Theo thông tin từ cơ quan chức năng TPHCM, lực lượng công an đã phát hiện một cơ sở sơ chế thực phẩm sử dụng hóa chất công nghiệp natri silicat, thường được gọi là “thủy tinh lỏng”, để ngâm thịt ốc bươu.
Tại hiện trường, nhiều tấn ốc đã qua sơ chế được ngâm trong dung dịch này. Kết luận giám định cho thấy các mẫu thịt ốc đều chứa natri silicat.
Cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, bắt tạm giam bị can để điều tra hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.
Từ vụ việc trên, TS Vũ Thị Tần, giảng viên Công nghệ các chất vô cơ, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng điều khiến người tiêu dùng lo ngại không chỉ nằm ở quy mô vi phạm mà còn ở bản chất của “thủy tinh lỏng” và lý do hóa chất này bị lợi dụng trong chế biến thực phẩm.
“Thủy tinh lỏng” thực chất là gì?
Theo TS Vũ Thị Tần, “thủy tinh lỏng” là cách gọi phổ biến của natri silicat, một hợp chất vô cơ thường tồn tại ở dạng dung dịch có tính kiềm. Trong công nghiệp, chất này còn được biết đến với tên gọi “water glass” và được sử dụng rộng rãi nhờ khả năng kết dính, tạo màng và làm tăng độ bền của vật liệu.
TS Tần nhấn mạnh, natri silicat tồn tại ở nhiều cấp chất lượng khác nhau như công nghiệp, kỹ thuật. Nếu là hóa chất công nghiệp, sản phẩm có thể chứa các tạp chất theo tiêu chuẩn sản xuất công nghiệp và tuyệt đối không được phép dùng để ngâm, tẩy, làm trắng hay tạo độ giòn cho thực phẩm.
Về mặt an toàn, dung dịch natri silicat có tính kiềm có thể gây kích ứng mạnh da, mắt và niêm mạc, đặc biệt khi tiếp xúc ở nồng độ cao hoặc lặp lại nhiều lần.
Trong chuyên môn hóa học, natri silicat thường được sử dụng như một chất kết dính trong sơn vô cơ, vật liệu phủ hoặc các ứng dụng cần môi trường kiềm, TS Tần cho biết.
Vì sao “thủy tinh lỏng” bị lợi dụng để ngâm ốc?
Theo thông tin từ vụ việc, mục đích của việc ngâm ốc trong dung dịch này là làm thịt ốc giòn, dai và có bề ngoài bóng đẹp hơn. Dưới góc độ hóa học, TS Tần nhận định điều này không khó lý giải.
Natri silicat là chất có tính kiềm. Trong môi trường kiềm, một số cấu trúc bề mặt và lớp nhớt tự nhiên của nguyên liệu có thể bị biến đổi, tạo cảm giác bề mặt sạch hơn, ít nhớt và có thể cho hiệu ứng giòn hơn khi chế biến.
Bên cạnh đó, việc sử dụng natri silicat trong quá trình ngâm ốc còn nhằm mục đích bảo quản, giúp nguyên liệu chậm hỏng hơn.
Tuy nhiên, đây là hình thức can thiệp bằng hóa chất công nghiệp, không có kiểm soát về an toàn thực phẩm.
TS Tần nhấn mạnh: “Người tiêu dùng rất dễ bị thuyết phục bởi các dấu hiệu bề ngoài như thịt ốc trắng, bóng, giòn một cách bất thường, trong khi rủi ro thực sự lại nằm ở phần không nhìn thấy”.
Người tiêu dùng nên làm gì để giảm rủi ro?
Theo các tài liệu an toàn hóa chất, natri silicat có thể gây kích ứng mạnh, đặc biệt với da, mắt và niêm mạc. Khi nuốt phải, dung dịch có tính kiềm có thể gây kích ứng đường tiêu hóa, dẫn đến buồn nôn, nôn, tiêu chảy. Trong các trường hợp nặng, mức độ tổn thương phụ thuộc vào nồng độ và lượng tiếp xúc.
TS Vũ Thị Tần khuyến cáo, với các thực phẩm sơ chế sẵn như thịt ốc, người tiêu dùng nên ưu tiên lựa chọn nguồn cung có truy xuất rõ ràng, cơ sở kinh doanh được kiểm soát.
Không nên chạy theo cảm giác “ngon, giòn, đẹp” nếu đi kèm mức giá quá rẻ hoặc nguồn gốc mập mờ. Khi nghi ngờ về an toàn thực phẩm, người dân cần kịp thời thông báo cho cơ quan chức năng tại địa phương để kiểm tra và ngăn chặn.