Ung thư dạ dày tiếp tục là gánh nặng lớn đối với y tế toàn cầu và Việt Nam. Năm 2020, thế giới ghi nhận khoảng 1 triệu ca mắc mới và hơn 750.000 ca tử vong, xếp thứ 5 về tỷ lệ mắc và thuộc nhóm hàng đầu về tử vong do ung thư.
Tại Việt Nam, ung thư dạ dày đứng thứ 4 về số ca mắc và thứ 3 về tử vong trong các loại ung thư. Các chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ mắc ở mức trung bình cao tại Đông Nam Á.
Một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu của ung thư dạ dày là nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP), tác nhân đã được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm gây ung thư. Vi khuẩn này gây viêm dạ dày mạn tính kéo dài, có thể tiến triển qua các giai đoạn như teo niêm mạc, dị sản ruột, loạn sản và cuối cùng là ung thư.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nhiễm HP đều dẫn đến ung thư. Nguy cơ gia tăng đáng kể khi đi kèm các yếu tố lối sống, đặc biệt là thói quen ăn uống.
Theo ThS.BS Nguyễn Thế Phương, Trung tâm Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, nhiều thói quen rất quen thuộc trong đời sống hàng ngày lại chính là “chất xúc tác” làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.
Ăn mặn, dùng nhiều thực phẩm muối chua, xông khói: Chế độ ăn nhiều muối là yếu tố nguy cơ rõ rệt. Các thực phẩm như dưa muối, cà muối, cá khô, thịt ướp mặn, đồ hun khói hay chứa nitrit, nitrosamine có thể gây tổn thương niêm mạc dạ dày nếu sử dụng kéo dài.
Thường xuyên ăn đồ nướng cháy cạnh: Thực phẩm nướng ở nhiệt độ cao, đặc biệt khi bị cháy xém, có thể sinh ra các hợp chất gây hại, làm tăng nguy cơ biến đổi tế bào niêm mạc dạ dày.
Ít ăn rau xanh và trái cây tươi: Rau quả cung cấp chất xơ, vitamin và các chất chống oxy hóa giúp bảo vệ niêm mạc tiêu hóa. Việc thiếu hụt những thực phẩm này khiến cơ thể mất đi “lá chắn” tự nhiên trước các tác nhân gây ung thư.
Uống rượu bia thường xuyên: Rượu bia, đặc biệt khi sử dụng kéo dài hoặc kết hợp với hút thuốc lá, có thể làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày và nhiều loại ung thư tiêu hóa khác.
Ngoài các yếu tố trên, hút thuốc lá là nguy cơ độc lập, làm tăng khả năng mắc ung thư dạ dày từ 30 - 50% so với người không hút. Béo phì, hội chứng chuyển hóa hay trào ngược dạ dày - thực quản cũng liên quan nhiều hơn đến ung thư vùng tâm vị.
Điều đáng nói là phần lớn các yếu tố nguy cơ này đều xuất phát từ những thói quen rất phổ biến trong sinh hoạt hàng ngày. Khi các yếu tố này kết hợp với nhiễm HP hoặc viêm dạ dày mạn tính, nguy cơ mắc bệnh càng gia tăng.
Ung thư dạ dày nguy hiểm không chỉ vì tỷ lệ tử vong cao, mà còn bởi bệnh có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm mà không có triệu chứng rõ ràng. Khi phát hiện, nhiều trường hợp đã ở giai đoạn muộn.
Các chuyên gia khuyến cáo, cách phòng bệnh hiệu quả nhất là thay đổi lối sống: giảm ăn mặn, hạn chế thực phẩm muối chua và nướng cháy, tăng cường rau xanh - trái cây, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và duy trì cân nặng hợp lý.
Bên cạnh đó, việc tầm soát định kỳ và thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường, dù nhỏ, có thể tạo ra khác biệt lớn trong phát hiện sớm và điều trị hiệu quả ung thư dạ dày.
