Bia trị thủy với gia đình Tiến sỹ Trương Quốc Dụng

(Baohatinh.vn) - Trong khuôn viên đền thờ Trương Quốc Dụng (di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia ở xã Thạch Khê, huyện Thạch Hà, Hà Tĩnh) vẫn còn lưu giữ khối bia đá cổ do chính Tiến sỹ - danh tướng Trương Quốc Dụng soạn, ghi lại sự kiện đắp đê trị thủy trên sông Rào Cái, đoạn qua xã Phong Phú - quê hương ông.

Bia trị thủy với gia đình Tiến sỹ Trương Quốc Dụng

Bia trị thủy hiện đang được lưu giữ tại đền thờ Trương Quốc Dụng ở xã Thạch Khê, huyện Thạch Hà, Hà Tĩnh.

Trước đây, đê Hữu Ngạn chưa được đắp nên vào mùa mưa lũ, nước sông Rào Cái đâm thẳng vào xã Phong Phú (nay là xã Thạch Khê). Nước từ các bàu phía Động Phủ theo các khe chảy vào, nước mặn từ phía biển dòng hải lưu mạnh theo hướng Bắc Nam kết hợp triều cường chảy lên, kết hợp với nhau gây ra hiện tượng dòng chảy xoắn ốc mạnh, làm xói lở và ngập mặn nghiêm trọng.

Sông Rào Cái đoạn chảy qua xã Phong Phú, lòng sông uốn cong, dòng chảy mạnh làm sạt lở lấn sâu vào bờ. “Chưa đầy trăm năm nay mà bờ đê trước đã sập đổ đến nơi này” (trích văn bia). Hàng năm, dòng nước lũ đã cuốn trôi hàng chục mẫu ruộng và có nguy cơ làm mất nơi sinh cơ lập nghiệp của dân làng.

Hiểu được nỗi thống khổ đó, gia đình 4 thế hệ của Tiến sĩ Trương Quốc Dụng gồm: Quan Thị nội - Hương cống Trương Quốc Kỳ (1730-1789), Thiêm sự phủ quân - Tú tài Trương Quốc Bảo (1772-1854), Thượng trụ quốc Đông các Đại học sĩ - Tiến sĩ Trương Quốc Dụng (1797-1864) và Chủ sự - Cử nhân Trương Quốc Quán (1827-1862) đã khởi xướng và góp tiền của, cùng với các quan chức đồng liêu, Nhân dân xã Phong Phú và các xã lân cận góp tiền của đắp đê, xây các mỏ hàn (dân quen gọi là cánh hàn) ngăn lũ xâm thực nước mặn, chấm dứt sạt lở đồng ruộng và đê sông Rào Cái, đem lại bình yên và ấm no cho Nhân dân.

Bia trị thủy với gia đình Tiến sỹ Trương Quốc Dụng

Một mặt bia khắc năm 1863.

Theo nội dung văn bia, người khởi xướng đắp đê là Trãi Hiên tiên sinh Trương Quốc Kỳ (ông nội Trương Quốc Dụng), người có tầm nhìn xa trông rộng, với khả năng và điều kiện của mình, ông đã cung tiến 2 sở ruộng cho xã làm ruộng văn chỉ (ruộng phục vụ cho việc khuyến học và thờ tự nơi tôn vinh đạo học). Về sau, thân sinh của Trương Quốc Dụng là Trương Quốc Bảo tiếp tục tích góp tiền của để chuẩn bị cho việc đắp đê trị thủy. Sau hơn 20 năm tích lũy cộng với sự đóng góp của dân làng, Trương Quốc Bảo đã cùng với Nhân dân tiến hành khai thác đá ở núi Nam Giới đem về làm kè hộ đê. Lấy niên hiệu Tự Đức thứ hai (1849) khởi công. Từ già đến trẻ đều gắng sức để làm xong kè. Các xã ở bên cạnh cũng kéo đến góp sức.

Làm kè xong, bờ bãi không còn bị phá nát, đất ruộng được hồi sinh. Sau 6 năm đã hoàn thành được 6 cánh hàn đê, đoạn từ bãi tràn Hòa Lạc, miếu Đài Hai về hói ông Hương. Công việc dang dở thì Tú tài Trương Quốc Bảo mất. Thực hiện ý nguyện và công việc của ông và cha của mình, Tiến sỹ Trương Quốc Dụng trong thời gian về chịu tang cha đã cùng với con trai là Chủ sự - Cử nhân Trương Quốc Quán tiếp tục kè sông đắp đê được thêm 3 cánh hàn nữa. Công trình hoàn thành trong sự vui mừng khôn xiết và biết ơn của dân làng, mang lại lợi ích cho cả cộng đồng dân cư địa phương, bảo vệ xã Phong Phú vào mùa mưa lũ từ đó cho đến khi đắp đê Hữu Ngạn (1966) như hiện nay.

Bia trị thủy với gia đình Tiến sỹ Trương Quốc Dụng

Khuôn viên đền thờ Đông các đại học sĩ Trương Quốc Dụng tại Thạch Khê

Để ghi lại sự kiện lịch sử này, Trương Quốc Dụng đã xây dựng, trực tiếp soạn văn bia và tổ chức khánh thành vào năm Quý Hợi (1863) tại vị trí vườn nhà bà Nhương, ông Hoàn Nhu (thôn Tân Hương, xã Thạch Khê ngày nay), trước khi ông đi nhận nhiệm vụ chống bọn phản động và hy sinh ngày 26 tháng 6 năm Giáp Tý (1864) trên vùng biển Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh.

Bia được tạo tác hình vuông, Nhân dân địa phương thường gọi là “Bia Quan Thượng”, “Bia Cụ Thượng”. Bia có kích thước cao 0,9m, rộng 0,6m, đế hình vuông giật cấp 0,4m, 3 mặt khắc chữ Hán, chữ khắc chân phương sắc nét. Trải qua thời gian, lại không được bảo quản chu đáo, cho nên các mặt bia hiện nay đã bị bào mòn. Trước đây, bia dựng tại bờ sông nơi kè đá đắp đê nhưng do nhiều nguyên nhân, hiện bia đá này đang nằm trong khuôn viên đền thờ Trương Quốc Dụng.

Năm 2020, Đảng bộ và Nhân dân xã Thạch Khê cùng với hậu duệ nội ngoại dòng họ Trương Quốc, với sự giúp đỡ của các nhà nghiên cứu lịch sử văn hóa đã tổ chức phục dựng tấm bia này tại địa điểm cũ cách đây 157 năm, nhằm giới thiệu cho toàn thể Nhân dân trong và ngoài địa phương cùng hiểu và ghi nhớ công lao trị thủy to lớn của gia đình danh nhân Trương Quốc Dụng và Nhân dân xã Phong Phú xưa, Thạch Khê ngày nay.

Chủ tịch Hội Sử học Hà Tĩnh

Chủ đề Đời sống văn hóa

Đọc thêm

Podcast tản văn: Chớm đông

Podcast tản văn: Chớm đông

Trong cái se lạnh đầu đông, đôi khi, chỉ một làn khói bếp, một mùi hương quen thuộc cũng đủ khiến ta nhớ về những năm tháng tuổi thơ êm đềm.
Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Tôn vinh vẻ đẹp truyền thống nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Mừng Ngày Văn hóa Việt Nam, các không gian văn hóa, điểm di tích trong Phố cổ Hà Nội (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) tổ chức nhiều hoạt động với quy mô lớn. Các hoạt động tập trung vào tôn vinh những giá trị văn hóa truyền thống như các nghề thủ công, nghệ thuật biểu diễn, thú chơi truyền thống của người Hà Nội.
Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Podcast tản văn: Bông hoa giấy gửi cô

Tình cảm thầy trò luôn là ký ức đẹp theo năm tháng. Một bông hoa giấy nhỏ bé cũng đủ gửi gắm lòng biết ơn và nỗi nhớ thương dành tặng cô giáo cũ.
Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Podcast truyện ngắn: Cô Hương

Trên hành trình khôn lớn, tình yêu thương, sự sẻ chia và dìu dắt của thầy cô luôn là những ký ức đẹp trong lòng mỗi học trò.
Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Rộn ràng ngày hội kết đoàn

Hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hóa Việt Nam, các địa phương ở Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, tạo không khí vui tươi, góp phần phát huy tinh thần tương thân tương ái, gắn kết cộng đồng.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh là Nguyễn Mộc An và Hoàng Thu Hà cùng giành quyền góp mặt tại đêm Chung kết và trao giải Sao Mai 2026 sau đêm Liveshow 6 diễn ra tối 8/11. Đáng chú ý, Hoàng Thu Hà nhận được sự đồng thuận của đa số thành viên Ban Giám khảo để tiếp tục hành trình tại cuộc thi, sau màn bỏ phiếu đầy kịch tính ngay trên sân khấu.
Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Mùa cỏ hồng duy nhất trong năm ở Đà Lạt

Hai tháng cuối năm, cỏ hồng trải màu rực rỡ ở khu vực thung lũng Vàng, suối Vàng, thảo nguyên Masara, khi thời tiết khu vực Đà Lạt cũ (Lâm Đồng) bắt đầu khô ráo và se lạnh.
Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Podcast truyện ngắn: Con cháu sum vầy

Khi ở tuổi xế chiều, niềm vui của cha mẹ đôi khi thật giản dị. Đó là khi được quây quần bên mâm cơm gia đình, được cảm nhận sự quan tâm của những người thân yêu.
Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Sôi nổi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Hà Tĩnh đang triển khai nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao từ tỉnh đến cơ sở, góp phần khơi dậy niềm tự hào truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa quê hương trong đời sống cộng đồng.
Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Podcast tản văn: Giao mùa nhớ quê

Với tác giả Nguyễn Bá Thuyết, người con Hà Tĩnh đã xa quê gần 45 năm, quê hương vẫn là miền ký ức sâu nặng. Đôi khi, chỉ một làn gió lạnh đầu mùa cũng đủ gợi về mái nhà xưa.
Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Họa sĩ Lê Quang Lĩnh: Khi nghị lực hóa thành sắc màu

Không để những khiếm khuyết cơ thể giới hạn ước mơ, họa sĩ Lê Quang Lĩnh (Hà Tĩnh) đã lấy nghị lực và đam mê hội họa làm điểm tựa, vươn lên khẳng định tài năng, truyền đi thông điệp mạnh mẽ về ý chí và khát vọng sống.
Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Gìn giữ và phát huy các giá trị di tích lịch sử ở Tùng Lộc

Với 18 di tích lịch sử, trong đó có 4 di tích cấp quốc gia, xã Tùng Lộc (Hà Tĩnh) đang huy động nguồn lực xã hội hóa, đẩy mạnh tu bổ, tôn tạo và số hóa tư liệu, góp phần lan tỏa truyền thống văn hóa và bồi đắp niềm tự hào quê hương.
Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Podcast truyện ngắn: Hiên nhà trở gió

Khi những ngày cuối thu dần khép lại, gió lạnh bắt đầu ùa về, lòng người như muốn tìm về một miền yêu thương, nơi có bóng dáng mẹ hiền và hơi ấm thân thuộc của mái nhà xưa.
Mỏng manh cánh hoa mỹ nhân gọi đông về

Mỏng manh cánh hoa mỹ nhân gọi đông về

Có những mùa hoa chẳng cần lời hẹn ước vẫn đều đặn trở về như một cuộc hẹn dịu dàng với đất trời. Tháng 11, phố phường Thành Sen (Hà Tĩnh) lại được đánh thức bởi sắc hồng của hoa mỹ nhân.
Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào top 6 Sao Mai 2026

Hai thí sinh Hà Tĩnh cùng vào top 6 Sao Mai 2026

Mang dân ca Nghệ Tĩnh và âm hưởng núi rừng Tây Bắc đến sân khấu Sao Mai, hai thí sinh Hà Tĩnh đã tạo nên những dấu ấn riêng tại Liveshow 5 với chủ đề “Giao thoa”. Cả hai cùng vượt qua đêm thi loại trực tiếp, ghi tên mình vào top 6 Sao Mai 2026.
Xin chào,
Tôi là Chatbot của
Báo Hà Tĩnh
Hãy hỏi tôi bất kỳ điều gì bạn cần biết về
Báo Hà Tĩnh nhé. Tôi sẵn sàng hỗ trợ!