Mai Phụ - nơi phát tích người anh hùng dân tộc Mai Thúc Loan

(Baohatinh.vn) - Mai Phụ đất không rộng, người không đông, hình thành trên cơ sở 3 làng cũ: Mai Lâm, Vĩnh Tuy, Triều Sơn. Nơi đây có một bề dày về lịch sử văn hóa: 5 di tích được công nhận di tích văn hóa cấp tỉnh, 2 bằng chứng nhận cấp quốc gia về cây di sản.

mai phu noi phat tich nguoi anh hung dan toc mai thuc loan

Một góc Mai Phụ.

Từ TP Hà Tĩnh theo tỉnh lộ 9 qua cầu Hộ Độ khoảng 2 km, phía Tây Bắc thấp thoáng chùa Triều Sơn đã qua vài trăm năm tuổi. Sân chùa có cây thị được cấp bằng công nhận cây di sản. Theo bảng chỉ dẫn, tôi rẽ phải đi qua làng Triều Sơn và Vĩnh Tuy rồi dừng chân ở làng Mai Lâm phía Đông của xã. Không biết vùng đất này có tên Mai Lâm tự bao giờ mà những thế hệ đi trước đã phát hiện và gửi vào 2 từ Mai Lâm những nội hàm hết sức phong phú, đặc sắc.

Theo từ điển Hán Việt của Đào Duy Anh, từ “mai” trong Mai Lâm chỉ thứ ngọc quý, từ “lâm” là rừng, chỉ số nhiều. Như vậy, làng Mai Lâm là nơi chứa nhiều ngọc quý. Nên hiểu ngọc ở đây không chỉ viên ngọc cụ thể mà để chỉ những điều quý giá ở vùng đất này.

Sau khi vào thắp hương trong đền Vua Mai, chúng tôi quây quần dưới tán lá sum suê của 2 cây đa cổ thụ trước đền có tuổi đời đã mấy trăm năm được cấp bằng công nhận cây di sản. Một cảm xúc trào dâng mãnh liệt về một vùng đất có mạch nguồn sự sống lớn lao đã giúp 2 cây đa trường tồn qua những biến cố của thời gian.

mai phu noi phat tich nguoi anh hung dan toc mai thuc loan

Đền thờ vua Mai

Anh Định, người làng Mai Lâm dẫn tôi đi xem giếng nước cổ. Theo anh, làng Mai Lâm trước đây chỉ có duy nhất giếng nước này. Cách bờ sông nước mặn khoảng 25m nhưng 4 mùa, kể cả những ngày hè gió lào bỏng rát, nguồn nước vẫn dồi dào trong mát. Những lần khảo giếng, mọi người phát hiện dưới đáy có 2 tấm ván dày không rõ gỗ gì. Theo các nhà khảo cổ, giếng nước được thiết kế theo kiểu Chăm Pa - Chiêm Thành. Chính từ mạch nguồn này, các thế hệ người dân Mai Lâm sinh ra, lớn lên và trưởng thành, đóng góp một phần không nhỏ sức lực, trí tuệ, tài năng cho đất nước.

Đầu năm 2017, nhân dân huyện Lộc Hà, xã Mai Phụ thật sự sống trong niềm vui lớn. Ngày giỗ Vua Mai (13/1 âm lịch) và khánh thành đền thờ Mai Hắc Đế (16/1 âm lịch) được tổ chức trọng thể với sự có mặt của Chủ tịch nước Trần Đại Quang, nhiều quan chức cấp cao của Chính phủ và lãnh đạo tỉnh nhà đã giúp mọi người hiểu thêm công lao to lớn của người anh hùng Mai Thúc Loan. Công trình được Đảng và Nhà nước quan tâm, các nhà hảo tâm và nhân dân chung sức đóng góp. Chỉ trong vòng hơn 1 năm, một đền thờ uy nghi, khang trang trong khuôn viên rộng rãi, đẹp đẽ đã được hoàn thành, tạo nên một điểm nhấn tâm linh đặc biệt cho vùng quê này.

Tuy hiện nay vẫn còn có những giai thoại cần các nhà nghiên cứu lịch sử vào cuộc để làm rõ nhưng điều khẳng định: Mảnh đất Mai Lâm này là nơi tụ khí, nơi phát tích người anh hùng dân tộc Mai Thúc Loan.

mai phu noi phat tich nguoi anh hung dan toc mai thuc loan

Hàng năm, cán bộ, nhân dân xã Mai Phụ đều tổ chức lễ giỗ của ông theo nghi lễ cổ truyền của dân tộc nhằm bày tỏ tấm lòng thành kính, biết ơn người anh hùng áo vải Mai Thúc Loan.

Hình ảnh và vị trí lớn lao trong lịch sử của người anh hùng được khẳng định trên nhiều phương diện. Cuộc khởi nghĩa và sự tồn tại của triều đình Mai Hắc Đế không được dài lâu (817-822) nhưng là cuộc khởi nghĩa có một không hai của người nông dân vùng Hoan Châu (xưa là quận Giao Chỉ) chống lại sự đô hộ của phong kiến phương Bắc thời nhà Đường. Đứng lên khởi nghĩa và xưng đế là thể hiện ý chí quật cường, niềm tự hào của người con đất Việt không chịu khuất phục, không chịu làm nô lệ, mong muốn đất Việt được độc lập, tự do.

Mai Lâm còn được biết đến bởi một vùng đất dài chưa đến 400m, rộng khoảng 150m nhưng có tới 16 nhà thờ họ và 2 đền thờ (đền thờ Mai Hắc Đế và đền thờ vọng tướng quân Lê Khôi).

Đền thờ vọng tướng quân Lê Khôi nằm sát mép kè biển, uy nghi, cổ kính. Qua kết cấu và xây dựng, đền thờ cũng có tuổi đời trên vài trăm năm. Vì sao sau khi tướng quân Lê Khôi mất, thi hài được an táng ở ngọn Long Ngâm núi Nam Giới lại được triều đình nhà Lê sắc phong cho làng Mai Lâm và Vĩnh Tuy xây thượng điện, trung điện, tạc tượng để thờ cúng?

Khi vào thắp hương, chúng tôi được cụ từ trông coi đền vọng tướng quân cho xem nội dung bài văn tế hàng năm nhân ngày giỗ của ngài, có xứng tên các “bản quan” (quan địa phương) thuộc họ Hoàng, họ Nguyễn, họ Lê… là những tướng tài dưới trướng tướng quân Lê Khôi đã từng góp một phần không nhỏ sức lực, trí tuệ cho triều đình nhà Lê đi mở cõi và ổn định tình hình nơi vùng biên ải xa xôi của đất nước lúc bấy giờ. Điều đó cũng lý giải vì sao có sự đậm đặc các nhà thờ họ ở làng này. Đây đúng là vùng “địa linh”. Ngày xưa, những người đứng đầu các dòng họ đã tìm được một nơi định cư lý tưởng để phát triển họ tộc lớn mạnh.

Vào ngày giỗ Mai Hắc Đế, rằm tháng giêng, rằm tháng bảy, ngày giỗ tướng quân Lê Khôi (3/5 âm lịch), làng Mai Lâm như vào hội. Con cháu các dòng họ khắp nơi tìm về các nhà thờ để thắp một nén nhang tưởng nhớ công ơn tổ tiên. Đi trong khói hương ngào ngạt, nghe tiếng trống, tiếng chiêng vang lên từ các nhà thờ, chắc chắn mọi người sẽ thức tỉnh tâm linh để hướng về tiên tổ.

Khi đi dọc bờ kè biển phía Đông Nam của làng, chúng tôi thấy vùng quê này thật đẹp, hứa hẹn một địa điểm du lịch thật hấp dẫn. Khi nước triều lên, đứng ở bờ kè đá vững chãi nhìn về hướng Nam là cả một vùng sông nước mênh mông. Về phía Đông là lạch Sót được trấn giữ bởi núi Nam Giới, ngọn núi có nhiều thắng cảnh. Phía Tây là cầu Cửa Sót vững chãi vắt qua sông nối 2 bờ lưu vực.

Đây là vùng hạ lưu của 2 dòng sông đổ về (sông Rào Cái và sông Hà Hoàng, tức Hộ Độ). Một thời, đây là vùng đặc sản với các loại thủy hải sản rất ngon như cua gạch, lệch vàng… Khi nước triều rút, những bãi bồi được nuôi ngao, những rừng sú vẹt tươi tốt là nơi trú ngụ, sinh sôi của cá, tôm... Khi triều lên, gió nồm thổi mát rượi, nhìn những tàu thuyền ngược xuôi, lòng xốn xang, khát khao những chuyến đi xa. Còn những đêm trăng thanh gió mát, ngồi ở bờ kè lặng nghe sóng vỗ mạn thuyền, ngắm ánh đèn của những thuyền đánh cá xuôi ngược, tâm hồn ta như nhẹ bớt ưu tư...

Làng quê Mai Lâm đang thực sự níu chân những ai từng đặt chân đến và để lại trong tâm thức họ những ấn tượng khó quên về mảnh đất, con người. Nơi đây - một vùng văn hóa!

Đọc thêm

Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Có những điều tưởng đã quen thuộc, vậy mà mỗi khi trời trở lạnh, ta lại thấy nhớ. Nhớ bữa cơm nóng bên gia đình, nhớ chén nước chè xanh và những lời mẹ dặn dò mỗi khi đi xa.
Nhạy cảm… nghèo!

Nhạy cảm… nghèo!

Đôi khi, một từ ngữ vốn quen thuộc trong đời sống hằng ngày tại Hà Tĩnh cũng như nhiều tỉnh, thành có thể vô tình làm tổn thương người mà mình yêu thương.
Podcast tản văn: Chớm đông

Podcast tản văn: Chớm đông

Trong cái se lạnh đầu đông, đôi khi, chỉ một làn khói bếp, một mùi hương quen thuộc cũng đủ khiến ta nhớ về những năm tháng tuổi thơ êm đềm.
Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, các không gian văn hóa, điểm di tích trong Phố cổ Hà Nội (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động với quy mô lớn. Các hoạt động tập trung vào tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống như các nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, thú chơi truyền thống của người Hà Nội.
Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Tình cảm thầy trò luôn là ký ức đẹp theo năm tháng. Một bông hoa giấy nhỏ bé cũng đủ gửi gắm lòng biết ơn và nỗi nhớ thương dành tặng cô giáo cũ.
Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Trên hành trình khôn lớn, tình yêu thương, sự sẻ chia và dìu dắt của thầy cô luôn là những ký ức đẹp trong lòng mỗi học trò.
Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương ở Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, góp phần phát huy tinh thần tương thân tương ái, gắn kết cộng đồng.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà cùng giành quyền góp mặt tại đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026 sau đêm Liveshow 6 diễn ra tối 8/11. Đáng chú ý, Hoàng Thu Hà nhận được sự đồng thuận của đa số thành viên Ban Giám khảo để tiếp tục hành trình tại cuộc thi, sau màn bỏ phiếu đầy kịch tính ngay trên sân khấu.
Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Hai tháng cuối năm, cỏ hồng trải màu rực rỡ ở khu vực thung lũng Vàng, suối Vàng, thảo nguyên Masara, khi thời tiết khu vực Đà Lạt cũ (Lâm Đồng) bắt đầu khô ráo và se lạnh.
Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Khi ở tuổi xế chiều, niềm vui của cha mẹ đôi khi thật giản dị. Đó là khi được quây quần bên mâm cơm gia đình, được cảm nhận sự quan tâm của những người thân yêu.
Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao từ tỉnh đến cơ sở, góp phần khơi dậy niềm tự hào truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa quê hương trong đời sống cộng đồng.
Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Với tác giả Nguyễn Bá Thuyết, người con Hà Tĩnh đã xa quê gần 45 năm, quê hương vẫn là miền ký ức sâu nặng. Đôi khi, chỉ một làn gió lạnh đầu mùa cũng đủ gợi về mái nhà xưa.
Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Không để những khiếm khuyết cơ thể giới hạn ước mơ, họa sĩ Lê Quang Lĩnh (Hà Tĩnh) đã lấy nghị lực và đam mê hội họa làm điểm tựa, vươn lên khẳng định tài năng, truyền đi thông điệp mạnh mẽ về ý chí và khát vọng sống.
Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Với 18 di tích lịch sử, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia, xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) đang huy động nguồn lực xã hội hóa, đẩy mạnh tu bổ, tôn tạo và số hóa tư liệu, góp phần lan tỏa truyền thống văn hóa và bồi đắp niềm tự hào quê hương.
Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Khi những ngày cuối thu dần khép lại, gió lạnh bắt đầu ùa về, lòng người như muốn tìm về một miền yêu thương, nơi có bóng dáng mẹ hiền và hơi ấm thân thuộc của mái nhà xưa.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!