8 năm bền bỉ tìm lại danh tính liệt sĩ cho đồng đội

Những ngày này, căn nhà của ông Nguyễn Tý (SN 1960, thôn Thượng Long, xã Đức Thọ) ấm áp hơn khi chính quyền địa phương, họ hàng, bà con lối xóm và các cựu chiến binh đến chia sẻ niềm tự hào, thắp hương tưởng nhớ anh trai ông là liệt sĩ Nguyễn Văn Xin (1956 - 1977) vừa được Nhà nước trao tặng bằng “Tổ quốc ghi công” sau 49 năm hy sinh.

Liệt sĩ Nguyễn Văn Xin quê xã Đức Long, huyện Đức Thọ (nay là xã Đức Thọ); là con trai cả trong gia đình có hai anh em. Tháng 10/1974, ông tình nguyện lên đường nhập ngũ, biên chế tại Đại đội 16, Trung đoàn 266, Sư đoàn 341, Quân đoàn 4, với cấp bậc binh nhất. Ông trực tiếp tham gia nhiều chiến dịch lớn, trong đó có chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục thực hiện nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế. Ngày 20/12/1977, trong một trận chiến chống quân Khmer Đỏ tại chiến trường Campuchia, ông đã anh dũng hy sinh và được đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ thành phố Biên Hòa (nay là Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Đồng Nai). Tuy nhiên, do những sai sót trong quá trình xác lập, hoàn thiện hồ sơ, thông tin này không được báo về cho gia đình.

Ông Tý chia sẻ: “Khi anh Xin ra đi, tôi mới 14 tuổi. Anh đi biền biệt không có tin tức gì, đến cuối năm 1977, gia đình tôi nhận được giấy báo tử, trong đó, ghi anh tôi là “tử sĩ”. Nỗi đau quá lớn, cha mẹ tôi ngày đêm mỏi mòn ngóng tin về phần mộ của anh. Đến khi cả hai người nhắm mắt xuôi tay vẫn chưa biết anh tôi nằm ở đâu”.

Mãi đến năm 2016, người đồng hương đang sinh sống, làm việc tại Đồng Nai tình cờ phát hiện một phần mộ tại nghĩa trang liệt sĩ có tên tuổi, quê quán trùng khớp với liệt sĩ Nguyễn Văn Xin. Ông Tý lập tức vào Đồng Nai xác minh. Chính quyền địa phương đã phối hợp đơn vị cũ và gia đình để xác nhận đó chính là phần mộ của người anh mà gia đình ông Tý đã mỏi mòn tìm kiếm gần nửa thế kỷ.

Tìm được phần mộ nhưng niềm vui với gia đình, đồng đội vẫn chưa trọn vẹn bởi ông Nguyễn Văn Xin lại chưa được công nhận là liệt sĩ.

Giữa năm 2018, trong một lần ghé thăm gia đình ông Nguyễn Tý, ông Trần Hậu Tám (SN 1954, nguyên Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Hà Tĩnh) bất ngờ khi biết ông Nguyễn Văn Xin vẫn chưa được công nhận là liệt sĩ. Ông Tám từng là Chính trị viên Đại đội 16, Trung đoàn 266, Sư đoàn 341. Là cấp trên, là đồng chí từng kề vai sát cánh trong những ngày tháng ác liệt đó nên ông Tám biết rất rõ hoàn cảnh hy sinh của ông Xin.

Trong ký ức của ông Tám vẫn vẹn nguyên những ấn tượng về người chiến sĩ cùng đơn vị. Ông kể: “Đồng chí Xin có dáng người cao ráo, nước da ngăm ngăm, khuôn mặt gầy, tính tình trầm lặng. Thế nhưng, mọi nhiệm vụ được giao anh đều hoàn thành xuất sắc; chiến đấu dũng cảm, gan lì. Anh không phô trương, nổi bật nhưng là một người lính rất đáng tin cậy”.

Từ ngày biết tin ông Nguyễn Văn Xin hy sinh mà chưa được công nhận liệt sĩ, ông Tám day dứt khôn nguôi. Niềm trăn trở ấy thôi thúc ông bắt đầu hành trình tìm lại danh tính cho đồng đội. Nhưng lúc đó bao khó khăn hiện hữu khi thời gian ông Xin hy sinh đã quá lâu, cha mẹ đều qua đời, giấy tờ gốc bị lũ lụt cuốn trôi; đơn vị cũ ở xa, hồ sơ trải qua nhiều thế hệ cán bộ... Ông Tám phải lần tìm từ những manh mối nhỏ nhất.

Năm 2019, với vai trò là Phó Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Hà Tĩnh, tại các cuộc họp của Ban Chỉ đạo Giải quyết tồn đọng sau chiến tranh của tỉnh, ông Tám đã đề cập trường hợp của ông Nguyễn Văn Xin và được cán bộ ngành chức năng hướng dẫn. Từ đó, ông cùng những người đồng đội và gia đình liên hệ đơn vị cũ để tìm kiếm các tài liệu liên quan. Cán bộ cơ quan quân sự, chính sách ở địa phương và Sư đoàn 341 cũng lần lượt vào cuộc, hỗ trợ xác minh, trích lục những hồ sơ còn lưu giữ.

Thế nhưng, hành trình không ít lần bị ngắt quãng. Tháng 2/2020, Pháp lệnh Ưu đãi người có công sửa đổi được Quốc hội thông qua, Bộ Quốc phòng tạm dừng giải quyết hồ sơ để chờ hướng dẫn mới. Đến ngày 15/9/2022, khi các quy định mới chính thức có hiệu lực, việc xác minh mới được tiếp tục. Hồ sơ từng bước được cơ quan chức năng và chính quyền địa phương hoàn thiện, nhưng đến tháng 9/2024, lại phải tiếp tục bổ sung do một số nội dung chưa thống nhất.

Ông Tám vẫn không từ bỏ mà tiếp tục tìm đến các cơ quan, cán bộ có trách nhiệm; liên hệ với Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam nhờ hướng dẫn, xác minh… Sau bao năm chờ đợi, ngày 26/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định công nhận liệt sĩ, cấp bằng “Tổ quốc ghi công” đối với liệt sĩ Nguyễn Văn Xin.

"Tôi hiểu rằng, công tác tìm kiếm, xác minh danh tính liệt sĩ luôn cần sự cẩn trọng, chính xác. Sau 8 năm miệt mài, chúng tôi thấy an lòng vì đã góp phần trả lại đúng danh tính cho liệt sĩ Nguyễn Văn Xin. Đó là niềm an ủi với người đã khuất và cũng là cách chúng tôi giữ trọn nghĩa tình suốt bao năm tháng với đồng đội” - ông Tám chia sẻ.

Không giấu được niềm xúc động trong ngày đón nhận tấm bằng “Tổ quốc ghi công” cho anh trai mình, ông Nguyễn Tý nghẹn ngào: “Đây là niềm tự hào, sự an ủi lớn lao đối với gia đình sau gần nửa thế kỷ chờ đợi. Chúng tôi ghi nhận tình cảm, trách nhiệm của những người đồng đội và sự quan tâm, vào cuộc của cấp ủy, chính quyền, các cơ quan chức năng. Đó cũng là động lực để các thế hệ con cháu tiếp tục gìn giữ, phát huy truyền thống, trân trọng những hy sinh của cha anh”.

8 năm bền bỉ, những người đồng đội năm xưa đã giúp liệt sĩ Nguyễn Văn Xin và gia đình được ghi công xứng đáng sau gần nửa thế kỷ. Đằng sau hành trình ấy là nghĩa tình đồng chí, đồng đội vẫn được gìn giữ vẹn nguyên, là sự nhớ thương và trách nhiệm của những người trở về đối với người đã nằm lại.

Ngày 20/8/2026, địa phương phối hợp với các ban, ngành liên quan long trọng tổ chức lễ trao bằng "Tổ quốc ghi công" đối với liệt sĩ Nguyễn Văn Xin. Đây không chỉ là niềm vinh dự, tự hào của gia đình, dòng họ mà còn của quê hương. Sự ghi nhận xứng đáng ấy cũng là động lực để cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang và nhân dân xã nhà tiếp tục làm tốt hơn nữa công tác đền ơn đáp nghĩa, tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Ông Lương Quang Huy - Phó Chủ tịch UBND xã Đức Thọ