Những ngày gần đây, hiện tượng mưa dông, lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh xảy ra liên tục tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ; trong đó, có Thủ đô Hà Nội mặc dù thời tiết đang vào đợt nắng nóng.
Rãnh thấp bị nén và hội tụ gió trên cao gây dông lốc, mưa đá
Lý giải về hiện tượng này, Phó Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia Vũ Anh Tuấn cho biết: Trong 1-2 ngày qua, khu vực Bắc Bộ và cụ thể Hà Nội xuất hiện mưa dông, kèm theo sấm sét mạnh và cục bộ có mưa đá. Đây là dạng thời tiết khá điển hình trong giai đoạn giao mùa ở Bắc Bộ, khi khí quyển tồn tại đồng thời nhiều yếu tố thuận lợi cho đối lưu phát triển mạnh.
Về nguyên nhân, là do ảnh hưởng của rìa phía Nam rãnh áp thấp bị nén bởi khối áp cao lục địa phía Bắc, kết hợp với hội tụ gió lên đến 5.000m nên chiều tối và đêm 2/5 trên khu vực Bắc Bộ đã có mưa rào và dông, cục bộ đã có những điểm mưa to, trong mưa dông đã xảy ra mưa đá, lốc sét, gió giật mạnh.
Theo đánh giá của Tiến sỹ Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm nghiên cứu khí tượng, khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển: "Dù đây là hiện tượng nguy hiểm, nhưng không phải hoàn toàn bất ngờ, bởi đã nằm trong xu thế thời tiết được cơ quan dự báo nhận định và cảnh báo. Trong thời gian tới, miền Bắc vẫn cần tiếp tục đề phòng các hiện tượng dông lốc, sét, gió giật mạnh và mưa đá cục bộ, do đây vẫn là giai đoạn thời tiết còn nhiều biến động."
Thông tin về thời tiết từ đêm 4/5 đến ngày 12/5, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia cũng đưa ra nhận định: Khu vực Bắc Bộ và Thanh Hóa có mưa rào và dông vài nơi, riêng từ ngày 8-9/5 có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to. Các khu vực khác mưa dông tập trung vào chiều tối và đêm. Riêng khu vực từ Nghệ An đến Huế từ khoảng chiều tối 8-9/5; khu vực Nam Bộ từ ngày 5-6/5 cục bộ có nơi mưa to.
"Các khu vực đề phòng trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh," Phó Trưởng phòng Dự báo thời tiết Vũ Anh Tuấn lưu ý.
Dự báo xa hơn về xu thế thời tiết từ tháng 5-7, Phó Trưởng phòng Dự báo khí hậu, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia Nguyễn Đức Hòa cho biết, từ tháng 5-7, mùa mưa ở khu vực Bắc Bộ ở mức tương đương so với trung bình nhiều năm (khoảng từ giữa tháng 5). Đối với Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, do gió mùa Tây Nam ở phía Nam có khả năng hoạt động từ khoảng nửa cuối tháng 5 gây mưa rào và dông gia tăng nên mùa mưa tại khu vực này xuất hiện muộn hơn so với trung bình nhiều năm (trung bình nhiều năm mùa mưa tại khu vực Cao nguyên Trung Bộ là khoảng tuần cuối tháng 4, tuần đầu tháng 5; khu vực Nam Bộ là khoảng nửa đầu tháng 5).
Cũng trong tháng 5, tổng lượng mưa trên toàn quốc phổ biến ở mức thấp hơn so với trung bình nhiều năm từ 15-30%; riêng tại khu vực phía Đông Bắc Bộ và Nam Bộ phổ biến ở mức xấp xỉ so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.
Tháng 6, tại Tây Bắc, Đồng bằng Bắc Bộ, các tỉnh, thành phố từ Thanh Hóa đến Huế phổ biến cao hơn từ 5-20% so với trung bình nhiều năm, các khu vực còn lại phổ biến xấp xỉ so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ. Tháng 7, phổ biến cao hơn từ 5-10% so với trung bình nhiều năm, riêng khu vực duyên hải Nam Trung Bộ phổ biến ở mức xấp xỉ so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ.
"Trên phạm vi cả nước có khả năng xảy ra các hiện tượng thời tiết nguy hiểm dông, lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh; đặc biệt trong thời kỳ chuyển mùa - tập trung trong tháng 5," ông Nguyễn Đức Hòa nhấn mạnh.
Nhiều thiệt hại tại các địa phương
Theo Cục Quản lý đê điều và phòng, chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và phóng viên TTXVN tại các địa phương, tính đến 11 giờ ngày 3/5, dông lốc, mưa đá, gió giật mạnh xảy ra từ ngày 1/5 đến nay đã làm 5 người bị thương ở tỉnh Thái Nguyên; 350 nhà bị tốc mái (Điện Biên 40 nhà, Thái Nguyên 309 nhà, Lào Cai 1 nhà); 919ha lúa, hoa màu bị thiệt hại (Điện Biên 767ha, Thái Nguyên 152ha); 6 trường học bị tốc mái tại Thái Nguyên; 12 cột điện bị gãy, đổ tại Thái Nguyên.
Trận mưa đá kèm dông lốc xảy ra vào tối 2/5 đã gây ra thiệt hại nặng về người và tài sản tại tỉnh Thái Nguyên. Theo báo cáo từ Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự các địa phương, từ 17h30 đến 18h ngày 2/5, sức gió cực mạnh cùng mưa đá đã khiến hàng loạt ngôi nhà bị tốc mái, hệ thống điện và giao thông tại nhiều xã bị hư hỏng nghiêm trọng.
Tại xã Thanh An, tỉnh Điện Biên, mưa đá kèm dông lốc cường độ mạnh trong thời gian ngắn đã gây dập nát nhiều diện tích rau màu, cây ăn quả và cây cảnh; một số diện tích lúa đang giai đoạn chín bị gãy dập, rụng hạt, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất. Nhiều hộ dân cho biết, các loại cây trồng ngắn ngày như: rau, đậu, ngô bị thiệt hại nặng do không kịp che chắn. Một số công trình phụ trợ, mái che chuồng trại cũng bị hư hỏng do đá rơi với lực mạnh kèm gió giật.
Đối với phường Long Biên (Hà Nội) cũng xuất hiện mưa đá kèm dông lốc, gió giật mạnh. Mưa đá xuất hiện trong thời gian ngắn nhưng hạt khá to, rơi dày trong vài phút, gây tiếng động lớn trên mái tôn và phương tiện đang lưu thông. Rất may không có thiệt hại do hiện tượng này.Ngay sau khi thiên tai xảy ra, cấp ủy, chính quyền địa phương đã thăm hỏi, động viên người bị thương, đồng thời huy động lực lượng hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả, sớm ổn định đời sống và tiếp tục rà soát, thống kê, đánh giá thiệt hại.
Theo hướng dẫn của Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia, để chủ động ứng phó với không khí lạnh, lốc, sét, mưa đá, gió mạnh và các tình huống thiên tai khác có thể xảy ra trong thời gian tới, các tỉnh, thành phố chịu ảnh hưởng theo dõi chặt chẽ bản tin cảnh báo, dự báo về diễn biến thời tiết, đợt không khí lạnh, lốc, sét, mưa đá. Đồng thời thông tin kịp thời cho các cấp chính quyền cơ sở và nhân dân để chủ động biện pháp phòng tránh phù hợp; sẵn sàng lực lượng tại chỗ để kịp thời hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả.
Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai tổ chức trực ban nghiêm túc 24/24h, theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, thiên tai, đê điều; chuyển các thông tin dự báo, cảnh báo đến các địa phương để kịp thời tham mưu công tác chỉ đạo, điều hành, ứng phó thiên tai.
Các địa phương tổ chức trực ban, chủ động theo dõi thời tiết, thông tin dự báo, cảnh báo và triển khai các biện pháp ứng phó./.
