Bệnh gout là một rối loạn chuyển hóa đặc trưng bởi tình trạng tăng axit uric trong máu, dẫn đến sự lắng đọng tinh thể urat tại khớp và gây viêm đau dữ dội. Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát nồng độ axit uric, đặc biệt là trong mùa đông – thời điểm thói quen ăn uống thường thay đổi theo hướng nhiều đạm, nhiều chất béo và giàu năng lượng hơn.
Không ít thực phẩm quen thuộc trong mùa lạnh, dù giàu dinh dưỡng hoặc mang tính "giữ ấm", lại chứa hàm lượng purin cao hoặc ảnh hưởng gián tiếp đến khả năng đào thải axit uric của cơ thể. Việc tiêu thụ thường xuyên hoặc quá mức có thể khiến bệnh gout dễ tái phát và diễn tiến nặng hơn.
Dưới đây là 5 nhóm thực phẩm mùa đông phổ biến có thể làm tăng axit uric, người mắc gout cần đặc biệt lưu ý:
1. Thịt đỏ và nội tạng động vật
Thịt đỏ như thịt bò, thịt lợn, thịt cừu, cùng các loại nội tạng động vật (gan, thận…) là những nguyên liệu thường xuất hiện trong các món hầm, cà ri hoặc món ăn đậm vị vào mùa đông. Đây đều là những thực phẩm có hàm lượng purin cao.
Purin khi được chuyển hóa trong cơ thể sẽ tạo thành axit uric. Việc tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ và nội tạng có thể làm tăng nhanh lượng axit uric trong máu, gây quá tải cho hệ bài tiết và làm tăng nguy cơ xuất hiện hoặc tái phát các cơn gout cấp.
Đối với người có nồng độ axit uric cao hoặc đang mắc gout, nhóm thực phẩm này không cần loại bỏ hoàn toàn, nhưng nên giới hạn khẩu phần, đồng thời ưu tiên các nguồn protein ít purin hơn như trứng hoặc protein từ thực vật để giảm gánh nặng chuyển hóa.
2. Hải sản và động vật có vỏ
Trong mùa đông và các dịp lễ hội, các loại hải sản như cá mòi, cá cơm, tôm, động vật có vỏ thường được tiêu thụ nhiều hơn. Dù cung cấp protein chất lượng cao và nhiều vi chất, nhiều loại hải sản lại chứa lượng purin từ trung bình đến cao.
Khi ăn với số lượng lớn, hải sản có thể làm tăng sản xuất axit uric, đặc biệt ở những người vốn đã có rối loạn chuyển hóa purin. Nguy cơ này càng tăng nếu hải sản được sử dụng cùng với rượu – một yếu tố bất lợi đã được ghi nhận đối với bệnh gout.
Vì vậy, người có xu hướng tăng axit uric nên ăn hải sản ở mức độ vừa phải, tránh tiêu thụ thường xuyên và không kết hợp với đồ uống có cồn.
3. Đồ uống có cồn
Thời tiết lạnh thường khiến nhu cầu sử dụng rượu bia tăng lên, nhất là trong các buổi tụ họp, lễ hội hoặc với quan niệm "giữ ấm cơ thể". Tuy nhiên, rượu là một trong những yếu tố nguy cơ rõ ràng nhất làm bệnh gout trở nên trầm trọng.
Rượu có thể làm suy giảm khả năng đào thải axit uric của thận, khiến axit uric tích tụ trong máu. Bia đặc biệt bất lợi vì chứa purin từ men bia, trong khi rượu mạnh dễ gây mất nước – yếu tố khiến nồng độ axit uric trong máu tăng cao hơn.
Trong các đợt gout cấp hoặc khi axit uric đang tăng, việc tránh hoàn toàn rượu bia và đảm bảo uống đủ nước là yếu tố quan trọng để hạn chế nguy cơ bùng phát triệu chứng.
4. Các món tráng miệng giàu chất béo từ sữa và kem
Mùa đông gắn liền với nhiều món ăn giàu năng lượng như bánh ngọt làm từ kem tươi, nước sốt béo, các món ăn nhiều phô mai. Những thực phẩm này không trực tiếp chứa nhiều purin, nhưng lại có thể gián tiếp làm tăng axit uric.
Chế độ ăn nhiều chất béo có thể làm chậm quá trình bài tiết axit uric, đồng thời góp phần gây tăng cân – một yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận ở người mắc gout. Việc tiêu thụ thường xuyên các món giàu chất béo trong mùa lạnh vì vậy có thể làm tình trạng bệnh khó kiểm soát hơn.
Lựa chọn các sản phẩm từ sữa ít béo như sữa tách béo hoặc sữa chua, với lượng hợp lý, được xem là phương án phù hợp hơn trong bối cảnh kiểm soát axit uric.
5. Thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường
Nhiều món tráng miệng theo mùa, bánh kẹo, sô cô la nóng, nước ép đóng hộp chứa hàm lượng fructose cao. Fructose là loại đường đã được chứng minh có thể làm tăng sản sinh axit uric trong cơ thể thông qua các cơ chế chuyển hóa đặc thù.
Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm và đồ uống giàu đường không chỉ làm tăng axit uric mà còn góp phần vào các rối loạn chuyển hóa khác, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các cơn gout cấp.
Để giảm nhu cầu đồ ngọt, người bệnh có thể ưu tiên trái cây tươi như táo hoặc các loại quả mọng, thay thế cho các sản phẩm chứa đường tinh luyện trong chế độ ăn mùa đông.
Việc nhận diện và kiểm soát các thực phẩm làm tăng axit uric là yếu tố then chốt giúp hạn chế các đợt bùng phát và duy trì chất lượng cuộc sống. Một chế độ ăn uống theo mùa được điều chỉnh hợp lý, dựa trên hiểu biết khoa học về purin, axit uric và các yếu tố chuyển hóa liên quan, sẽ giúp người bệnh gout chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe lâu dài.
