Ngày 24/1, Cơ quan Tiêu chuẩn thực phẩm Vương quốc Anh (FSA) phát đi thông báo thu hồi sản phẩm Aptamil First Infant Formula sau khi phát hiện sữa công thức này chứa độc tố cereulide.
Theo FSA, sản phẩm nằm trong diện thu hồi là Aptamil First Infant Formula loại hộp 800 g, mã lô 31-10-2026, hạn sử dụng đến 31/10/2026, đang được lưu hành tại thị trường Anh. Cơ quan này khẳng định sự hiện diện của cereulide khiến sản phẩm không còn đáp ứng yêu cầu an toàn để sử dụng cho trẻ sơ sinh.
Đáng chú ý, đây không phải là lần đầu cereulide khiến thị trường sữa công thức châu Âu rung động. Trước đó không lâu, Nestlé cũng đã triển khai các đợt thu hồi phòng ngừa đối với một số lô sữa công thức do nghi ngờ nhiễm độc tố tương tự.
Cereulide là loại độc tố bền với nhiệt độ, hầu như không bị phá hủy ngay cả khi đun nóng. Chính đặc tính này khiến sự hiện diện của cereulide trong sữa công thức được giới chuyên môn đánh giá là tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe trẻ em.
Loại độc tố gây hàng triệu ca ngộ độc mỗi năm
Theo Viện Công nghiệp Thực phẩm, cereulide là loại độc tố do vi khuẩn Bacillus cereus sinh ra. Đây là nhóm vi khuẩn gram dương có khả năng sinh bào tử, tồn tại phổ biến trong tự nhiên và chuỗi thực phẩm.
Nhờ đặc tính tạo bào tử bền vững, vi khuẩn này có thể chịu được điều kiện nhiệt độ và hóa chất khắc nghiệt hơn nhiều tác nhân gây bệnh khác, cho phép chúng tồn tại lâu dài trong môi trường cũng như trong quá trình chế biến, bảo quản thực phẩm.
Vi khuẩn Bacillus cereus thường được phát hiện trong đất, nước và nhiều loại thực phẩm quen thuộc như ngũ cốc, gạo, bột, sữa và các loại gia vị khô. Chính sự hiện diện rộng rãi này khiến Bacillus cereus trở thành một trong những mối quan ngại đáng kể về an toàn thực phẩm.
Theo các báo cáo tổng hợp của Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu, Bacillus cereus là tác nhân gây ra khoảng 16-20% các vụ ngộ độc thực phẩm liên quan đến độc tố vi khuẩn tại châu Âu.
Trong giai đoạn 2011-2015, hàng trăm vụ ngộ độc do vi khuẩn này đã được ghi nhận mỗi năm tại các quốc gia thành viên, chiếm gần 4-6% tổng số vụ ngộ độc thực phẩm. Tại Pháp, ngộ độc thực phẩm do Bacillus cereus hiện đứng thứ hai, chỉ sau Staphylococcus aureus. Trong khi đó, tại Mỹ, ước tính mỗi năm có hơn một triệu ca bệnh liên quan đến thực phẩm do độc tố vi khuẩn, bao gồm cả Bacillus cereus.
Loại vi khuẩn tồn tại bền bỉ
Mối nguy lớn nhất của Bacillus cereus không chỉ nằm ở bản thân vi khuẩn, mà ở khả năng sinh độc tố, đặc biệt là cereulide. Từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026, nguy cơ xuất hiện cereulide trong sữa công thức đã khiến nhiều tập đoàn thực phẩm lớn triển khai các đợt thu hồi phòng ngừa tại châu Âu, thu hút sự quan tâm đặc biệt của các cơ quan y tế.
Khi phát triển trong thực phẩm, Bacillus cereus có thể gây ra hai dạng bệnh do thực phẩm ở người. Dạng thứ nhất là hội chứng nôn, khởi phát rất nhanh, chỉ sau khoảng 1-5 giờ ăn phải thực phẩm nhiễm độc. Nguyên nhân là cereulide đã có sẵn trong thực phẩm trước khi tiêu thụ. Dạng thứ hai là hội chứng tiêu chảy, thường xuất hiện muộn hơn, sau 6-15 giờ, khi vi khuẩn xâm nhập cơ thể và sinh độc tố tại ruột non.
Cereulide được đánh giá là đặc biệt nguy hiểm do tính bền nhiệt rất cao. Độc tố này hầu như không bị phá hủy khi đun sôi, rang, chiên hay xử lý ở nhiệt độ cao trong thời gian dài, đồng thời bền với axit và enzyme tiêu hóa.
Điều đó đồng nghĩa với việc các phương pháp chế biến hay pha sữa thông thường không thể loại bỏ hoàn toàn cereulide nếu độc tố đã được hình thành trong thực phẩm. Khi xâm nhập cơ thể, cereulide tác động lên ty thể, gây rối loạn chức năng ở nhiều cơ quan như gan, ruột, hệ thần kinh và hệ miễn dịch, đặc biệt nguy hiểm với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Cách hạn chế độc tố sinh sôi
Trong thực tế, các thực phẩm giàu tinh bột như cơm, mì, bún, khoai tây là môi trường thuận lợi để Bacillus cereus phát triển nếu được bảo quản ở nhiệt độ không phù hợp.
Việc giữ thực phẩm đã nấu chín ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài tạo điều kiện cho bào tử nảy mầm và sinh độc tố bền nhiệt. Ngược lại, độc tố gây tiêu chảy của Bacillus cereus kém bền hơn và có thể bị phá hủy nếu thực phẩm được gia nhiệt đúng cách.
Các chuyên gia an toàn thực phẩm nhấn mạnh rằng kiểm soát nhiệt độ trong chế biến và bảo quản là biện pháp then chốt để hạn chế nguy cơ. Thực phẩm sau khi nấu cần được làm nguội nhanh và bảo quản ở nhiệt độ dưới 5°C, hoặc giữ nóng trên 60°C. Việc gia nhiệt lại thực phẩm đã bị bảo quản sai cách không được xem là biện pháp an toàn tuyệt đối, bởi cereulide nếu đã hình thành sẽ không bị phá hủy.
