Những bộ phim đầu tiên về chiến dịch Điện Biên Phủ

Ngày 15/3/1953, nền Điện ảnh Cách mạng Việt Nam được thành lập tại chiến khu Việt Bắc. Một năm sau, ngày 13/3/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra. Khi đó, trước và sau chiến dịch Điện Biên Phủ, điện ảnh Việt Nam đã có những bộ phim đầu tiên nói về chiến dịch này.

Đội quay phim tại Điện Biên Phủ

Đạo diễn - Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Việt Tùng là một nhà làm phim tài liệu nổi tiếng của điện ảnh Việt Nam. Năm 1957, khi vào ngành điện ảnh, Phạm Việt Tùng đã có thời gian làm việc cùng nhà quay phim kỳ cựu Nguyễn Tiến Lợi, người từng được cử lên Điện Biên để quay phim về Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Đạo diễn Phạm Việt Tùng cho biết, ông từng được nhà quay phim Nguyễn Tiến Lợi kể, trước khi chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra, có hai tổ làm phim của ta được cử vào chiến trường này để quay phim về Điện Biên Phủ. Tổ đi đầu tiên gồm Nguyễn Tiến Lợi đảm nhiệm quay phim chính, các thành viên còn lại là Nguyễn Ngọc Quỳnh, Nguyễn Quý Lục và Nguyễn Văn Sinh.

Bộ đội về tiếp quản Thủ Đô năm 1954 (Cảnh phim “Việt Nam”)
Bộ đội về tiếp quản Thủ Đô năm 1954 (Cảnh phim “Việt Nam”)

Bấy giờ, tổ quay phim chỉ có chiếc máy quay hiệu Paya Bolex, dùng phim cỡ 16mm của Thụy Sĩ. Đây là loại máy quay thường được dùng quay trong gia đình hay khi du lịch, nhưng vì không thể tìm được máy quay cỡ 35mm chuyên dùng cho điện ảnh nên buộc phải dùng loại máy quay này.

Ngày ấy, mặc dù máy quay phim thô sơ, kinh nghiệm chiến trường chưa có nhiều, nhưng tổ quay phim đã bám sát trận địa, quay những thước phim quý giá trước và khi chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra.

Tiếp đó, một tổ làm phim tài liệu khác lại được cử vào chiến trường gồm Nguyễn Hồng Nghi, Nguyễn Phụ Cấn, Nguyễn Như Ái, Nguyễn Đăng Bảy, Nguyễn Thụ… Tổ này lên Điện Biên Phủ khi chiến dịch đã gần giai đoạn cuối, nên chủ yếu quay các cảnh công binh, dân công hỏa tuyến làm nhiệm vụ phá mìn, vận tải lương thực, tiếp tế đạn dược, thuốc men cho chiến trường.

Tại Điện Biên Phủ, những thước phim về chiến dịch được quay nhiều ngày, kết hợp với những cảnh phim về sự chuẩn bị ở hậu phương, các công tác hậu cần…, tất cả được tổng hợp, biên tập lại để tạo nên bộ phim tài liệu “Điện Biên Phủ” (hay còn gọi là “Chiến thắng Điện Biên Phủ”) được sản xuất trong năm 1954.

Đoàn làm phim tài liệu (cùng một số phóng viên ảnh) tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Ảnh: T.L
Đoàn làm phim tài liệu (cùng một số phóng viên ảnh) tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ. Ảnh: T.L

Sau khi hoàn thành, “Chiến thắng Điện Biên Phủ” được công chiếu rộng rãi, giành được sự đón nhận mạnh mẽ của khán giả. Bộ phim không những được xem là tác phẩm đánh dấu sự trưởng thành của nền điện ảnh Cách mạng, mà còn là tác phẩm gây tiếng vang đầu tiên đánh dấu sự ra đời của điện ảnh Việt Nam.

Sau này, trong sơ thảo “Lịch sử điện ảnh Cách mạng Việt Nam”, Cục Điện ảnh Việt Nam đã đánh giá: “Chiến thắng Điện Biên Phủ là tác phẩm tổng kết cả một giai đoạn phát triển đầu tiên của điện ảnh dân tộc Việt Nam trưởng thành trong chiến đấu”.

Nói cụ thể hơn, nếu như trước đây phần lớn phim tài liệu của Việt Nam mang đặc điểm của phim phóng sự, thì từ “Chiến thắng Điện Biên Phủ” đã hình thành một cấu trúc bài bản của một phim tài liệu. Đến năm 1973, tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 2, “Chiến thắng Điện Biên Phủ” đã giành giải Bông sen Vàng cho phim tài liệu, nhân 20 năm thành lập ngành điện ảnh Việt Nam (1953-1973).

Bản hùng ca “Việt Nam”

Tù binh Pháp tại Điện Biên Phủ (Cảnh phim “Việt Nam”)
Tù binh Pháp tại Điện Biên Phủ (Cảnh phim “Việt Nam”)

Trước đây, tôi có dịp gặp NSND Nguyễn Khắc Lợi (nay ông đã 92 tuổi), một nhà làm phim gạo cội của điện ảnh Việt Nam. Ông được biết đến là một đạo diễn phim truyện, nhưng bước khởi đầu lại tham gia làm phim tài liệu. Tại cuộc gặp, NSND Nguyễn Khắc Lợi đã kể cho tôi về việc ông được tham gia đoàn làm phim (với nhiệm vụ phụ quay) của đạo diễn lừng danh Roman Các-men (Liên Xô cũ) khi quay phim về Điện Biên Phủ.

Ngày ấy, năm 1954, đoàn làm phim do Roman Các-men làm đạo diễn đã sang Việt Nam để làm bộ phim “Việt Nam” (sau này còn được gọi là phim “Việt Nam trên đường thắng lợi”). Đây là bộ phim màu, cỡ 35mm, mô tả về cuộc kháng chiến của nhân dân ta chống thực dân Pháp, trong đó có điểm nhấn đặc biệt về chiến dịch Điện Biên Phủ. Khi đoàn làm phim lên Điện Biên thì chiến dịch vừa kết thúc.

Qua sự chỉ đạo của đạo diễn R. Các-men, đoàn làm phim đã dựng lại những sự kiện vừa diễn ra, với những con người thực để tái hiện cuộc chiến tại Điện Biên Phủ. Bên cạnh đó, đoàn làm phim cũng quay những hình ảnh như máy bay địch bị bắn rơi, xe tăng địch bị phá hủy để diễn tả cuộc chiến một cách sinh động, chân thực nhất.

Cùng với việc quay phim tại Điện Biên Phủ, đoàn làm phim “Việt Nam” còn quay những hình ảnh tại chiến khu Việt Bắc, để cho thấy nhiều góc độ của cuộc chiến chống thực dân Pháp. Đó là hình ảnh kỹ sư Trần Đại Nghĩa chế tạo các loại vũ khí như DKZ (đại bác không giật) và SKZ (súng không giật), Giáo sư Hồ Đắc Di giảng bài giữa rừng già, Giáo sư Tôn Thất Tùng tiến hành ca mổ phức tạp, Giáo sư Đặng Văn Ngữ chế tạo thuốc kháng sinh Penicillin, họa sĩ Trần Văn Cẩn vẽ những bức tranh cổ động lớn... tại chiến khu Việt Bắc. Đây cũng là những thước phim quý giá, tạo điểm nhấn trong phim “Việt Nam”.

Tại Điện Biên Phủ, đoàn làm phim của đạo diễn R. Các-men cũng gặp những quay phim của ta có mặt từ trước như Nguyễn Tiến Lợi, Nguyễn Hồng Nghi, Nguyễn Ngọc Quỳnh... Khi đó, một số nhà quay phim này đã được cử tham gia đoàn làm phim “Việt Nam”.

Sau này, khi tiến hành dựng phim, đạo diễn Các-men đã sử dụng một số cảnh tư liệu của các nhà làm phim của ta quay từ thực tế cuộc chiến tại Điện Biên Phủ để đưa vào phim “Việt Nam”.

Năm 1955, bộ phim “Việt Nam” hoàn thành. Có thể nói, bộ phim như một bản hùng ca của Việt Nam khi mô tả hào hùng cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc ta, mà đỉnh cao là chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ.

Đến nay, bộ phim vẫn còn nguyên giá trị về cả nội dung lẫn hình thức, với những hình ảnh vô cùng quí báu của Việt Nam một thời, cho thấy tầm vóc anh hùng của nhân dân Việt Nam, đặc biệt là chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trước đây, tôi có dịp gặp cố đại tá, Anh hùng Hoàng Đăng Vinh, người từng trong tổ bắt sống tướng Đờ- Cát tại chiến dịch Điện Biên Phủ. Anh hùng Hoàng Đăng Vinh cho biết, sau khi chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc, cũng trong tháng 5/1954, ông được triệu tập để quay phim “Việt Nam”. Tại đây, ông có dịp gặp lại tướng Đờ-Cát, cũng được đưa về đây để quay phim. Sau khi quay xong, một người quay phim của đoàn làm phim đã tặng người chiến sĩ trẻ Hoàng Đăng Vinh một chiếc huy hiệu Đoàn của Liên Xô (cũ).

tienphong.vn

Chủ đề 70 năm chiến thắng Điện Biên Phủ

Đọc thêm

Podcast truyện ngắn: Trong lớp học nghiêng

Podcast truyện ngắn: Trong lớp học nghiêng

Câu chuyện "Trong lớp học nghiêng" kể về tình cảm cô trò vùng cao gian khó, nơi những món quà 20/11 mộc mạc tiếp thêm động lực cho những giáo viên cắm bản.
Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Có những điều tưởng đã quen thuộc, vậy mà mỗi khi trời trở lạnh, ta lại thấy nhớ. Nhớ bữa cơm nóng bên gia đình, nhớ chén nước chè xanh và những lời mẹ dặn dò mỗi khi đi xa.
Nhạy cảm… nghèo!

Nhạy cảm… nghèo!

Đôi khi, một từ ngữ vốn quen thuộc trong đời sống hằng ngày tại Hà Tĩnh cũng như nhiều tỉnh, thành có thể vô tình làm tổn thương người mà mình yêu thương.
Podcast tản văn: Chớm đông

Podcast tản văn: Chớm đông

Trong cái se lạnh đầu đông, đôi khi, chỉ một làn khói bếp, một mùi hương quen thuộc cũng đủ khiến ta nhớ về những năm tháng tuổi thơ êm đềm.
Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, các không gian văn hóa, điểm di tích trong Phố cổ Hà Nội (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động với quy mô lớn. Các hoạt động tập trung vào tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống như các nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, thú chơi truyền thống của người Hà Nội.
Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Tình cảm thầy trò luôn là ký ức đẹp theo năm tháng. Một bông hoa giấy nhỏ bé cũng đủ gửi gắm lòng biết ơn và nỗi nhớ thương dành tặng cô giáo cũ.
Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Trên hành trình khôn lớn, tình yêu thương, sự sẻ chia và dìu dắt của thầy cô luôn là những ký ức đẹp trong lòng mỗi học trò.
Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương ở Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, góp phần phát huy tinh thần tương thân tương ái, gắn kết cộng đồng.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà cùng giành quyền góp mặt tại đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026 sau đêm Liveshow 6 diễn ra tối 8/11. Đáng chú ý, Hoàng Thu Hà nhận được sự đồng thuận của đa số thành viên Ban Giám khảo để tiếp tục hành trình tại cuộc thi, sau màn bỏ phiếu đầy kịch tính ngay trên sân khấu.
Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Hai tháng cuối năm, cỏ hồng trải màu rực rỡ ở khu vực thung lũng Vàng, suối Vàng, thảo nguyên Masara, khi thời tiết khu vực Đà Lạt cũ (Lâm Đồng) bắt đầu khô ráo và se lạnh.
Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Khi ở tuổi xế chiều, niềm vui của cha mẹ đôi khi thật giản dị. Đó là khi được quây quần bên mâm cơm gia đình, được cảm nhận sự quan tâm của những người thân yêu.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!