Tổ quốc gọi tên

(Baohatinh.vn) - Những năm qua, khi vấn đề chủ quyền biển đảo “nóng” lên, những trang thơ Việt Nam đương đại cũng sục sôi tinh thần yêu nước. Vượt lên những suy tư thường nhật vẫn thể hiện trên trang viết, tất cả những trái tim nghệ sĩ đều hướng về Tổ quốc...

Bên cạnh thơ của những nhà thơ lớp trước, trong đó có những người từng khoác lên mình màu áo lính, từng lăn lộn trên các chiến trường, vào sinh ra tử, có không ít sáng tác của thế hệ trẻ lớn lên sau chiến tranh. Với cảm hứng yêu nước sâu sắc, Tổ quốc gọi tên của Nguyễn Phan Quế Mai đang trở thành một trong số những bài thơ có sức lan tỏa mạnh mẽ nhất trong cộng đồng người Việt.

Ảnh minh họa từ internet
Ảnh minh họa từ internet

Luôn mang trong mình niềm tự hào là một người Việt, hòa nhập và hấp thu hơi thở thời đại, Nguyễn Phan Quế Mai ngày đêm suy tư về Tổ quốc. Nỗi trăn trở ấy bộc lộ ngay từ dòng thơ đầu: Đêm qua tôi nghe Tổ quốc gọi tên mình. Lúc khởi tứ, tác giả viết Tôi đang nghe…, nhưng khi hoàn thiện, chị sửa thành Đêm qua tôi nghe… - từ hiện tại tiếp diễn đẩy về quá khứ tiếp diễn – để thể hiện chiều sâu và sức mạnh mà tiếng gọi của Tổ quốc “dội” vào tâm hồn.

Tác giả nghe "Tổ quốc gọi tên" Bằng tiếng sóng Trường Sa, Hoàng Sa dội vào ghềnh đá/ Tiếng Tổ quốc vọng về từ biển cả/ Nơi bão tố dập dồn, chăng lưới, bủa vây. Sóng dội, bão tố bủa vây... là những hình ảnh giàu tính biểu tượng, nói về việc chủ quyền biển đảo thiêng liêng đang bị đe dọa. Cảm xúc bừng bừng, dồn dập, khắc khoải ấy của Nguyễn Phan Quế Mai cũng là cảm xúc của toàn dân tộc trong những tháng ngày mà nhịp đập của mỗi trái tim đều hướng về phía biển, hướng về Hoàng Sa, Trường Sa máu thịt.

Nghe Tổ quốc gọi, trái tim nhà thơ đồng vọng thiết tha: Tổ quốc của tôi, Tổ quốc của tôi!/ Bốn nghìn năm chưa bao giờ ngơi nghỉ. Lịch sử dựng nước và giữ nước không có trang nào không gian lao vất vả. Dân tộc Việt Nam vốn yêu chuộng hòa bình và bao thế hệ xưa nay đã không tiếc máu xương sẵn sàng trả giá cho tình yêu, lẽ sống ấy: Thắp lên ngọn đuốc Hòa bình, bao người đã ngã/ Máu của người nhuộm mặn sóng biển Đông. Câu thơ Máu của người nhuộm mặn sóng biển Đông là một liên tưởng có hiệu quả thẩm mỹ sâu sắc, giúp nhà thơ thể hiện sự thấu hiểu của mình về những hy sinh của cha ông. Biển Đông là máu thịt của dân tộc Việt. Dân tộc Việt đã đổ máu để giữ vững chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Mỗi người Việt xưa nay đều chung niềm thổn thức: Ôi Tổ quốc ta, ta yêu như máu thịt/ Như mẹ cha ta, như vợ như chồng/ Ôi Tổ quốc, nếu cần, ta chết/ Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông (Chế Lan Viên).

Nhìn lại lịch sử, hiểu cái giá phải trả cho nền hòa bình, nhân vật trữ tình càng đau đớn, căm giận trước thực tại: Ngày hôm nay kẻ lạ mặt rập rình/ Chúng ngang nhiên chia cắt tôi và Tổ quốc/ Chúng giẫm đạp lên dáng hình đất nước/ Một tấc biển cắt rời, vạn tấc đất đớn đau. Tác giả mượn hình ảnh sóng để nói lên nỗi đau đớn ấy: Sóng chẳng bình yên dẫn lối những con tàu/ Sóng quặn đỏ máu những người đã mất. Cũng hình ảnh sóng, giúp tác giả diễn tả tiếng gọi của Tổ quốc, thể hiện hào khí dân tộc: Sóng cuồn cuộn từ Nam chí Bắc/ Chín mươi triệu môi người thao thức tiếng “Việt Nam”.

Sự thao thức ấy ở mỗi người kết thành những làn sóng mạnh mẽ, sẵn sàng xả thân bảo vệ hòa bình của toàn dân tộc: Chín mươi triệu người lấy thân mình chở che Tổ quốc linh thiêng/ Để giấc ngủ trẻ thơ bình yên trong bão tố. Hai câu thơ trên là sự hòa quyện cảm hứng sử thi với chất trữ tình. Có người cho rằng, với chữ linh thiêng, Nguyễn Phan Quế Mai đã “dùng từ sai trong ngữ cảnh cụ thể của bài thơ” mà không thấy rằng, trong mạch cảm xúc của toàn bài, Tổ quốc chính là từng tấc đất, tấc biển, chính bao người đã ngã/ Máu của người nhuộm mặn sóng biển Đông, khi chủ quyền bị đe dọa thì Sóng quặn đỏ máu những người đã mất.

Biết bao người đã khuất hóa thân thành Tổ quốc, biển trở thành nơi hồn cha ông nương náu, phù hộ cho con cháu ngàn đời; và lớp lớp con cháu lấy thân mình chở che Tổ quốc cũng chính là chở che, gìn giữ từng tấc đất, tấc biển hương hỏa của ông cha. Dùng chữ linh thiêng là với ý nghĩa ấy. Trong trường hợp này, rõ ràng chữ linh thiêng được dùng chính xác và cụ thể, sinh động hơn nếu dùng chữ thiêng liêng! Gìn giữ, chở che không chỉ là trách nhiệm với quá khứ mà còn là sứ mệnh với hiện tại và tương lai: Để giấc ngủ trẻ thơ bình yên trong bão tố. Đây là hình ảnh rất thơ, thể hiện lẽ sống yêu chuộng hòa bình cao cả của dân tộc.

Bài thơ Tổ quốc gọi tên ngợi ca và thể hiện khao khát tiếp nối lẽ sống cao cả của dân tộc nên chữ Hòa bình được nhà thơ sử dụng kiểu viết hoa tu từ. Hình ảnh ngọn đuốc Hòa bình thắp lên niềm tin về hòa bình của tác giả. Nhịp điệu của khổ thơ cuối đưa niềm tin ấy lan tỏa và đọng lại trong tâm hồn người đọc, người nghe: Ngọn đuốc Hòa bình trên tay rực lửa/ Tôi lắng nghe/ Tổ quốc/ gọi tên mình! Tạo nên sức cộng hưởng, ấy là hạnh phúc của người làm thơ Nguyễn Phan Quế Mai!

Tổ quốc gọi tên

Đêm qua tôi nghe Tổ quốc gọi tên mình

Bằng tiếng sóng Trường Sa, Hoàng Sa dội vào ghềnh đá

Tiếng Tổ quốc vọng về từ biển cả

Nơi bão tố dập dồn, chăng lưới, bủa vây

Tổ quốc của tôi, Tổ quốc của tôi!

Bốn nghìn năm chưa bao giờ ngơi nghỉ

Thắp lên ngọn đuốc Hòa bình, bao người đã ngã

Máu của người nhuộm mặn sóng biển Đông

Ngày hôm nay kẻ lạ mặt rập rình

Chúng ngang nhiên chia cắt tôi và Tổ quốc

Chúng giẫm đạp lên dáng hình đất nước

Một tấc biển cắt rời, vạn tấc đất đớn đau

Sóng chẳng bình yên dẫn lối những con tàu

Sóng quặn đỏ máu những người đã mất

Sóng cuồn cuộn từ Nam chí Bắc

Chín mươi triệu môi người thao thức tiếng “Việt Nam”

Chín mươi triệu người lấy thân mình chở che Tổ quốc linh thiêng

Để giấc ngủ trẻ thơ bình yên trong bão tố

Ngọn đuốc Hòa bình trên tay rực lửa

Tôi lắng nghe

Tổ quốc

gọi tên mình!

Nguyễn Phan Quế Mai

(THCS Hoàng Xuân Hãn – Đức Thọ)

Đọc thêm

Podcast tản văn: Chớm đông

Podcast tản văn: Chớm đông

Trong cái se lạnh đầu đông, đôi khi, chỉ một làn khói bếp, một mùi hương quen thuộc cũng đủ khiến ta nhớ về những năm tháng tuổi thơ êm đềm.
Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, các không gian văn hóa, điểm di tích trong Phố cổ Hà Nội (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động với quy mô lớn. Các hoạt động tập trung vào tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống như các nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, thú chơi truyền thống của người Hà Nội.
Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Tình cảm thầy trò luôn là ký ức đẹp theo năm tháng. Một bông hoa giấy nhỏ bé cũng đủ gửi gắm lòng biết ơn và nỗi nhớ thương dành tặng cô giáo cũ.
Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Trên hành trình khôn lớn, tình yêu thương, sự sẻ chia và dìu dắt của thầy cô luôn là những ký ức đẹp trong lòng mỗi học trò.
Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương ở Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, góp phần phát huy tinh thần tương thân tương ái, gắn kết cộng đồng.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà cùng giành quyền góp mặt tại đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026 sau đêm Liveshow 6 diễn ra tối 8/11. Đáng chú ý, Hoàng Thu Hà nhận được sự đồng thuận của đa số thành viên Ban Giám khảo để tiếp tục hành trình tại cuộc thi, sau màn bỏ phiếu đầy kịch tính ngay trên sân khấu.
Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Hai tháng cuối năm, cỏ hồng trải màu rực rỡ ở khu vực thung lũng Vàng, suối Vàng, thảo nguyên Masara, khi thời tiết khu vực Đà Lạt cũ (Lâm Đồng) bắt đầu khô ráo và se lạnh.
Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Khi ở tuổi xế chiều, niềm vui của cha mẹ đôi khi thật giản dị. Đó là khi được quây quần bên mâm cơm gia đình, được cảm nhận sự quan tâm của những người thân yêu.
Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao từ tỉnh đến cơ sở, góp phần khơi dậy niềm tự hào truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa quê hương trong đời sống cộng đồng.
Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Với tác giả Nguyễn Bá Thuyết, người con Hà Tĩnh đã xa quê gần 45 năm, quê hương vẫn là miền ký ức sâu nặng. Đôi khi, chỉ một làn gió lạnh đầu mùa cũng đủ gợi về mái nhà xưa.
Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Không để những khiếm khuyết cơ thể giới hạn ước mơ, họa sĩ Lê Quang Lĩnh (Hà Tĩnh) đã lấy nghị lực và đam mê hội họa làm điểm tựa, vươn lên khẳng định tài năng, truyền đi thông điệp mạnh mẽ về ý chí và khát vọng sống.
Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Với 18 di tích lịch sử, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia, xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) đang huy động nguồn lực xã hội hóa, đẩy mạnh tu bổ, tôn tạo và số hóa tư liệu, góp phần lan tỏa truyền thống văn hóa và bồi đắp niềm tự hào quê hương.
Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Khi những ngày cuối thu dần khép lại, gió lạnh bắt đầu ùa về, lòng người như muốn tìm về một miền yêu thương, nơi có bóng dáng mẹ hiền và hơi ấm thân thuộc của mái nhà xưa.
Mỏng manh cánh hoa mỹ nhân gọi đông về

Mỏng manh cánh hoa mỹ nhân gọi đông về

Có những mùa hoa chẳng cần lời hẹn ước vẫn đều đặn trở về như một cuộc hẹn dịu dàng với đất trời. Tháng 11, phố phường Thành Sen (Hà Tĩnh) lại được đánh thức bởi sắc hồng của hoa mỹ nhân.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào top 6 Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào top 6 Sao Mai 2026

Mang dân ca Nghệ Tĩnh và âm hưởng núi rừng Tây Bắc đến sân khấu Sao Mai, hai thí sinh Hà Tĩnh đã tạo nên những dấu ấn riêng tại Liveshow 5 với chủ đề “Giao thoa”. Cả hai cùng vượt qua đêm thi loại trực tiếp, ghi tên mình vào top 6 Sao Mai 2026.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!