Đến tháng bảy âm lịch là những cây thị lại bắt đầu vào mùa quả chín.
Miền quê yên ả của tôi hầu như nhà nào cũng trồng thị, nhà ít thì một cây dùng lấy quả để thắp hương, còn nhà nhiều thì có khi trồng tới ba, bốn cây với mục đích bán quả. Gia đình tôi cũng có tới 4 cây thị cổ thụ và những cây thị to lớn ấy với đường kính thân lên tới hơn nửa mét, cao vài chục mét là thành quả mà ông bà nội tôi đã vun trồng từ khi còn trẻ.
Nội từng kể về sự tích của những cây thị trong vườn nhà. Đó là thời thanh niên, lúc nội đi lính, đóng quân ở miền rẻo cao Hà Giang thấy một gia đình người dân tộc Mông gần chỗ đóng quân có cây thị to, cao, quả mùa nào cũng sai lúc lỉu, đặc biệt quả rất to, gấp 2-3 lần giống thị bình thường.
Người chủ của cây thị ấy giải thích rằng, ông lấy giống thị quý đó từ một cây thị mọc hoang trong rừng sâu mang về chiết ghép với giống thị nhà để cho ra một giống thị lai... Và rồi, nội đã xin chủ nhà gần chục quả thị chín mang về lấy hạt nhân giống. Trong số đó chỉ có 4 cây thị con mọc lên sinh trưởng trong khu vườn nhà tôi cho tới tận hôm nay.
Nội đã xin chủ nhà gần chục quả thị chín mang về lấy hạt nhân giống. Ảnh: Internet
Suốt quãng thời gian tuổi thơ chẳng mấy khi mùa thị chín về mà tôi lại vắng bóng dưới gốc thị, kể cả những buổi tối, hay đêm trăng sáng để cùng lũ trẻ con hàng xóm chơi các trò chơi dân gian. Mùa hè là mùa của những chú ve chui lên từ đất và mấy gốc cây thị cũng là nơi những chú ve chui lên, bò lên thân cây nhiều nhất. Vì thế, mỗi tối tôi hay cùng đứa em cầm đèn pin mò mẫm ra mấy gốc thị để soi bắt ve mang vào nhà xem chúng lột xác.
Vì nhà nào cũng trồng thị nên khi bước vào mùa quả chín thì không gian cả làng quê tôi luôn ngập tràn mùi thị. Hương thị chín ùa vào cả những gian phòng ngủ của mỗi gia đình, chẳng vậy mà mỗi đêm hè trước khi đi ngủ, mẹ luôn nhắc tôi mở toang cánh cửa sổ để cho căn phòng thoáng đãng, đồng thời “đón” hương thị bay vào.
Những đứa trẻ thôn quê như chúng tôi chẳng có thú vui gì hơn khi đợi mùa quả chín tới với sự háo hức vô cùng, bởi khi đó được sở hữu những quả thị chín màu vàng ruộm, cầm để hít hà, đan bị bằng sợi rồi thả những quả thị vào đó treo lủng lẳng, xách đi khoe bạn bè… Rồi khi thị chín mềm, màu vàng óng chuyển qua màu xậm là lúc chúng tôi mang ra ăn một cách ngon lành.
Chúng tôi thích nhất là được ăn thị chín.
Người ta thường bảo thị chỉ để chơi, để ngửi cho thơm, nhưng bọn trẻ chúng tôi thì khoái nhất là được ăn những quả thị chín vì nó ngon ngọt, hấp dẫn không kém hồng xiêm, ổi, nhãn hay vài loại hoa quả khác... Không riêng gì trẻ con, nhiều người già cũng thích ăn thị bởi nghe đâu trong thành phần thịt của quả thị có chất kích thích tiêu hóa rất tốt, cộng với vài loại vitamin và khoáng chất khác có lợi cho sức khỏe...
Ngày nội tôi còn sống, hễ cứ thấy những quả thị chín bói đầu tiên là nội lại bắc thang, hay bảo con cháu leo lên cây hái những quả chín ấy mang xuống, rửa sạch rồi sắp vào đĩa, sau đó đặt ngay ngắn lên bàn thờ để thắp hương ông bà tiên tổ.
Nội từng nói với mấy anh chị em chúng tôi: "Quả chín đầu mùa bao giờ cũng phải dành cho ông bà tiên tổ trước”. Và sau này, khi ông nội già yếu rồi mất đi thì cha tôi luôn là người kế tiếp công việc mà khi xưa nội vẫn hay làm, đó là hái những quả thị chín bói đầu mùa dâng lên bàn thờ để cúng ông bà tiên tổ, cúng nội, sau đó mới hạ lễ xuống phân phát cho mấy anh chị em.
Nội từng nói với mấy anh chị em chúng tôi: "Quả chín đầu mùa bao giờ cũng phải dành cho ông bà tiên tổ trước”.
Chúng tôi trưởng thành, rời quê lên thành phố học tập rồi ở lại lập nghiệp. Mỗi khi về thăm quê, nhìn thấy những cây thị trong vườn, tôi luôn thầm cảm ơn chúng bởi từ mấy cây thị nội trồng, nhiều năm đã là “cứu cánh” cho gia đình khi những quả thị chín được mẹ tôi hái mang ra chợ bán lấy tiền phụ giúp chi tiêu cho cả nhà, mua sách bút, quần áo mới để chúng tôi tới trường. Cách vài hôm mẹ lại quẩy gánh thị đi chợ phiên ở các làng xung quanh bán, dẫu không được là bao nhưng cũng khiến cho các bữa ăn của gia đình thêm phần tươm tất…
Tháng tám lại về, mang theo hương thơm ngào ngạt của những quả thị chín vàng óng ả treo lúc lỉu trên vòm cao trong khu vườn quê xinh xắn, êm đềm, rộn rã tiếng chim kêu. Nôn nao nhớ quê, hoài niệm về một thời dấu yêu nhiều kỷ niệm bên những gốc thị già mùa quả chín, giữa không gian phố phường chật chội, bỗng chốc tôi thấy như có mùi thị chín thoảng bay trong gió…
