Tranh về ‘Lục Vân Tiên’ xuất bản sau một thế kỷ quên lãng

Khoảng 1.200 bức tranh minh họa ’Lục Vân Tiên’ nằm im lìm tại Paris từ năm 1899. Bản thảo quý chỉ được biết tới khi Giáo sư Phan Huy Lê thăm Pháp và phát hiện vào năm 2011.

Giáo sư Phan Huy Lê được phong Viện sĩ Thông tấn Pháp vào năm 2011. Nhân dịp đó ông tới thăm Viện Hàn lâm Văn khắc và Mỹ văn Pháp, được dẫn đi thăm kho lưu trữ của Viện. Trong nhiều tư liệu về Đông Dương, Giáo sư Phan Huy Lê lập tức nhận ra một bản tranh minh họa truyện thơ Lục Vân Tiên với tranh màu sống động được làm từ hơn một thế kỷ trước.

Ông cho rằng đây là một bản thảo "đẹp hoàn hảo" mang giá trị về mỹ thuật, lịch sử lớn. Một dự án bảo tồn, nghiên cứu bản thảo được thành lập. Mới đây, bản thảo quý được số hóa và phát hành thành sách.

Ông Pascal Bourdeaux - người tham dự việc số hóa và xuất bản sách - trao đổi về bản tranh minh họa truyện thơ Lục Vân Tiên.

tranh ve van xuat ban sau mot the ky quen lang
Ông Pascal Bourdeaux (trái) và nhà thơ Ngô Tự Lập. Ảnh: Việt Hà

- Bản thảo minh họa truyện thơ “Lục Vân Tiên” đã được thực hiện như thế nào?

- Truyện thơ Lục Vân Tiên dịch sang tiếng Pháp từ năm 1864. Một sĩ quan hải quan Pháp là Eugene Gibert muốn minh họa tác phẩm bằng tranh màu. Ông nhờ Lê Đức Trạch (một nghệ nhân trang trí cung đình Huế) đứng ra tổ chức minh họa trong hai năm từ 1895 tới 1897. Trở về Pháp, Eugene Gibert đã tặng bản thảo lại cho Viện Hàn lâm Văn khắc và Mỹ văn Pháp vào năm 1899.

- Là người làm việc với bản thảo tác phẩm trong thời gian qua, theo ông tại sao Eugene Gibert lại chọn minh họa truyện thơ "Lục Vân Tiên" mà không phải tác phẩm nào khác?

-Theo tôi thơ Nguyễn Đình Chiểu ảnh hưởng rất lớn tới văn hóa đời sống con người Nam bộ. Người Pháp muốn hiểu được phía Nam Việt Nam thì chọn dịch thơ Nguyễn Đình Chiểu là đương nhiên.

Thơ Lục Vân Tiên được dịch ra tiếng Pháp nhiều lần, tới nay tôi được biết có bảy bản dịch. Trước khi Eugene Gibert nhờ Abel des Michels dịch sang tiếng Pháp, đã có những bản dịch khác của Lục Vân Tiên trên báo của Pháp.

Trong lời ghi chú đầu bản thảo, Eugene Gibert cũng bày tỏ nguyện vọng làm bản minh họa Kim Vân Kiều. Nhưng ông phải sớm về Pháp nên chưa kịp hoàn thành nguyện vọng.

tranh ve van xuat ban sau mot the ky quen lang
Truyện thơ "Lục Vân Tiên" có tranh minh họa từ năm 1897 được xuất bản thành sách vào năm 2016. Ảnh: Việt Hà

- Theo ông, tại sao Gilbert tặng bản thảo quý cho Viện Hàn lâm Văn khắc và Mỹ văn Pháp?

- Từ năm 1899, bản thảo này đã được đăng ký lưu chiểu tại Paris. Có lẽ do Viện Văn khắc lúc đó rất quan tâm tới phương Đông. Lúc đó Viện Viễn đông Bác cổ chưa ra đời, chứ nếu được tặng cho Viện, có thể bản khắc này sẽ có vòng đời khác.

- Bản thảo được làm từ năm 1897 có những gì?

- Tác phẩm gồm hai phần: Phần bài viết bằng chữ Nôm được in hai mặt và được đánh trang từ phải qua trái. Phần thứ hai là các trang có viết thơ Nôm và có tranh trang trí màu. Giữa các trang tranh minh họa và ghi chú còn có một tờ giấy pơluya (pelure) để bảo vệ tranh vẽ khỏi nhòe.

- Ông có thể miêu tả rõ hơn về các tranh minh họa – nội dung làm nên giá trị đặc biệt của bản thảo?

- Tại mỗi trang minh họa, phần thơ Nôm được in ở giữa, xung quanh là bốn hoặc sáu tranh màu miêu tả nội dung thơ. Nghệ nhân vẽ bằng bút chì trên giấy, sau đó tô màu nước. Các mẩu tranh nhỏ vẽ theo phong cách panoramique (hình toàn cảnh). Các tranh phía bên trái và bên phải thường để giới thiệu con người, cây cối, văn hóa, đời sống người Nam bộ thế kỷ 19. Có những trang cả bốn tranh đều để miêu tả nội dung câu chuyện. Tái hiện logic hành động tình tiết tác phẩm.

- Quá trình đưa bản thảo thành sách, nhóm thực hiện gặp khó khăn gì?

- Tài chính là khó khăn đầu tiên. Với bản thảo rất hay này, chúng tôi đã dành mọi nguồn lực để số hóa tư liệu trung thành nhất. Chúng tôi nhờ các nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp để làm công việc này. Thư viện Hàn lâm Văn khắc đã tạo điều kiện cho chúng tôi tối đa để làm việc, bởi như các bạn biêt bản thảo được lưu giữ tại nơi không phải ai cũng vào được.

Ngoài tài chính, chúng tôi đã giải quyết những khó khăn về kỹ thuật. Hiện nay tranh khắc dân gian Việt Nam tại Viện Viễn đông Bác cổ được chú ý, chúng tôi đã quen với việc này số hóa tư liệu này.

tranh ve van xuat ban sau mot the ky quen lang
Những bức tranh màu sống động được vẽ từ năm 1895 - 1897 là tư liệu quý về mỹ thuật, lịch sử.

- Bản thảo được xuất bản thành sách theo hình thức nào?

- Sau khi số hóa, chúng tôi cố gắng để in ra giấy giữ được màu sắc sống động giống nguyên bản nhất.

Sách in thành hai tập. Tập một in toàn vẹn bản thảo, nhưng phần thơ in bốn thứ tiếng: Pháp, Anh, Việt, chữ Nôm. Tập hai chúng tôi in các chú giải về bản thảo quý giá đã in trong tập một. Trong đó, chúng tôi có tham chiếu lịch sử, bổ sung một số hình ảnh, thơ Hán Nôm đã chuyển sang Quốc ngữ Việt Nam.

- Ông đánh giá như thế nào về truyện thơ “Lục Vân Tiên” có tranh minh họa?

Đây là một tác phẩm giá trị, có một không hai. Văn bản cung cấp nhiều chú giải về khoa học mà các nhà nghiên cứu có thể tiến hành nghiên cứu nhiều vấn đề như: lịch sử nghệ thuật, lịch sử hội họa… Đây cũng là nguồn cho giới học giả Việt Nam tham khảo. Trong lần xuất bản này, chúng tôi đề xuất dịch tiếng Anh từ tiếng Pháp. Đây là công trình nghiên cứu, phát huy văn hóa phi vật thể. Chúng tôi mong muốn tương lai có nhiều dự án như vậy.

Lục Vân Tiên là tác phẩm truyện thơ Nôm nổi tiếng của Nguyễn Đình Chiểu, được sáng tác theo thể lục bát vào đầu những năm 50 của thế kỷ 19 và được Trương Vĩnh Ký cho xuất bản lần đầu tiên năm 1889.

Tác phẩm được đánh giá là một tác phẩm về luân lý, cốt bàn đạo làm người với quan niệm "văn dĩ tải đạo". Tác giả đem gương người xưa mà khuyên người ta về cương thường - đạo lý.

Theo Việt Hà/Zing.vn

Đọc thêm

Podcast Truyện ngắn: Bạn mới

Podcast Truyện ngắn: Bạn mới

Trời thu trong xanh vời vợi. Một năm học mới đang bắt đầu, một tình bạn mới cũng chỉ vừa bắt đầu. Phía trước, còn bao nhiêu khó khăn và thử thách, nhưng chắc chắn chúng tôi sẽ luôn cố gắng để vượt qua...
Kế tục truyền thống, tập trung xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hà Tĩnh trong thời kỳ mới

Kế tục truyền thống, tập trung xây dựng, phát triển văn hóa và con người Hà Tĩnh trong thời kỳ mới

Cách đây 80 năm, ngày 28/8/1945, trong Tuyên cáo của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bộ Thông tin - Tuyên truyền (tiền thân của Bộ VH-TT&DL ngày nay) được thành lập. Tròn 8 thập kỷ hình thành và phát triển, đội ngũ những người làm công tác văn hóa Việt Nam nói chung, Hà Tĩnh nói riêng đã không ngừng lớn mạnh, trưởng thành về mọi mặt, đóng góp xứng đáng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Sơ đồ tham quan Triển lãm thành tựu đất nước 80 năm

Sơ đồ tham quan Triển lãm thành tựu đất nước 80 năm

Không gian triển lãm của Hà Tĩnh tại khu vực sảnh 5-7, được thiết kế thành 3 phân khu nổi bật, gồm: Hành trình 80 năm chiến đấu - xây dựng - hội nhập; những thành tựu KT-XH thời kỳ đổi mới; Hà Tĩnh vươn ra thế giới - Khát vọng phát triển bền vững. Triển lãm khai mạc tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia hôm nay, mở cửa đến hết ngày 5/9.
Quốc kì Việt Nam tung bay trong đại nhạc hội âm nhạc 8Wonder đẳng cấp nhất tháng 8

Quốc kì Việt Nam tung bay trong đại nhạc hội âm nhạc 8Wonder đẳng cấp nhất tháng 8

Hơn 5 tiếng đồng hồ sống trong lễ hội âm nhạc, hơn 30 bài hát được trình diễn bởi các ngôi sao hàng đầu J Balvin, DJ Snake, The Kid LAROI, DPR Ian, Soobin, Hoà Minzy, tlinh, Trọng Hiếu, cùng khoảnh khắc kết show mãn nhãn với màn pháo hoa ngợp trời… tất cả khiến hơn 50.000 khán giả có mặt tại siêu nhạc hội 8Wonder vỡ oà cảm xúc.
Podcast truyện ngắn: Giếng xưa vẫn đợi

Podcast truyện ngắn: Giếng xưa vẫn đợi

Câu chuyện về tình yêu, sự đợi chờ của người con gái nơi quê nhà, không chỉ là nỗi nhớ thương, mất mát, mà còn là sức mạnh của lòng chung thủy, niềm tin và sự hy sinh âm thầm...
“Mưa đỏ” - Bi tráng, hào hùng và mãn nhãn

“Mưa đỏ” - Bi tráng, hào hùng và mãn nhãn

Hàng trăm khán giả Hà Tĩnh có mặt trong buổi chiếu đầu tiên bộ phim “Mưa đỏ” đã không khỏi xúc động và trào dâng niềm tự hào về công cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc non sông.
Podcast tản văn: Hương thị mùa thu

Podcast tản văn: Hương thị mùa thu

Mùa thu đến mang theo mùi hương của một loài quả rất đặc trưng của mùa, đó là quả thị. Hương thị cũng gắn liền với những kỷ niệm ngọt ngào của tuổi thơ.
24 giờ chơi Tết độc lập ở Hà Nội

24 giờ chơi Tết độc lập ở Hà Nội

Gợi ý một số hoạt động phải xem trong ngày 2/9 và một số điểm tham quan, ăn uống, vui chơi đậm chất Hà Nội cho du khách đến từ miền Trung và miền Nam.
ADB mong muốn xây dựng mô hình du lịch "chữa lành" tại Hà Tĩnh

ADB mong muốn xây dựng mô hình du lịch "chữa lành" tại Hà Tĩnh

Trong xu thế ngày càng nhiều người Việt lựa chọn rời xa phố thị, tìm đến thiên nhiên và sự tĩnh lặng để chữa lành cả thể chất lẫn tinh thần, ADB định hướng phát triển du lịch "chữa lành", tận dụng lợi thế giữa rừng núi, thiên nhiên nhằm thu hút du khách trải nghiệm tại Hà Tĩnh.
Hơn 1.000 khán giả Hà Tĩnh đặt vé xem phim "Mưa đỏ"

Hơn 1.000 khán giả Hà Tĩnh đặt vé xem phim "Mưa đỏ"

Kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, khán giả cả nước, trong đó có Hà Tĩnh sẽ được thưởng thức bộ phim điện ảnh “Mưa Đỏ” – một khúc tráng ca về tinh thần bất khuất, khát vọng hòa bình và hòa hợp dân tộc.
Kịch bản Lễ kỷ niệm diễu binh, diễu hành sáng 2/9

Kịch bản Lễ kỷ niệm diễu binh, diễu hành sáng 2/9

Chương trình diễu binh, diễu hành sáng 2/9 gồm không quân bay chào mừng, diễu binh diễu hành các khối theo thứ tự diễu hành của các khối nghi trượng, diễu binh của các khối đi bộ, các khối Quân đội nhân dân Việt Nam trước, sau đó đến các khối quân đội nước ngoài, rồi đến khối dân quân, du kích, các khối công an. Kịch bản chương trình được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phê duyệt. 
Podcast truyện ngắn: Giữa lằn ranh sinh tử

Podcast truyện ngắn: Giữa lằn ranh sinh tử

Để giữ bình yên cuộc sống, người chiến sĩ công an đều có những lần đối diện ranh giới sống - chết, giữa nhiệm vụ và tình thân. Câu chuyện của Thượng úy Trần Long là 1 trong số đó...
Đưa nghệ thuật biểu diễn tới gần hơn với công chúng Hà Tĩnh

Đưa nghệ thuật biểu diễn tới gần hơn với công chúng Hà Tĩnh

Nhằm nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của người dân, thời gian qua, các đơn vị nghệ thuật và cơ quan liên quan ở Hà Tĩnh không ngừng tìm tòi hướng đi đưa nghệ thuật biểu diễn đến gần hơn với khán giả, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống.