Trường công, đại học có phải là lựa chọn duy nhất?

Những ngã rẽ sau mùa thi

Những ngày đầu tháng 7, khi kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 được công bố, nhiều gia đình ở Hà Tĩnh lại bước vào những ngày đan xen cảm xúc. Trước đó, kết quả Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 THPT năm 2026 cũng đã được công bố. Có niềm vui khi con đạt kết quả như mong đợi, nhưng cũng có không ít trăn trở khi kết quả chưa như kỳ vọng.

Năm nay, bên cạnh những trường hợp đạt điểm khá nhưng chưa thể vào ngôi trường mong muốn, câu chuyện lựa chọn hướng đi sau kỳ thi tiếp tục được nhiều phụ huynh quan tâm. Đặt ra phía sau đó là những câu hỏi quen thuộc: nếu không vào trường công thì sao, nếu không học đại học thì con sẽ đi con đường nào, và liệu còn những lựa chọn nào khác cho tương lai?

Ở vùng quê hiếu học như Hà Tĩnh, nhiều năm qua, trường công lập hay giảng đường đại học vẫn được xem là con đường quen thuộc để đi đến thành công. Chính suy nghĩ ấy khiến mỗi kỳ tuyển sinh không chỉ là cuộc đua của học sinh mà còn là cuộc đua của những kỳ vọng. Thế nhưng, cùng với sự thay đổi của xã hội và nhu cầu nhân lực, cách nhìn ấy đang dần chuyển biến.

Chị Nguyễn Thị Hằng (phường Thành Sen) - phụ huynh có con vừa tham dự Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT chia sẻ: “Khi con không đạt kết quả như mong muốn, gia đình cũng rất buồn. Nhưng sau khi tìm hiểu kỹ hơn, tôi nhận ra, điều quan trọng không phải con học ở đâu mà là lựa chọn được hướng đi phù hợp với khả năng để sau này có nghề nghiệp ổn định và tự lập”.

Không chỉ phụ huynh, nhiều học sinh cũng chủ động hơn trong việc hoạch định tương lai. Em Nguyễn Lê Tiến - cựu học sinh Trường THPT Mai Thúc Loan cho biết: “Điểm số của em trong kỳ thi năm nay đủ để xét tuyển ở khá nhiều trường đại học. Dù vậy, em vẫn phải cân nhắc, dành thời gian tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng và cơ hội phát triển của từng ngành. Điều quan trọng là chọn được công việc phù hợp với năng lực và có cơ hội phát triển lâu dài”.

Trong khi đó, em Võ Thị Phương - cựu học sinh Trường THPT Cẩm Bình lại cân nhắc giữa học đại học trong nước và du học. “Em đang cân nhắc giữa học đại học trong nước và du học. Qua tìm hiểu từ những anh chị đi trước, em nhận thấy mỗi lựa chọn đều có ưu điểm riêng. Điều em hướng tới là một môi trường học tập phù hợp, giúp tích lũy kiến thức, kỹ năng và trải nghiệm để tự tin bước vào thị trường lao động” - Phương cho hay.

Những chia sẻ ấy phản ánh sự thay đổi trong tư duy lựa chọn của nhiều gia đình. Thay vì chỉ hướng đến một đích đến duy nhất là đại học, phụ huynh và học sinh đã quan tâm nhiều hơn đến năng lực bản thân, triển vọng nghề nghiệp và nhu cầu nhân lực của xã hội. Sự chuyển biến ấy không phải ngẫu nhiên.

Hà Tĩnh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với hàng loạt dự án công nghiệp, logistics, năng lượng và dịch vụ quy mô lớn, mở ra nhiều cơ hội việc làm cho người trẻ ở các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ, cơ khí, điện, tự động hóa và dịch vụ hiện đại. Điều đó đồng nghĩa với việc, sau mỗi mùa thi, phía trước học sinh không chỉ có một lối đi mà là nhiều lựa chọn khác nhau để lập thân, lập nghiệp.

Cơ hội rộng mở từ những hướng đi phù hợp

Nếu trước đây, câu chuyện sau mỗi mùa thi thường chỉ xoay quanh việc đỗ hay trượt, học đại học hay học nghề, thì hôm nay, người trẻ có thêm nhiều lựa chọn: học đại học, học nghề, đi làm để tích lũy kinh nghiệm rồi tiếp tục học, hay mạnh dạn khởi nghiệp từ một ý tưởng mới… Động lực của sự thay đổi ấy đến từ chính nhu cầu phát triển của Hà Tĩnh.

Hiện nay, các khu kinh tế, khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh đang sử dụng gần 29.100 lao động. Theo quy hoạch giai đoạn 2026-2030, toàn tỉnh dự kiến cần thêm 135-140 nghìn lao động, riêng khu vực khu kinh tế và khu công nghiệp cần khoảng 73 nghìn lao động, nâng tổng số lao động tại khu vực này lên khoảng 90-100 nghìn người vào năm 2030. Nhu cầu tuyển dụng tập trung ở các lĩnh vực cơ khí, điện, hàn, công nghệ ô tô, tự động hóa, công nghiệp chế tạo, logistics, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, năng lượng và nhiều ngành dịch vụ hiện đại. Đây đều là những lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng nghề, tác phong công nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường sản xuất.

Để đáp ứng nhu cầu đó, nhiều doanh nghiệp (DN) đã chủ động phối hợp với các cơ sở giáo dục triển khai mô hình đào tạo theo nhu cầu tuyển dụng, giúp người học được thực hành ngay trong quá trình học và có cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Ông Nguyễn Bá Đồng - Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Minh Đức, Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh cho biết: “Quỹ hiện đang tài trợ học phí đào tạo nghề, đồng thời phối hợp với bộ phận nhân sự của DN và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn để tuyển sinh, đào tạo theo nhu cầu thực tế. Việc gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng giúp DN chủ động hơn trong việc tìm kiếm nguồn nhân lực có tay nghề, đáp ứng yêu cầu sản xuất. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác với các cơ sở đào tạo nhằm tăng thêm cơ hội việc làm ổn định cho lao động trẻ”.

Thực tế cho thấy, khi việc đào tạo gắn với nhu cầu của DN, người học không chỉ có thêm cơ hội việc làm mà còn dễ dàng thích nghi với môi trường sản xuất sau khi tốt nghiệp. Cùng với đó, Hà Tĩnh đang từng bước hoàn thiện các chính sách nhằm mở rộng cơ hội cho người trẻ sau mỗi mùa thi. Bên cạnh việc đẩy mạnh phân luồng, hướng nghiệp, phát triển giáo dục nghề nghiệp và tăng cường liên kết giữa nhà trường với DN, tỉnh cũng vừa ban hành Chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035”. Chương trình hướng tới xây dựng môi trường đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục, trang bị kiến thức, kỹ năng khởi nghiệp, đồng thời kết nối các nguồn lực để học sinh, sinh viên có điều kiện hiện thực hóa ý tưởng của mình.

Ông Phan Văn Sâm - Trưởng phòng Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Sở GD&ĐT Hà Tĩnh cho biết: “Mục tiêu của công tác hướng nghiệp là giúp học sinh có đầy đủ thông tin để lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực, sở trường và nhu cầu phát triển của xã hội. Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng hướng nghiệp, triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ người học, trong đó có Chương trình hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp, qua đó tạo thêm điều kiện để các em phát huy năng lực, tự tin lập thân, lập nghiệp”.

Mùa thi đã khép lại, nhưng hành trình trưởng thành của mỗi học sinh mới chỉ bắt đầu. Trong bối cảnh Hà Tĩnh đang chuyển mình mạnh mẽ với những cơ hội phát triển mới, trường công lập hay giảng đường đại học vẫn luôn là những cánh cửa đáng trân trọng, nhưng không phải là cánh cửa duy nhất. Khi tri thức, kỹ năng, sự sáng tạo và bản lĩnh ngày càng trở thành thước đo của thành công, mỗi ngã rẽ đều có thể mở ra một tương lai rộng mở nếu người trẻ biết lựa chọn đúng hướng đi và không ngừng nỗ lực trên hành trình mình đã chọn.