(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Hãng Air New Zealandra ra mắt mô hình "giường ngủ hạng phổ thông" đầu tiên trên thế giới, mang đến lựa chọn nghỉ ngơi riêng tư cho hành khách trên các chuyến bay đường dài.
Truyện ngắn "Bộ quân phục mới” của tác giả Tống Ngọc Hân ngợi ca hình ảnh người lính và sức mạnh của sự sẻ chia, đã thắp lên niềm tin, giúp con người gượng dậy, bước tiếp.
Buổi tọa đàm không chỉ nhấn mạnh vai trò của sách trong đời sống mà còn góp phần khơi dậy niềm đam mê đọc sách, hình thành thói quen học tập suốt đời cho học sinh Hà Tĩnh trong thời đại số.
Trong dòng chảy nhịp sống số, nhu cầu tiếp cận thông tin ngày càng đa dạng, Thư viện tỉnh Hà Tĩnh đã đổi mới bằng nhiều hoạt động sáng tạo để lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng.
Tối 17/4, tại Quảng trường Hùng Vương, phường Việt Trì, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Phú Thọ tổ chức khai mạc Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa-du lịch Đất Tổ năm Bính Ngọ 2026 với chủ đề “Linh thiêng nguồn cội-Đất Tổ Hùng Vương”.
Xuất sắc giành HCB tại vòng chung kết Festival Piano Talent toàn quốc năm 2026, Ngô Thị Ánh Dương (5 tuổi, phường Thành Sen, Hà Tĩnh) đã ghi dấu thành công đầu tiên trên con đường âm nhạc.
Phường Hoành Sơn (Hà Tĩnh) đang tích cực hoàn tất các phần việc, sẵn sàng tổ chức lễ giỗ lần thứ 469 (1557 - 2026) Công chúa Liễu Hạnh đảm bảo trang nghiêm và giàu bản sắc văn hóa truyền thống.
Thế giới loài vật luôn ẩn chứa những tình bạn diệu kỳ. Câu chuyện "Chị gà, em vịt" kể về gà Mơ và vịt Bông – hai người bạn tuy khác loài nhưng yêu thương nhau như ruột thịt.
Nhiều du khách nước ngoài bất ngờ khi ra đường 4-5h sáng tại Việt Nam và bắt gặp cảnh tượng đông đúc hiếm thấy. Với họ, đây là “trải nghiệm khó tin” và gần như không tồn tại ở nhiều quốc gia khác.
Giữa tiết trời tháng Tư giao mùa, giàn hoa giấy trước hiên vẫn lặng lẽ vương mình đón nắng như gợi nhắc khoảng trời bình yên gắn liền với bao điều giản dị mà vô cùng thấm thía..
Ở tuổi “thất thập cổ lai hy”, được sống an nhiên, sớm tối có bạn bầu bạn, vui vầy giữa tình làng nghĩa xóm đó là một niềm hạnh phúc giản dị mà quý giá vô cùng...
Ở Hà Tĩnh, nhắc đến nghệ thuật nói lối, người ta thường nhớ về làng Yên Huy xưa, nơi những câu nói mộc mạc mà hóm hỉnh đã trở thành một phần đời sống tinh thần của người dân.
Các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại Hà Tĩnh nhằm khẳng định vị trí, vai trò và tầm quan trọng của sách, văn hóa đọc đối với việc nâng cao kiến thức, phát triển tư duy và rèn luyện nhân cách.
Những ngày đầu hè thật dịu dàng, không chỉ mang theo nắng mới mà còn khẽ đánh thức những kỷ niệm yêu thương về bà, về mẹ và những tháng ngày tuổi thơ nơi làng quê thân thuộc.
Việc tham gia VITM 2026 không chỉ giúp Hà Tĩnh quảng bá hình ảnh mảnh đất, con người đến bạn bè trong nước và quốc tế, mà còn khẳng định nỗ lực hội nhập, thích ứng với xu hướng chuyển đổi số và phát triển du lịch xanh.
Trong mỗi ngôi trường luôn có những con người lặng lẽ, quen đến mức ta vô tình lướt qua. Nụ cười hiền của bác bảo vệ gợi bao ký ức, nhắc ta về sự tận tụy giản dị.
Từ những homestay mộc mạc bên bờ biển, đến các trải nghiệm làng nghề đậm bản sắc, người dân Hà Tĩnh đang từng bước liên kết, hình thành mô hình du lịch cộng đồng giàu sức hút.
Chương trình nghệ thuật chính luận đặc biệt “Âm vang Tổ quốc” mở đầu chuỗi “Tự hào là người Việt Nam” 2026, tiếp nối chuỗi “concert quốc gia” năm 2025.
Trong cuộc sống có những cuộc gặp gỡ đến rồi đi nhẹ như khói, mang theo những ký ức. Giữa yêu thương và lạc lối, vạn vật rồi sẽ tan đi, chỉ còn dư âm đọng lại trong lòng.
Tháng Tư cứ thế gõ cửa tâm hồn bằng sắc nắng hanh vàng và những hoài niệm xa xăm, để thấy thời gian không chỉ là sự chuyển mùa, mà còn là những dấu gạch nối đầy hoài niệm.
![[Infographics] Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam tại Hà Tĩnh có gì hấp dẫn?](https://cdn.baohatinh.vn/images/f792a17c87ecc7dcf4099dcdb6d32f9548a80481c653fe7a9d534c03c4f8aa356e314f23b8b0c2861e62fbfcad14935a2a563bb425ad2c136ed8181b1cccc732c64db0ec857a408f890642ce478df764/bqbht_br_ngay-sach-thumb-ok.jpg.avif)
