Sau hơn 10 năm đầu tư vào Việt Nam, Tập đoàn công nghệ Intel của Hoa Kỳ mới tìm được nhà cung cấp bản địa thông qua sự hợp tác giữa Intel Products Việt Nam (IPV) và Công ty Trách nhiệm hữu hạn Fab 9 Việt Nam (Fab 9).
Nâng cấp doanh nghiệp nội địa
Khi đó, IPV đã đầu tư 1,5 tỷ USD tại Việt Nam, trở thành cơ sở lắp ráp và kiểm định lớn nhất toàn cầu của Intel, đóng góp hơn 100 tỷ USD xuất khẩu, tạo ra khoảng 4.800 việc làm công nghệ cao. Còn Fab 9 là doanh nghiệp quy mô nhỏ, chuyên sản xuất các sản phẩm kiểm tra tấm bán dẫn và chưa từng nghĩ có thể tham gia hệ sinh thái gồm hàng trăm nghìn nhà cung ứng toàn cầu của Intel.
Trong câu chuyện được chia sẻ tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam 2026 vừa qua, ông Việt Trần, Tổng Giám đốc Fab 9 cho biết, không có nhiều hy vọng về một sự hợp tác với “đại bàng công nghệ” Intel khi được ông Kenneth Tse, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc IPV chủ động liên hệ. Trước đối tác “tỷ đô” như Intel, Fab 9 tự nhận thấy mình là doanh nghiệp nhỏ, chưa sẵn sàng về trình độ lao động và công nghệ. Tuy nhiên, với sự cam kết của Intel trong việc hỗ trợ xây dựng mạng lưới nhà cung cấp ở thị trường sở tại nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng, ông Việt Trần đã quyết định tự nâng cấp Fab 9 để nắm bắt cơ hội.
Từ đó, Intel cử các chuyên gia sang nhà máy của Fab 9 và ngược lại, Fab 9 cũng cử những nhân sự giỏi sang đào tạo tại Hoa Kỳ, tăng cường đầu tư nâng cấp trang thiết bị công nghệ hiện đại, đồng thời đáp ứng các yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, năng lực quản trị,… Sự hợp tác này đã trở thành hình mẫu trong mối liên kết giữa khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp nội địa, bởi thực tiễn gần 40 năm mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, tính liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa luôn là điểm nghẽn cho dù Việt Nam đã có những kết quả ấn tượng trong hợp tác đầu tư nước ngoài.
Số liệu thống kê cho thấy, đến nay, Việt Nam có hơn 46.500 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký hơn 543 tỷ USD, vốn thực hiện đạt khoảng 357,6 tỷ USD. Về giá trị đóng góp cho nền kinh tế, khu vực FDI hiện chiếm khoảng 70% kim ngạch xuất khẩu, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp hơn 20% GDP. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, trong số hơn 1 triệu doanh nghiệp trong nước đang hoạt động, chỉ có khoảng 5.000 doanh nghiệp có kết nối trực tiếp với các tập đoàn đa quốc gia hoặc chuỗi cung ứng toàn cầu và chỉ khoảng 100 doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng cấp 1 cho các tập đoàn đa quốc gia.
Điểm yếu của doanh nghiệp nội địa là sử dụng công nghệ cũ, năng suất lao động thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu chặt chẽ của đối tác quốc tế. Để tháo gỡ điểm nghẽn này, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và trình độ lao động, đặc biệt là trụ cột chuyển đổi số, chuyển đổi xanh nhằm đáp ứng yêu cầu của đối tác trong xu hướng FDI toàn cầu đang thay đổi.
Tăng mức độ lan tỏa của FDI vào nền kinh tế
Đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới, Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (Nghị quyết 10) đã xác lập mô hình đầu tư nước ngoài thế hệ mới của Việt Nam đến năm 2045. Theo đó, mục tiêu thu hút vốn ngoại không còn tập trung vào số lượng mà hướng đến công nghệ cao hơn, tạo giá trị gia tăng lớn hơn và đóng góp sâu hơn vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mục tiêu tổng quát trong chiến lược thu hút vốn đầu tư nước ngoài là đưa Việt Nam trở thành điểm đến có sức cạnh tranh thu hút nguồn vốn nước ngoài trung và dài hạn chất lượng cao cho đầu tư phát triển.
Quản lý và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư nước ngoài nhằm nâng cao năng lực sản xuất, tạo sự liên kết, lan tỏa với các khu vực kinh tế trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu,… Tiến sĩ Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Đầu tư nước ngoài nhận định, việc Nghị quyết 10 đặt ra những mục tiêu rất cụ thể như: Đến năm 2030, tỷ lệ nội địa hóa của các ngành công nghiệp chủ lực đạt 45-50%; có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của khối FDI, trong đó 500-1.000 nhà cung ứng cấp 1,... là con đường để gia tăng mức độ lan tỏa của FDI vào nền kinh tế, biến dòng vốn này thành năng lực cho doanh nghiệp trong nước, khắc phục tình trạng thu hút FDI vẫn tăng nhưng phần lớn doanh nghiệp Việt Nam mắc kẹt ở phân khúc giá trị thấp.
Việc Nghị quyết 10 đặt ra những mục tiêu rất cụ thể như: Đến năm 2030, tỷ lệ nội địa hóa của các ngành công nghiệp chủ lực đạt 45-50%; có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng của khối FDI, trong đó 500-1.000 nhà cung ứng cấp 1,... là con đường để gia tăng mức độ lan tỏa của FDI vào nền kinh tế, biến dòng vốn này thành năng lực cho doanh nghiệp trong nước, khắc phục tình trạng thu hút FDI vẫn tăng nhưng phần lớn doanh nghiệp Việt Nam mắc kẹt ở phân khúc giá trị thấp.
Tiến sĩ Phan Hữu Thắng - nguyên Cục trưởng Đầu tư nước ngoài
Đây cũng chính là lời giải cho bài toán liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Cùng quan điểm, Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn, Trưởng ban Nghiên cứu tổng hợp, Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam nhận định, với cách đặt chiến lược phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài gắn chặt với chiến lược phát triển doanh nghiệp nội địa, Nghị quyết 10 đã phá vỡ sự cô lập giữa hai khu vực kinh tế, thúc đẩy và khuyến khích khu vực doanh nghiệp FDI kéo doanh nghiệp trong nước phát triển theo, tạo thành một hệ sinh thái kinh tế thống nhất, phù hợp với chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Để khuyến khích doanh nghiệp FDI nâng cao trách nhiệm, tăng cường liên kết, chia sẻ tri thức, hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nội địa, đồng hành lâu dài với kinh tế Việt Nam như nội dung Nghị quyết 10 đề ra, bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Đầu tư nước ngoài cho rằng, về phía các cơ quan quản lý cần hướng dẫn, công bố các tiêu chuẩn, quy chuẩn, điều kiện về quản trị và kỹ thuật cho doanh nghiệp thực hiện. Về phía doanh nghiệp trong nước cần chủ động hoàn thiện mình và liên kết với nhau để đáp ứng các đơn hàng lớn, qua đó tạo dựng được một hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa đủ mạnh, đủ năng lực và đủ sức hấp thụ công nghệ.
