Theo định hướng, trung tâm dịch vụ tổng hợp (DVTH) cấp xã là đầu mối thực hiện nhiều lĩnh vực như văn hóa, thể thao, thông tin - truyền thông, nông nghiệp, môi trường, khuyến nông, dịch vụ công ích... Qua đó, từng bước phân định chức năng quản lý nhà nước với hoạt động cung ứng dịch vụ sự nghiệp công.
Bước đầu phát huy hiệu quả
Trong bức tranh chung còn nhiều khó khăn, một số địa phương đã bước đầu cho thấy trung tâm DVTH có thể phát huy hiệu quả nếu được giao nhiệm vụ cụ thể và bảo đảm những điều kiện cần thiết.
Tại xã Đức Thọ, trung tâm DVTH bước đầu cho thấy hướng đi khả thi khi được giao quản lý, khai thác tài sản công. Chỉ sau 1 tháng, đơn vị đã cho thuê 7 trong 15 trụ sở dôi dư do UBND xã quản lý. Những công trình từng bỏ không được đưa vào sử dụng, vừa hạn chế xuống cấp, lãng phí, vừa tạo thêm nguồn thu cho ngân sách.
Trung tâm DVTH xã Đức Thọ hiện có 6 viên chức, chủ yếu phụ trách văn hóa, thể thao và truyền thông; các lĩnh vực xây dựng cơ bản, nông nghiệp, môi trường, quản lý dự án vẫn chưa có cán bộ chuyên trách.
Phó Chủ tịch UBND xã Đức Thọ Lê Trung Dũng cho rằng: "Muốn trung tâm trở thành đơn vị đa ngành, đa lĩnh vực, phải đồng thời bảo đảm con người, vị trí việc làm và cơ chế thực hiện".
Đức Thọ là một trong số ít địa phương có trụ sở riêng cho trung tâm DVTH xã.
Còn ở phường Thành Sen, trung tâm DVTH có trụ sở riêng, 28 cán bộ, viên chức và người lao động; được giao thực hiện quản lý cây xanh, chiếu sáng, thoát nước đô thị và làm chủ đầu tư một số dự án. Thực tế ở Thành Sen cho thấy, khi bộ máy, nhân lực và điều kiện hoạt động được bảo đảm, trung tâm DVTH có thể từng bước phát huy vai trò là đầu mối cung ứng dịch vụ sự nghiệp công thiết yếu, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân ở cơ sở.
Tuy vậy, ngay cả ở những địa phương có điều kiện thuận lợi hơn, vẫn còn một số vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ. Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm DVTH phường Thành Sen Đậu Tiến Dũng cho biết: "Nhiều dịch vụ sự nghiệp công chưa có đầy đủ định mức kinh tế - kỹ thuật, đơn giá và còn thiếu về con người".
Những trường hợp trên cho thấy, để trung tâm DVTH thực sự hoạt động theo hướng đa ngành, đa lĩnh vực, không chỉ cần đủ người mà còn phải có vị trí việc làm phù hợp, nhiệm vụ rõ ràng và cơ chế thực hiện cụ thể.
Những điểm nghẽn cần tháo gỡ
Theo Sở Nội vụ Hà Tĩnh, 69 trung tâm DVTH cấp xã được giao 312 biên chế nhưng mới bố trí 243 viên chức. Đáng chú ý, chưa có trung tâm nào được bổ nhiệm giám đốc; mới 15 trung tâm có phó giám đốc phụ trách. Nhiều lĩnh vực như khuyến nông, môi trường, phát triển quỹ đất, quản lý dự án... vẫn chưa có đủ viên chức chuyên trách.
Tại xã Sơn Hồng, trung tâm DVTH chỉ có 3 cán bộ, viên chức, trong khi theo đề án được bố trí 9 vị trí việc làm. Trung tâm chưa có trụ sở riêng, phải làm việc chung với các phòng chuyên môn của UBND xã. Với diện tích hơn 200 km², hơn 90% dân số sống bằng nghề nông, lâm nghiệp, nhu cầu dịch vụ ở cơ sở lớn, nhưng nhân lực thực tế lại quá mỏng.
Phó Chủ tịch UBND, phụ trách Trung tâm DVTH xã Sơn Hồng Đỗ Thanh Tình cho biết: "Địa phương rất cần cán bộ chuyên sâu về trồng trọt, chăn nuôi, thú y, bảo vệ thực vật. Dù xã đã thông báo tuyển dụng trong tháng 8, qua rà soát hồ sơ vẫn chưa có ứng viên đáp ứng yêu cầu".
Tại xã Toàn Lưu, trung tâm DVTH hiện có 4 viên chức, mới đáp ứng một phần nhiệm vụ về văn hóa, tuyên truyền và khuyến nông; nhiều lĩnh vực khác vẫn do các phòng chuyên môn của UBND xã đảm nhiệm.
Phó Chủ tịch UBND, phụ trách Trung tâm DVTH xã Toàn Lưu Trần Bá Hoành chia sẻ: "Trung tâm chưa hoạt động hiệu quả; nếu không sớm kiện toàn tổ chức, bổ sung nhân lực phù hợp, đơn vị khó thực hiện đầy đủ chức năng được giao".
Không chỉ thiếu người, thiếu điều kiện làm việc, tại xã Đức Quang, việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ cũng cho thấy còn những vấn đề cần tiếp tục làm rõ trong phân định chức năng giữa trung tâm DVTH và các phòng chuyên môn của UBND xã.
Ông Nguyễn Ngọc Thỏa - viên chức Trung tâm DVTH xã Đức Quang, vẫn làm việc tại Phòng Kinh tế của UBND xã và phụ trách lĩnh vực nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới.
Cách bố trí này giúp giải quyết công việc trước mắt, nhưng cũng đặt ra vấn đề về sự phân định giữa viên chức đơn vị sự nghiệp và công chức cơ quan quản lý nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ ở cơ sở.
Hoàn thiện tổ chức, nhân lực và cơ chế
Từ thực tế hoạt động tại các địa phương, điểm nghẽn của trung tâm DVTH không chỉ nằm ở số lượng nhân lực mà còn ở cơ cấu vị trí việc làm, phạm vi nhiệm vụ và điều kiện để thực hiện.
Trưởng phòng Xây dựng chính quyền và Tổ chức biên chế, Sở Nội vụ Hà Tĩnh Nguyễn Thanh Hùng cho biết: "Khi chuyển chức năng, nhiệm vụ và biên chế về trung tâm DVTH cấp xã, lực lượng ban đầu chủ yếu tập trung ở các lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch và truyền thông. Trong khi đó, một số lĩnh vực thiết yếu đòi hỏi chuyên môn sâu như nông nghiệp, tài nguyên - môi trường, xây dựng cơ bản… vẫn còn thiếu nhân lực. Do vậy, sớm kiện toàn tổ chức, bổ sung nhân lực là yêu cầu cấp thiết. Sở đã phối hợp với các ngành tham mưu UBND tỉnh tháo gỡ cả về biên chế, tài chính và thể chế cho các trung tâm DVTH cấp xã, giúp các đơn vị từng bước đủ năng lực cung ứng dịch vụ công thiết yếu".
Việc thành lập các trung tâm DVTH cấp xã là bước đi phù hợp với yêu cầu tổ chức lại bộ máy trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Để mô hình vận hành hiệu quả, cần tháo gỡ đồng thời từ tổ chức bộ máy, nhân lực đến cơ chế tài chính và hành lang pháp lý. Quan trọng hơn, nhiệm vụ phải được phân định rõ, nhân lực được bố trí đúng vị trí và các trung tâm phải có đủ điều kiện để thực sự đảm nhận vai trò cung ứng dịch vụ sự nghiệp công ở cơ sở.
Trung tâm DVTH cấp xã là bước đi phù hợp với yêu cầu tổ chức lại bộ máy trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Nhưng vấn đề không còn là thành lập được bao nhiêu trung tâm, mà là làm thế nào để mỗi trung tâm thực sự có người, có việc và có cơ chế để hoạt động hiệu quả, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ Nhân dân.
