(Baohatinh.vn) - Mộ và nhà thờ Nguyễn Phi Sài ở thị trấn Thạch Hà và xã Thạch Long (huyện Thạch Hà) là 1 trong 93 di tích trên địa bàn Hà Tĩnh được Bộ VH-TT&DL xếp hạng di tích cấp quốc gia.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) là con trai cả của Đệ nhị Thế tổ Nguyễn Phi Lệ, quê ở xã Toàn Lưu (có tài liệu ghi xã Kim Đôi), phủ Thạch Hà, nay là thị trấn Thạch Hà. Đến khoảng năm 1580, gia đình chuyển về cư trú và lập nghiệp, sinh sống ở xã Đan Chế (nay là xã Thạch Long ). Nhà thờ Nguyễn Phi Sài nay ở thôn Gia Ngãi 1, xã Thạch Long. Khuôn viên nhà thờ Nguyễn Phi Sài khá rộng với gần 1.200m2 , có nhiều cây xanh và hạng mục công trình. Ngay phía sau cổng vào và cuốn thư là khu nhà thờ chính với nhà bái đường (nơi con cháu làm lễ bái) và điện thờ chính.
Hai bên nhà thờ có nhà sắc (ở bên phải) và nhà hội đồng tổ cô (ở bên trái). Trong đó, nhà sắc có tuổi thọ vài trăm năm là nơi cất giữ các đạo sắc vua ban thời xưa; nhà hội đồng tổ cô thờ tổ cô.
Nhà sắc là hiện vật độc đáo, hiếm có trên địa bàn Hà Tĩnh, được làm bằng gỗ trai có niên đại xây dựng trên 300 năm.
Nhà sắc đang lưu giữ 7 sắc phong của các triều đại quân chủ rất có giá trị, một trong số đó là sắc phong vào loại cổ nhất của tỉnh ta hiện nay. Điện thờ chính của nhà thờ Nguyễn Phi Sài gồm thượng điện và hạ điện. Trong ảnh: Toàn cảnh điện thờ chính.
Ban thờ chính ở thượng điện thờ Đệ Tam Thủy tổ Nguyễn Phi Sài; tiếp xuống là thờ các vị quận công, tổ tiên của dòng họ.
Bên trái và bên phải điện thờ chính còn có bàn thờ các chi phái khác, thờ gia thần.
Cách nhà thờ khoảng 3km về phía Nam là phần mộ Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài. Năm 1634, sau khi Đệ Tam Thủy tổ Võ quận công Nguyễn Phi Sài mất, theo lệnh triều đình, thi thể của ông được chuyển về quê xã Đan Chế, huyện Thạch Hà và chôn cất tại xứ Lòi Mã (thuộc thôn Lương Thượng (nay ở tổ dân phố 13, thị trấn Thạch Hà).
Phần mộ của ông trong gần 350 năm được con cháu hương khói, bà con nhân dân trong vùng trông coi, bảo quản. Phần mộ đã được con cháu trong dòng họ tôn tạo lại nhiều lần, trong đó lần gần nhất vào năm 2020. Toàn bộ phần mộ, hàng rào và các hạng mục khác đều được làm bằng đá chẽ, khang trang, kiên cố.
Ghi nhận công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài, ngày 23/1/2007, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Quyết định số 238/QĐ-UBND về xếp hạng Nhà thờ Nguyễn Phi Sài là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.Ngày 20/11/2024, Bộ VH&TT-DL ban hành quyết định về xếp hạng di tích quốc gia đối với “Mộ và Nhà thờ Nguyễn Phi Sài”. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích và rước bằng về nhà thờ họ dự kiến được tổ chức vào ngày 16/4/2025 tới đây. Đón nhận bằng xếp hạng di tích quốc gia càng khẳng định công lao to lớn của Võ Quận công Nguyễn Phi Sài nói riêng và các bậc tiền nhân cùng những người con quê hương Thạch Hà nói chung đã đóng góp quan trọng cho công cuộc đấu tranh, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Đây cũng là dịp để mỗi người tìm về cội nguồn, tôn vinh và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng quê hương.
Đệ tam Nguyễn Phi Sài (1558-1634) làm quan dưới triều Lê Trung Hưng, là vị võ tướng có tài thao lược, được chúa Trịnh giao phó nhiều trọng trách, lập nhiều công lớn trong công cuộc phù Lê cứu nước. Suốt cả cuộc đời binh nghiệp, ông luôn trung thành với triều đình, khí tiết, yêu nước, thương dân, mưu trí và dũng cảm.
Hơn 45 năm phò Lê cứu quốc, Nguyễn Phi Sài nhiều lần được các cấp Triều Lê ban sắc phong, tặng thưởng, phong vị là: Tiền Phụ quốc thần tín cương chính hiệp mưu đồng đức; Dực vận tán trị uy đăng; Vận tán trị công thần; Đặc tiến trụ quốc; Thượng tướng quân; Trung quân Đô đốc phủ; Hựu đô đốc; Thiếu bảo; Võ quận công; Gia phong đại vương tôn thần; Quang Ý trung đẳng thần; Dực bảo Trung Linh phù chi thần; Đoan túc Dực bảo Trung hưng chi thần...
Vì có công lớn nên năm 1634 sau khi mất, Võ Quận công Nguyễn Phi Sài đã được triều Lê Trung hưng liệt vào hàng ngũ danh thần tiết nghĩa, thăng Thiếu bảo, ban cấp 30 mẫu ruộng, cho lập đền thờ tại quê nhà, giao cho người dân xã Đan Chế thờ tự và trông coi phần mộ.
Theo Gia phả dòng họ Nguyễn Phi, các thế hệ con cháu hậu duệ của Đệ Tam Đức tổ Nguyễn Phi Sài ở Hà Tĩnh đã có 19 đời nối nghiệp. Nối dõi cha ông, dòng họ Nguyễn Phi ở Hà Tĩnh, đời nào, sinh sống ở đâu cũng có nhiều người ưu tú, làm việc siêng năng, góp phần cống hiến sức mình bảo vệ, xây dựng đất nước.
Trong thế kỷ XVII, cả dòng họ có 7 người được triều đình nhà Lê phong tặng quận công.
Trong hai cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước (1945 - 1975), con cháu dòng tộc họ Nguyễn Phi đã tiếp bước cha ông lên đường tham gia chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc. Trong đó, dòng họ có 16 người con anh dũng hi sinh, được công nhận liệt sỹ; có 2 mẹ được phong tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng; hàng trăm thương binh, bệnh binh…
Dẫu cuộc sống không ngừng đổi thay, đạo hiếu vẫn giữ nguyên giá trị thiêng liêng, là mạch nguồn bền bỉ, nhắc mỗi người dân Hà Tĩnh biết trân trọng công ơn của đấng sinh thành.
Hàng trăm người đã tìm về ngoại thành Hà Nội, trải bạt giữa bãi cỏ và thức xuyên đêm để chiêm ngưỡng những vệt sao băng Perseids rực sáng trên bầu trời.
Giải Báo chí toàn quốc “Vì sự nghiệp phát triển văn hóa Việt Nam” lần thứ tư, năm 2026 được điều chỉnh theo hướng giảm số lượng, nâng cao chất lượng và giá trị tôn vinh. Ban tổ chức bổ sung giải Đặc biệt, trao cho tác phẩm xuất sắc nhất được lựa chọn từ 5 loại hình báo chí, với giá trị 100 triệu đồng và một chuyến du lịch.
Đêm 12, rạng sáng ngày 13/8, người yêu thiên văn Việt Nam sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng mưa sao băng Perseids - một trong những trận mưa sao băng đẹp và được mong chờ nhất trong năm.
Truyện ngắn “Khoảng trống" là câu chuyện về một chuyến tàu đêm, nơi mỗi sân ga đi qua lại gợi mở những miền ký ức, những cuộc chia ly và cả những cuộc gặp gỡ đầy bất ngờ. ..
Tháng Tám về, đất trời tinh tế chuyển mình bằng những đổi thay thật khẽ lúc giao mùa. Mùa thu đến không ồn ào mà nhẹ nhàng gõ cửa bằng những thanh âm, hương sắc rất riêng
Cuộc thi "Đại sứ Văn hóa đọc" và Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh năm 2026 tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần khơi dậy sức mạnh nội sinh của văn hóa trên quê hương Hà Tĩnh.
Mùa thu trở về trong hương cốm mới, ánh trăng rằm và những ký ức tuổi thơ dịu ngọt. Mỗi khoảnh khắc đều như một lời nhắc về những điều bình yên, thân thương.
Liên hoan Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh toàn tỉnh Hà Tĩnh năm 2026 góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản, đồng thời tạo không gian giao lưu, bồi dưỡng hạt nhân văn nghệ quần chúng.
Tinh nghịch nhưng giàu tình cảm, cún Bông đã có một chuyến phiêu lưu khiến cả gia đình lo lắng, đồng thời giúp chính mình hiểu thêm giá trị của yêu thương và sẻ chia.
Cuộc khai quật khảo cổ tại trạm Nam Chơn và đồn Chơn Sảng làm xuất lộ hệ thống bờ thành, hào, móng cùng hơn 960 hiện vật thời nhà Trần, Nguyễn và Chămpa.
Một trong những chi tiết được khán giả Việt chú ý sau khi bộ phim Spider-Man: Brand new day ra mắt không phải một pha hành động hay màn đối đầu kịch tính, mà là... bánh mì Việt Nam
Trong cuộc sống, hạnh phúc là cách ta sống trọn vẹn, trân quý và vun đắp cho hiện tại. Đó là động lực để mỗi người vượt qua những thử thách của cuộc sống.
Trong hành trình bảo tồn và lan tỏa dân ca ví, giặm, sự ra đời và hoạt động của CLB Dân ca Ví, Giặm Thành Sen (Hà Tĩnh) đã góp phần đưa câu hát ngân vang trong đời sống đương đại.
Từ ngày 1/9, áp dụng khung tiền bản quyền mới trong 6 lĩnh vực gồm điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí, xuất bản, được quy định trong Nghị định 287.
Trong khoảnh khắc giao mùa để lại khoảng lặng trong tâm hồn, giúp ta biết trân trọng từng khoảnh khắc của hiện tại và gìn giữ những ký ức đẹp khi mùa đi qua.
Patagonia, vùng đất trải dài giữa Argentina và Chile, sở hữu những cánh đồng băng hàng nghìn năm tuổi và thiên nhiên gần như nguyên sơ, được mệnh danh "nơi tận cùng thế giới".
Giai đoạn chống quân Minh (1418 - 1427), Hà Tĩnh là địa bàn chiến lược của nghĩa quân Lam Sơn, vì vậy, nơi đây còn lưu giữ nhiều ký ức về nghĩa quân và tình quân dân sâu đậm.
Mùa hè không chỉ có niềm vui mà còn lưu giữ những kỷ niệm đẹp bên gia đình. Tản văn tái hiện hành trình một đứa trẻ dần thấu hiểu tình thân và trân trọng những ký ức thân thương.
Cơn sốt du lịch hậu Covid-19, sự đồng điệu văn hóa và hiệu ứng đám đông đã tạo nên các "trend" ẩm thực Trung Quốc như trà chanh giã tay, lạp xưởng nướng đá.
Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh đền Hữu Quyền (xã Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh) vừa được bổ sung các hạng mục nhằm mở rộng không gian sinh hoạt tín ngưỡng cho Nhân dân địa phương, du khách thập phương.
Mới đây, Ban Tổ chức Hoa hậu Việt Nam đã chia sẻ hồ sơ dự thi của các thí sinh. Các đại diện Hà Tĩnh nổi bật với hình ảnh những nữ sinh, giảng viên trẻ giàu tinh thần cống hiến.
Tình đồng đội không chỉ qua ký ức chiến trường, mà còn hiện hữu qua những cống hiến thầm lặng. Truyện ngắn "Người gác giấc ngàn thu" sẽ giúp bạn cảm nhận trọn vẹn nghĩa tình ấy.
Tháng Bảy về, những làn hương thơm nơi nghĩa trang lại khơi dậy ký ức chiến trường của những cựu chiến binh. Với họ, đó là mùa tri ân và nỗi nhớ đồng đội khôn nguôi.
Xin chào, Tôi là Chatbot của Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!
