Tổng thống Mỹ Donald Trump tháng trước công khai tuyên bố ông có thể lệnh cho đặc nhiệm Mỹ xâm nhập, thu giữ khoảng 440 kg uranium làm giàu cao của Iran. Tuy nhiên, CNN ngày 13/6 dẫn 5 nguồn am hiểu thông tin tình báo Mỹ cho biết khả năng lính Mỹ tiếp cận được số vật liệu hạt nhân này hiện trở nên khó khăn, nguy hiểm và tốn thời gian hơn rất nhiều.
Số uranium trên được cho là đã bị chôn vùi dưới các hầm ngầm kiên cố của Iran sau chiến dịch không kích quy mô lớn của Mỹ hồi tháng 6/2025. Giờ đây, lực lượng Iran đã cố tình đánh sập các đoạn hầm dẫn đến kho chứa, cũng như gài mìn ở các lối ra vào nhằm ngăn đặc nhiệm Mỹ đột nhập.
Những biện pháp gia cố mới của Iran khiến đề xuất của chính quyền Trump về việc buộc Tehran giao nộp và tiêu hủy uranium trở nên phức tạp hơn, đồng thời đặt ra câu hỏi ai sẽ đảm nhận nhiệm vụ nguy hiểm là đào và thu hồi số vật liệu đó.
Một số nguồn tin cho biết ngay cả với chính Iran, việc đưa số vật liệu đã làm giàu ra ngoài hiện cũng không dễ dàng hay an toàn. Công việc này sẽ đòi hỏi thiết bị đào xúc hạng nặng và hoạt động rà phá bom mìn, vốn đều là những nhiệm vụ khó khăn và rủi ro.
"Nếu thông tin này chính xác thì rõ ràng việc thu hồi lượng uranium làm giàu ở mức cao sẽ trở nên phức tạp hơn rất nhiều", ông Scott Roecker, người đứng đầu Văn phòng Loại bỏ Vật liệu Hạt nhân thuộc Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ giai đoạn 2017-2021, nhận định.
Theo ông Roecker, tình huống này cũng có thể tạo cơ hội để Iran khiến quá trình xác minh việc tuân thủ cam kết trở nên khó khăn hơn.
Nếu các nhà đàm phán yêu cầu Iran đưa toàn bộ số uranium trên tới địa điểm tập kết để xác minh và cuối cùng là loại bỏ hoặc pha loãng, việc đưa chúng ra khỏi đường hầm sẽ là trách nhiệm của Tehran.
"Tôi lo ngại Iran có thể tuyên bố không thể thu hồi một phần lượng uranium. Khi đó chúng ta không thể hoàn toàn chắc chắn Iran có khả năng tiếp cận số vật liệu hạt nhân này trong tương lai hay không", ông cho hay.
Phái đoàn ngoại giao Iran tại Liên Hợp Quốc chưa phản hồi đề nghị bình luận, trong khi Nhà Trắng cũng chưa lên tiếng.
Iran đang sở hữu hơn 440 kg uranium làm giàu cấp độ cao, được cho là gần ngưỡng cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân. Giới chức Israel cho biết lượng uranium này đủ để Iran sản xuất 11 quả bom nguyên tử nếu làm giàu thêm. Tuy nhiên, Tehran nhiều lần khẳng định không theo đuổi mục tiêu phát triển loại vũ khí hủy diệt này.
Hạt nhân Iran là vấn đề cốt lõi trên bàn đàm phán giữa Tehran và Washington nhằm chấm dứt cuộc chiến bùng phát từ ngày 28/2. Tổng thống Trump nhiều lần tuyên bố việc kiểm soát số uranium này là ưu tiên hàng đầu của Mỹ.
Một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ hôm 11/6 cho biết hai bên đang tiến gần hơn tới thỏa thuận mà theo đó Iran sẽ phải bàn giao lượng uranium đã làm giàu cho Mỹ. Số vật liệu này sẽ được tiêu hủy tại chỗ trước khi được đưa ra khỏi Iran.
Tuy nhiên, phía Mỹ và Iran lại đưa ra những mô tả khác nhau về dự thảo đang được thương lượng, và các điều khoản cụ thể vẫn chưa rõ ràng. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết vấn đề về chương trình hạt nhân sẽ được hai bên thảo luận trong thời hạn 60 ngày sau khi ký khung thỏa thuận sơ bộ.
"Cách duy nhất để giải quyết kho uranium làm giàu là pha loãng nó tại chính Iran. Đó luôn là lập trường của chúng tôi", ông nói.
Cộng đồng quốc tế hiện tin rằng phần lớn kho uranium đang nằm trong các đường hầm đã sập tại tổ hợp hạt nhân Isfahan ở miền trung Iran, một phần được lưu giữ tại các địa điểm khác.
CNN hồi giữa tháng 5 đưa tin quân đội Mỹ từng chuẩn bị chiến dịch nhằm thu giữ số vật liệu hạt nhân này, nhưng kế hoạch cuối cùng bị đánh giá là quá rủi ro nên không được thực hiện. Từ đó đến nay, Iran được cho là tiếp tục gia cố nơi chôn giấu uranium làm giàu dưới lòng đất.
Ông Trump cũng từng thừa nhận mức độ nguy hiểm của việc dùng biện pháp quân sự thu hồi số uranium này. Trong cuộc phỏng vấn với Fox News tháng trước, ông bày tỏ hoài nghi Iran có thể tự tiếp cận và đưa số vật liệu bị chôn giấu ra ngoài mà không bị tình báo Mỹ phát hiện.
"Chúng tôi biết chính xác điều gì đang diễn ra. Chưa ai có thể tiếp cận được nơi đó", ông nói.
Tuy nhiên, hai nguồn tin lưu ý việc Tổng thống Mỹ công khai nhắc đến kho uranium như một mục tiêu tiềm năng có thể đã vô tình tạo động lực để Iran tăng cường bảo vệ tài sản chiến lược của họ. Ngay cả khi thỏa thuận giữa Tehran và Washington được ký tuần tới, các cuộc đàm phán kỹ thuật bổ sung nhằm thống nhất chi tiết về tương lai chương trình hạt nhân Iran vẫn sẽ tiếp tục.
Việc đưa số uranium ra khỏi Iran nhiều khả năng sẽ đòi hỏi triển khai cơ sở xử lý uranium di động chuyên dụng do Cơ quan Quản lý An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ điều phối tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge ở bang Tennessee. Hai nhà đàm phán cấp cao của Mỹ là Jared Kushner và Steve Witkoff đến thăm cơ sở này hồi đầu tháng.
Tuy nhiên, ngay cả những chuyên gia hàng đầu thế giới về loại bỏ vật liệu hạt nhân cũng sẽ cần thời gian đáng kể để hoàn tất nhiệm vụ. Đầu tháng này, ông Trump cho biết quá trình đó ít nhất sẽ mất khoảng hai tuần.
