Nhào dzô - tác phẩm đoạt giải khuyến khích Biếm họa Báo chí Việt Nam lần V–2018. Ảnh: tuyengiao.vn
“Loạn” từ thế giới ảo
Theo thống kê chưa đầy đủ, năm 2020, Việt Nam có 65 triệu người sử dụng MXH, thuộc top đầu những quốc gia có người dùng MXH cao nhất thế giới. MXH giúp con người tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng, dễ dàng kết nối với nhau, xóa nhòa khoảng cách địa lý, chia sẻ buồn vui... từ đó hình thành nên một đời sống muôn sắc màu mà thường gọi là thế giới mạng.
Tuy nhiên, cùng với sự “nở rộ” và phát triển của MXH trong thời gian qua, “cuộc sống” trên nền tảng số này đã bộc lộ nhiều hạn chế, gây bức xúc trong dư luận. Việc tự do ngôn luận mang hướng tiêu cực trên MXH thời gian gần đây là một thực tế đáng báo động. Theo khảo sát được công bố nhân ngày quốc tế An toàn Internet năm 2020 của Microsoft, Việt Nam nằm trong top 5 quốc gia có chỉ số mức độ văn minh thấp nhất trên không gian mạng (DCI).
Chị Trần Thị Hà, một giáo viên ở Lộc Hà cho biết: “Thời gian gần đây, có những buổi livestream trên Facebook, Youtube… của những người nổi tiếng thu hút hàng trăm nghìn lượt người xem nhưng lời lẽ của nhân vật chính thì đả kích, chửi rủa bằng những ngôn từ tục tĩu, thiếu văn minh. Không chỉ vậy, người theo dõi cũng hùa theo nhục mạ đối tượng. Tôi thấy kinh khủng quá”.
Tình trạng “bóc phốt”, chửi rủa nhau thời gian gần đây biểu hiện hành vi thiếu văn minh trên MXH
Cao trào “bóc phốt” với ngôn ngữ quá đà trong thời gian gần đây có lẽ nổi lên từ sự việc một nữ doanh nhân ở tỉnh Bình Dương đăng đàn tố cáo hành vi sai trái của người tự xưng là lương y có tên là V.H.Y, vào đầu tháng 5 vừa qua.
Sự việc được đông đảo cư dân mạng hưởng ứng khi người này đưa ra được nhiều bằng chứng có tính thuyết phục kèm theo hành động làm đơn tố cáo việc làm sai trái của đối tượng đến cơ quan chức năng. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở đó thì không nói làm gì, nữ doanh nhân này còn “bóc phốt” giới nghệ sỹ làm từ thiện và cả những góc tối trong đời sống của các cá nhân này, tạo nên 2 luồng dư luận và một cuộc “khẩu chiến” không đáng có trên MXH.
Những mặt trái của văn hóa ứng xử trên không gian mạng đã và đang xẩy ra mọi lúc, mọi nơi. Tại Hà Tĩnh, thời gian qua, khi dịch Covid-19 bùng phát, rất nhiều cá nhân, nhóm người đã lợi dụng MXH đăng, tung tin sai sự thật khiến dư luận hoang mang, gây chia rẽ dân chúng. Nhiều tài khoản Facebook, Zalo lan truyền những vần thơ bịa đặt chuyện riêng tư của một vài bệnh nhân covid-19 gây tổn thương tinh thần họ.
Hành vi ứng xử thiếu văn minh trên MXH không chỉ tác động đến người lớn mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến trẻ em. (Trong ảnh: Trẻ em nông thôn xem MXH qua kết nối với màn hình tivi)
Một cái nhấp chuột, một lần ấn nút like, share hay một comment trên tài khoản của người khác, một status trên tài khoản Facebook, Zalo… của mình đều góp phần tạo nên dư luận xã hội. Nếu nó là tiêu cực, thiếu kiểm chứng thì sẽ phương hại đến lối sống, đạo đức của cả xã hội.
Điều chỉnh ứng xử từ… bộ quy tắc
Nói về nguyên nhân của ứng xử văn hóa thiếu lành mạnh trên MXH thời gian qua, anh Trần Đức Cường - Trung tâm Quảng bá, xúc tiến Văn hóa - du lịch Hà Tĩnh bày tỏ: “Theo tôi, nguyên nhân của những hiện tượng trên bắt nguồn từ việc nhiều người dùng MXH hiện nay còn thiếu hiểu biết hoặc chưa thực sự ý thức được mặt tích cực cũng như mặt trái của nó.
Nếu nghĩ rằng, MXH là cuộc sống ảo, bản thân có thể phát ngôn bừa bãi, xúc phạm người khác thì hoàn toàn sai lầm. Với những điều luật đã ban hành, mỗi cá nhân đều có thể đối diện với những hình thức xử phạt, thậm chí vào tù… vì hành vi ứng xử của mình trên MXH”.
Anh Trần Đức Cường - Trung tâm Quảng bá, xúc tiến Văn hóa - du lịch Hà Tĩnh: “Nếu nghĩ rằng, MXH là cuộc sống ảo, bản thân có thể phát ngôn bừa bãi, xúc phạm người khác thì hoàn toàn sai lầm.”
Thanh lọc ứng xử trên MXH là điều cần thiết và đã được cơ quan chức năng hành động. Ngày 17/6/2021, Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành Quyết định số 874/QĐ-BTTTT về việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội.
Quyết định gồm 3 chương với 9 điều, trong đó nội dung của Bộ Quy tắc được trình bày rõ từ Điều 3 đến Điều 7, gồm: quy tắc ứng xử chung (tôn trọng, tuân thủ pháp luật; lành mạnh; an toàn bảo mật thông tin; trách nhiệm); quy tắc ứng xử cho tổ chức, cá nhân; quy tắc ứng xử cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong cơ quan nhà nước; quy tắc ứng xử cho các cơ quan nhà nước; quy tắc ứng xử cho các nhà cung cấp dịch vụ MXH.
Đoàn Trường THPT Nguyễn Văn Trỗi (Lộc Hà) tổ chức sinh hoạt trực tuyến tìm hiểu về Bộ quy tắc ứng xử trên MXH
Một trong những nội dung tại Điều 4 quy tắc ứng xử cho tổ chức, cá nhân ghi rõ: có các hành vi, ứng xử phù hợp với những giá trị đạo đức, văn hóa, truyền thống của dân tộc Việt Nam; không sử dụng từ ngữ gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt vùng miền, giới tính, tôn giáo.
Không đăng tải những nội dung vi phạm pháp luật, các thông tin xúc phạm danh dự, nhân phẩm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khác; sử dụng ngôn ngữ phản cảm, vi phạm thuần phong mỹ tục; tung tin giả, tin sai sự thật; quảng cáo, kinh doanh dịch vụ trái phép... gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội.
Việc Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên MXH là hành động rất cần thiết. Đây là cơ sở để tiến tới làm lành mạnh môi trường ứng xử trên MXH trong thời gian tới.
