"Donna Donna" - Bài hát không tuổi

Ngày 7/4 tới đây, Sảnh Danh vọng Rock ‘n’ Roll sẽ vinh danh những nghệ sĩ đã làm nên tên tuổi cho âm nhạc nước Mỹ. Trong số này có một nghệ sĩ rất quen thuộc với Việt Nam - Joan Baez.

Nhân dịp này, một bộ hợp tuyển những ca khúc bất hủ của Joan Baez sẽ được giới thiệu và trong số đó sẽ có Donna Donna, bài hát đã làm nên tên tuổi của bà và nửa thế kỷ qua đã trở thành bài hát ca ngợi tự do được yêu thích nhất thế giới.

Câu chuyện của một chú bê khốn khổ

Donna Donna không phải là sáng tác của Joan Baez. Đây là bài hát nằm trong vở nhạc kịch Esterke ra mắt tại Mỹ vào thập niên 1940, được Aaron Zeitlin phổ thơ và Sholom Secunda soạn nhạc.

Bài hát ban đầu có tên gọi là Dana Dana, kể về tâm sự của một chú bê đang trên đường bị đem ra chợ bán và lồng vào đó là những ước vọng tự do.

donna donna bai hat khong tuoi

Joan Baez với single “Donna Donna” phát hành năm 1960

Chú bê trên con đường đến cõi chết đã luôn miệng than vãn số phận bi thảm của mình và so sánh sự bất hạnh ấy với cánh chim đang tung bay trên bầu trời. Người nông phu khi thấy cảnh đó, đã hỏi rằng “vì sao sinh ra làm con bê làm gì cho người ta giết thịt mà không thành chim sẻ để tung cánh trên bầu trời tự do?”.

Ý của những tác giả khi lồng câu chuyện ấy muốn gửi gắm thông điệp rằng sao có những phận người, từ thế hệ này sang thế hệ khác luôn chịu quá nhiều thua thiệt, hay rộng hơn, có những dân tộc luôn phải chịu kiếp khổ đau và thậm chí lưu vong hơn mấy ngàn năm như dân tộc Do Thái.

Cho đến nay, nghĩa của tiêu đề bài hát Dana Dana vẫn chưa được những người trong cuộc giải thích thấu đáo. Nhiều người cho rằng Dana trở thành Dona rồi lại thành Donna thì đấy chính xác là tên của một cô gái Do Thái.

Trong khi đó, tiếng Thổ Nhĩ Kỳ lại có từ Dana mang nghĩa là con bò. Nhiều người cũng tin đây có thể là tên của chú bê xấu số vì nó rất hợp với nội dung bài hát.

Nhưng cũng có ý kiến cho rằng chữ Dana là tên rút gọn của chữ “Adonai”, có nghĩa là “Thượng đế” trong tiếng Do Thái cổ. Ở đoạn điệp khúc trong bài hát, chữ Dana được lặp đi lặp lại mang ý nghĩa của một sự khẩn cầu trong tuyệt vọng.

Nhưng dù được giải thích thế nào thì khi vở nhạc kịch này kết thúc thì bài hát Dana Dana cũng chỉ được biết đến trong cộng động người Do Thái lưu vong. Phải đến gần 20 năm sau bài hát này mới trở thành bài hát toàn cầu.

donna donna bai hat khong tuoi

Bài hát “Donna Donna” qua phần lời Pháp ngữ của Claude Francois đã khác hoàn toàn so với lời gốc. Tuy nhiên, bài hát này cũng rất được hâm mộ

Những linh hồn tự do

Đã từng có nhiều người cố gắng chuyển ngữ bài hát này sang Anh ngữ để phổ biến nhưng Dana Dana vẫn chưa ra được ánh sáng. Cha đẻ của bài hát này, nhạc sĩ Sholom Secunda, đã chuyển ngữ sang tiếng Anh với nội dung bám sát bản gốc nhưng bài hát vẫn chưa được biết đến rộng rãi.

Bởi điều khó nhất khi chuyển ngữ bài hát này, là phải chuyển được những ngôn từ ẩn sâu bên trong. Kể về chú bê nhưng không chỉ là một cái chết mà là những ước vọng tự do.

Phải đến hơn một thập niên sau, cụ thể là vào năm 1956, khi hai tác giả Arthur Kevess và Teddi Schwartz cùng nhau đặt lại lời mới vừa tựa đề Donna Donna thì bài hát bắt đầu gây được chú ý.

Và bài hát đã trở thành bài hit toàn cầu khi được Joan Baez thể hiện vào năm 1960. Lúc ấy, Joan Baez đang là một trong những nghệ sĩ có ảnh hưởng nhất ở Mỹ và là người luôn đi đầu trong các cuộc xuống đường đòi tự do, phản chiến…

Với tiếng hát của Joan Baez, Donna Donna trở thành bài hát của các cuộc xuống đường, là thánh ca của phong trào dân quyền…

"Donna Donna" qua giọng hát của Joan Baez

Nhiều nhà phê bình âm nhạc đã nhận xét rằng giọng hát của Joan Baez đã mang một hơi thở mới cho Donna Donna dựa trên phần lời đầy tính thơ của Arthur Kevess và Teddi Schwartz.

Thoạt nghe, bài hát tưởng như ngộ nghĩnh, qua một cuộc đối thoại tình cảm giữa người nông dân với chú bê của mình trên đường tới lò mổ. Nhưng sau khi nghe xong, ai cũng đều tìm thấy trong bài hát một thông điệp chung về những nạn nhân của áp bức và khát vọng tự do chính trị. Và quan trọng hơn, giọng hát của Joan Baez còn làm người nghe nhìn thấy một thông điệp sâu sắc hơn, đó là sự giải thoát.

Hình ảnh chú bê bị trói chặt trên đường đến lò mổ để làm thịt là một phép ẩn dụ về cuộc hành trình từ thể xác đi đến cái chết. Chú bê (nghĩa là một thân xác) có “ánh mắt thê lương” bởi lẽ nó đã đã tự gắn mình với sự sống và niềm vui, nó lo sợ không biết điều gì tồn tại ở thế giới bên kia.

Hình ảnh cánh chim tung bay trên bầu trời là đại diện cho tâm hồn. Tâm hồn linh thiêng ấy không bị ràng buộc bởi những hạn chế của thế giới vật chất. Nó tự do vượt ra ngoài các cảnh giới tâm linh, ở phía trên cao của trần thế.

Tiếng hát của Joan Baez dịu nhẹ trong tiếng guitar đệm dìu dặt tạo nên một khoảng trống trắng trước người nghe. Ở đó, như thể họ có thể vẽ nên những suy nghĩ của riêng mình, những suy nghĩ vô thức không bị trói buộc. Thông điệp được Joan Baez mang đến “nếu trân trọng sự tự do, sự tự do của linh hồn, bạn sẽ học cách vượt qua những giới hạn của thể xác và tâm trí nhỏ hẹp, sẽ hiểu cuộc sống của mình từ một góc độ cao hơn. Bạn sẽ tự do”.

Kể từ khi Joan Baez cất tiếng hát thì Donna Donna đã loang ra cả thế giới và sau đó rất nhiều người thể hiện lại ca khúc này. Và đến giờ này Donna Donna vẫn được xem là khúc thánh ca của tự do.

"Donna Donna" với giọng hát của Claude Francois

Phiên bản lời Pháp và lời Việt tại Việt Nam

Ngoài bản Anh ngữ bài hát Donna Donna được biết đến thêm qua phần Pháp ngữ khá nổi tiếng với tiếng hát của Claude François -Donna, Donna (Le Petit Garçon).

Tuy nhiên, phần lời của Claude François lại được thay đổi hoàn toàn về mặt ý nghĩa. Bản tiếng Pháp kể chuyện một cậu bé sống đầy đủ, hạnh phúc trong một ngôi nhà to đẹp, nhưng trong lòng lúc nào cũng khao khát sớm được trở thành người lớn…

Bản tiếng Pháp này rất nổi tiếng tại Việt Nam trước đây, thậm chí nhiều người còn tưởng đây là phần lời gốc của Donna Donna. Chính vì điều này mà nhạc sĩ Trần Tiến năm 1992 có đặt lời Việt cũng dựa trên bản Pháp ngữ và cũng mang tên là Donna Donna với tiếng hát của Tam ca Áo trắng.

Còn một bản Việt ngữ khác của Donna Donna cũng rất nổi tiếng có tên gọi Tiếc thương. Đây là phần lời của Tuấn Dũng với nội dung “trật khớp” hoàn toàn với bản gốc và cả bản tiếng Pháp. Phần lời này nói về tâm sự của một chàng trai trước cái chết của người yêu. Bài hát này một thời cũng rất được yêu thích.

Theo Nguyên Minh/Thể thao & Văn hóa

Đọc thêm

Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Podcast tản văn: Chạm vào mùa đông

Có những điều tưởng đã quen thuộc, vậy mà mỗi khi trời trở lạnh, ta lại thấy nhớ. Nhớ bữa cơm nóng bên gia đình, nhớ chén nước chè xanh và những lời mẹ dặn dò mỗi khi đi xa.
Nhạy cảm… nghèo!

Nhạy cảm… nghèo!

Đôi khi, một từ ngữ vốn quen thuộc trong đời sống hằng ngày tại Hà Tĩnh cũng như nhiều tỉnh, thành có thể vô tình làm tổn thương người mà mình yêu thương.
Podcast tản văn: Chớm đông

Podcast tản văn: Chớm đông

Trong cái se lạnh đầu đông, đôi khi, chỉ một làn khói bếp, một mùi hương quen thuộc cũng đủ khiến ta nhớ về những năm tháng tuổi thơ êm đềm.
Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, các không gian văn hóa, điểm di tích trong Phố cổ Hà Nội (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động với quy mô lớn. Các hoạt động tập trung vào tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống như các nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, thú chơi truyền thống của người Hà Nội.
Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Tình cảm thầy trò luôn là ký ức đẹp theo năm tháng. Một bông hoa giấy nhỏ bé cũng đủ gửi gắm lòng biết ơn và nỗi nhớ thương dành tặng cô giáo cũ.
Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Trên hành trình khôn lớn, tình yêu thương, sự sẻ chia và dìu dắt của thầy cô luôn là những ký ức đẹp trong lòng mỗi học trò.
Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương ở Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, góp phần phát huy tinh thần tương thân tương ái, gắn kết cộng đồng.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà cùng giành quyền góp mặt tại đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026 sau đêm Liveshow 6 diễn ra tối 8/11. Đáng chú ý, Hoàng Thu Hà nhận được sự đồng thuận của đa số thành viên Ban Giám khảo để tiếp tục hành trình tại cuộc thi, sau màn bỏ phiếu đầy kịch tính ngay trên sân khấu.
Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Hai tháng cuối năm, cỏ hồng trải màu rực rỡ ở khu vực thung lũng Vàng, suối Vàng, thảo nguyên Masara, khi thời tiết khu vực Đà Lạt cũ (Lâm Đồng) bắt đầu khô ráo và se lạnh.
Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Khi ở tuổi xế chiều, niềm vui của cha mẹ đôi khi thật giản dị. Đó là khi được quây quần bên mâm cơm gia đình, được cảm nhận sự quan tâm của những người thân yêu.
Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao từ tỉnh đến cơ sở, góp phần khơi dậy niềm tự hào truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa quê hương trong đời sống cộng đồng.
Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Với tác giả Nguyễn Bá Thuyết, người con Hà Tĩnh đã xa quê gần 45 năm, quê hương vẫn là miền ký ức sâu nặng. Đôi khi, chỉ một làn gió lạnh đầu mùa cũng đủ gợi về mái nhà xưa.
Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Không để những khiếm khuyết cơ thể giới hạn ước mơ, họa sĩ Lê Quang Lĩnh (Hà Tĩnh) đã lấy nghị lực và đam mê hội họa làm điểm tựa, vươn lên khẳng định tài năng, truyền đi thông điệp mạnh mẽ về ý chí và khát vọng sống.
Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Với 18 di tích lịch sử, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia, xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) đang huy động nguồn lực xã hội hóa, đẩy mạnh tu bổ, tôn tạo và số hóa tư liệu, góp phần lan tỏa truyền thống văn hóa và bồi đắp niềm tự hào quê hương.
Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Khi những ngày cuối thu dần khép lại, gió lạnh bắt đầu ùa về, lòng người như muốn tìm về một miền yêu thương, nơi có bóng dáng mẹ hiền và hơi ấm thân thuộc của mái nhà xưa.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!