hè rồi vàng đi và lìa cành khi thu đến.
Concert đang bùng nổ ở thị trường nhạc Việt. Chuyên gia nhận định ngoài nghệ sĩ hay công ty giải trí, các ông lớn ngân hàng cũng đầu tư khá nhiều cho concert.
Đại sứ Nguyễn Thị Vân Anh nhấn mạnh sự chuyển biến của Việt Nam, từ quốc gia tiếp nhận hỗ trợ trở thành đối tác chủ động, tích cực, tham gia đóng góp xây dựng các định hướng hoạt động lớn của UNESCO.
Tháng Mười, khi đất trời chạm ngõ giao mùa, lòng người cũng chênh chao giữa những miền ký ức. Có những điều đẹp đẽ chỉ thoáng qua, nhưng đủ để ta nhớ mãi.
Tại Liveshow 2 Vòng chung kết Sao Mai 2026, hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà để lại dấu ấn riêng và đã xuất sắc giành quyền đi tiếp.
Vlogger Drew Binsky, người đặt chân tới tất cả quốc gia được Liên Hợp Quốc công nhận, đã đưa ra danh sách 7 khách sạn nguy hiểm nhất dựa trên trải nghiệm cá nhân.
Tại thôn Tuần Tượng, xã Kỳ Xuân (Hà Tĩnh) phong trào xây dựng nông thôn mới đang góp phần làm đổi thay diện mạo khu dân cư, từ hạ tầng giao thông đến đời sống kinh tế của người dân.
"Bông hồng lai" Việt Nam Emoura Phạm đã xuất sắc giành vương miện Á hậu 4 tại Chung kết Miss Grand International 2026 diễn ra tối 10/10. Vương miện Hoa hậu thuộc về người đẹp Tanzania, Jihan Dimack.
Từ ký ức chiến tranh đến cuộc trở về Hà Nội trong nắng tháng Mười, câu chuyện của cụ Hà Sâm gợi nhắc: quê hương không chỉ là nơi ta sinh ra, mà còn là nơi trái tim luôn hướng về.
Doanh nghiệp được chọn 1 trong 3 phương án nghỉ Tết Âm lịch 2027, phải thông báo cho người lao động trước ít nhất 30 ngày và được khuyến khích áp dụng lịch nghỉ như công chức.
Qua những trải nghiệm thực tế tại Khu di tích Nguyễn Du (Hà Tĩnh), học sinh hiểu thêm giá trị Truyện Kiều, bồi đắp tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ di sản văn hóa.
Giếng làng ngày trước là nơi lấy nước, gặp gỡ của người dân quê. Nơi ấy lưu giữ dáng mẹ, tiếng cười tuổi thơ, trở thành miền ký ức thân thương giữa bao đổi thay của quê nhà.
CN Traveler vừa công bố kết quả giải thưởng Readers’ Choice Awards 2026 hạng mục 20 quốc gia được yêu thích nhất thế giới. Việt Nam đứng ở vị trí thứ 10.
Truyện ngắn "Trên ngọn cau có một tổ chim" kể về chiếc tổ rơm vượt qua bao bão táp để chở che mầm sống. Hình ảnh ấy gợi nhớ về tổ ấm gia đình và vòng tay bao la của mẹ cha.
240 đại biểu là lãnh đạo UBND các xã, phường trên địa bàn Hà Tĩnh được cập nhật những quy định, hướng dẫn mới, phục vụ công tác quản lý và triển khai nhiệm vụ tại cơ sở.
Nguyễn Bùi Mai Linh (SN 2004, quê xã Cẩm Trung) là đại diện duy nhất của Hà Tĩnh góp mặt tại Vòng Chung khảo Hoa hậu Việt Nam 2026. Đến với cuộc thi, Mai Linh mang theo sự tự tin cùng mong muốn lan tỏa nét đẹp quê hương.
Thế giới quanh ta luôn có những điều kỳ diệu. Đôi khi, phép thuật chẳng đến từ đũa thần của bà tiên, mà hiện diện trong sự thấu hiểu, kiên nhẫn và yêu thương.
Liên hoan phim quốc tế Busan (BIFF) lần thứ 31 đã khai mạc ngày 6/10 tại thành phố Busan, miền Đông Nam Hàn Quốc, mở đầu cho chuỗi hoạt động kéo dài 10 ngày, đến hết ngày 15/10.
Du lịch MICE là loại hình kết hợp hội nghị, hội thảo, triển lãm, sự kiện với tham quan, nghỉ dưỡng, tạo cơ hội thu hút dòng khách mới, góp phần mở rộng du lịch Hà Tĩnh.
Tại Liveshow 1 Vòng chung kết Sao Mai 2026, hai đại diện Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thị Thu Hà mang đến những màu sắc riêng, nhận được những đánh giá tích cực từ Ban Giám khảo.
CLB Văn học Nghệ thuật Thanh Hiên - trực thuộc Hội Liên hiệp VHNT Hà Tĩnh sẽ là không gian sinh hoạt văn hóa - nghệ thuật, lan tỏa các giá trị văn hóa quê hương đến cộng đồng.
Lễ hội đền Chợ Củi năm 2026 tại xã Nghi Xuân (Hà Tĩnh) sẽ diễn ra từ ngày 8/11 đến 22/11/2026. Đây không chỉ là dịp tri ân các bậc tiền nhân mà còn hứa hẹn mang đến cho Nhân dân và du khách không gian văn hóa tâm linh trang nghiêm, đậm bản sắc quê hương núi Hồng - sông La.
Miền Trung qua bao mùa bão lũ vẫn bền bỉ, kiên cường; trong gian khó, tình đoàn kết, sự chở che và yêu thương càng được vun đắp, giúp con người vững vàng vượt qua giông gió.
Qua bao đổi thay, nhiều nếp làng ở Hà Tĩnh vẫn hiện diện trong tình làng nghĩa xóm, tục lệ và những sinh hoạt cộng đồng được trao truyền qua các thế hệ.
Với người miền Trung, tháng 10 không chỉ mang sắc thu và cái se lạnh mà còn gợi ký ức về bao mùa mưa bão. Xa quê hơn 45 năm, tác giả Nguyễn Bá Thuyết vẫn mang theo những ký ức ấy.
