Quốc hội tiến hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn là người đầu tiên đăng đàn trả lời chất vấn trước Quốc hội. Công tác quản lý thuế nhận được sự quan tâm của nhiều đại biểu với hàng loạt vấn đề đặt ra từ thực tiễn, như tình trạng mua bán trái phép hóa đơn; số nợ thuế còn ở mức cao; tiến độ hoàn thuế giá trị gia tăng còn chậm và giải pháp chống thất thu thuế trong hoạt động thương mại điện tử…

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết nguyên nhân của tình trạng mua bán trái phép hóa đơn, trách nhiệm của cơ quan thuế trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát việc sử dụng hóa đơn điện tử.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thừa nhận tình trạng này vẫn xảy ra và cho biết ngành thuế đang triển khai các giải pháp quyết liệt để ngăn chặn. 10 tháng đầu năm nay, cơ quan thuế đã phát hành hơn 10 tỷ hóa đơn đưa vào lưu thông, trong đó có 5,2 tỷ hóa đơn điện tử và 5,5 tỷ hóa đơn giấy.

Để ngăn tình trạng lập công ty "ma", mua bán và lợi dụng hóa đơn, Bộ trưởng cho hay thời gian tới Bộ Tài chính sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ số và phối hợp các cơ quan chức năng, trong đó có Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), nhằm định danh người đăng ký, đứng tên thành lập doanh nghiệp.

Cùng với đó, cơ quan thuế sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động thực tế của doanh nghiệp, tập trung vào các lĩnh vực và nhóm đối tượng có nguy cơ cao.

Bộ trưởng thông tin: Từ năm 2022 đến nay, ngành thuế đã chuyển gần 600 hồ sơ của các doanh nghiệp có dấu hiệu trốn, gian lận thuế và mua bán hóa đơn sang cơ quan điều tra.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh giải pháp tăng cường tuyên truyền để người dân và doanh nghiệp hiểu, tuân thủ pháp luật, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và các biện pháp bảo đảm pháp luật được thực thi.

Trả lời câu hỏi về tình trạng nợ thuế còn thiếu khoảng hơn 256.000 tỷ đồng, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, theo chiến lược phát triển ngành thuế, số nợ thuế phát sinh hằng năm phải duy trì dưới 5% tổng thu ngân sách từ thuế, tổng nợ đọng tích lũy qua các năm cần ở mức dưới 8%. Tính đến hết tháng 10, nợ thuế phát sinh trong năm ở mức 3%, đạt mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, tổng nợ thuế vẫn ở mức 11%, tương đương hơn 267.000 tỷ đồng.

Theo phân tích của ngành thuế, hơn một nửa số nợ này là tiền sử dụng đất, trong bối cảnh thị trường bất động sản còn trầm lắng.

Bộ trưởng cho hay, Bộ Tài chính đang triển khai nhiều giải pháp để đưa nợ thuế phát sinh hằng năm xuống dưới 5% và tổng nợ thuế về dưới 8%. Trước hết, ngành thuế giao chỉ tiêu và đánh giá kết quả thu hồi đối với từng cán bộ thuế, từ cấp địa phương đến cán bộ trực tiếp quản lý thuế. Song song, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế quản lý thuế theo hướng đơn giản, dễ hiểu, thuận lợi cho việc thực hiện, kiểm tra và giám sát. Mặt khác, ngành thuế sẽ tiếp tục tăng cường tuyên truyền để người dân và doanh nghiệp nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước.

Bộ trưởng nhấn mạnh, với các tổ chức, cá nhân có khả năng tài chính nhưng chây ỳ không nộp thuế, cơ quan quản lý sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát và áp dụng các chế tài phù hợp.

Bộ trưởng Bộ Tài chính cũng đã trả lời rõ câu hỏi của đại biểu về tình trạng chậm hoàn thuế giá trị gia tăng làm ảnh hưởng đến dòng vốn cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp; chống thất thu thuế trong hoạt động thương mại điện tử.

Tiếp đó, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trả lời chất vấn của các đại biểu về các vấn đề liên quan đến lĩnh vực khoa học, công nghệ.

Tiến hành chất vấn, đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ trách nhiệm trong việc bảo đảm các hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được chia sẻ và tái sử dụng, giảm phiền hà cho người dân.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết dữ liệu hiện được lưu trữ tại nhiều cơ quan, đơn vị trong thời gian dài nên việc tập hợp, đồng bộ và xây dựng cơ sở dữ liệu mới cần thời gian. Việc xác định chi phí số hóa cũng phức tạp do mỗi loại tài liệu có yêu cầu xử lý khác nhau, trong khi nhân lực còn hạn chế.

Theo Bộ trưởng, tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần để giải quyết thủ tục hành chính, cán bộ cấp xã phải sử dụng nhiều phần mềm xuất phát từ năm nguyên nhân: các hệ thống chưa kết nối, đồng bộ; quy trình và biểu mẫu chưa thống nhất; dữ liệu chưa đầy đủ; thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu; kỹ năng số của một bộ phận người dân và cán bộ cơ sở còn hạn chế.

Để khắc phục, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, đồng thời khảo sát thực tế tại một số xã để xác định những vướng mắc cụ thể trong công việc hằng ngày của cán bộ.

Bộ sẽ tiếp tục khảo sát quy trình xử lý công việc, chế độ báo cáo tại cấp xã để xây dựng hướng dẫn, tài liệu đào tạo và cập nhật kiến thức, giúp cán bộ cơ sở nâng cao kỹ năng số, từng bước khắc phục tình trạng phần mềm thiếu đồng bộ, giảm việc người dân phải khai báo lại thông tin.

Đại biểu cũng đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ giải pháp quản lý AI để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trong đó chú trọng bảo đảm an toàn dữ liệu và quản lý rủi ro. Chẳng hạn, cán bộ, công chức, viên chức không được đưa dữ liệu mật lên các nền tảng AI để khai thác. Những dữ liệu có yêu cầu bảo mật cao phải được kiểm soát chặt chẽ, trong khi một số loại dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không vì mục đích thương mại, có thể được sử dụng khi đáp ứng các điều kiện nhất định.

Theo Bộ trưởng, bài toán khó nhất là cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu và tận dụng cơ hội phát triển AI. Về phía cơ quan quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung đạo đức AI, phân loại mức độ rủi ro và đưa ra khuyến nghị để doanh nghiệp, nhà phát triển ứng dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm, đồng thời tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ nút thắt lớn nhất khiến kinh phí khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giải ngân chậm, dù ngân sách đã được bố trí.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân chỉ ra 4 nguyên nhân. Thứ nhất, quy mô ngân sách tăng đột biến. Trước đây, chi thường xuyên cho khoa học công nghệ khoảng 12.000 tỷ đồng, nhưng hiện nay tổng kinh phí, bao gồm chi thường xuyên và chi đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã tăng gấp 7 lần.

Thứ hai là độ trễ của chính sách pháp luật. Nghị quyết 57 được ban hành tháng 12/2024, nhưng nhiều quy định cụ thể hóa đến cuối năm 2025 hoặc năm 2026 mới có hiệu lực, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai.

Thứ ba, cách xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ thay đổi căn bản. Trước đây, nhiệm vụ chủ yếu xuất phát từ đề xuất của nhà khoa học, còn hiện nay phải bắt đầu từ bài toán thực tiễn, có sự tham gia của viện nghiên cứu, trường đại học. "Cách làm này khó hơn, dù kinh phí cấp nhiều hơn", ông nói.

Nguyên nhân cuối cùng là năng lực tổ chức thực hiện tại một số cơ quan, đơn vị còn hạn chế, cùng tâm lý e ngại khi triển khai nhiệm vụ mới. Bộ trưởng đánh giá đây là vấn đề khó, ảnh hưởng đến tiến độ sử dụng nguồn lực khoa học công nghệ.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng đã trả lời các câu hỏi của đại biểu liên quan đế giải ngân kinh phí khoa học công nghệ; định giá tài sản sở hữu trí tuệ; chuyển đổi số ở cấp xã; đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, kinh doanh; công nghệ lõi.