Cùng với sự gia tăng mức sống và nhu cầu biếu tặng trong các dịp lễ, Tết, thị trường xì gà (cigar) tại Việt Nam trở nên sôi động hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài hào nhoáng của những điếu xì gà được quảng cáo là “hàng xách tay”, “hàng xịn”, thị trường này đang tồn tại nhiều bất cập, gần như vượt ra ngoài vòng kiểm soát của các cơ quan chức năng.
Xì gà, thuốc lá ngoại vốn là mặt hàng đắt tiền, thậm chí được xếp vào nhóm hàng xa xỉ, chịu sự quản lý chặt chẽ về điều kiện kinh doanh, nhập khẩu, dán tem và truy xuất nguồn gốc. Thế nhưng trên thực tế, thị trường bán lẻ xì gà hiện nay gần như bị “thả nổi”.
Từ các cửa hàng lớn, cửa hàng nhỏ lẻ cho đến các nền tảng mạng xã hội, xì gà được rao bán tràn lan, mua dễ – bán dễ. Người bán thường khẳng định đây là hàng “xách tay” từ Cuba, Đức, Pháp hay Nga; còn người mua thì hầu như không quan tâm đến hóa đơn, chứng từ hay giấy tờ chứng minh nguồn gốc xuất xứ.
Hệ quả là hàng hóa vẫn ung dung lưu thông trên thị trường, còn người tiêu dùng thì vừa bỏ tiền, vừa tự trấn an rằng mình đã mua được “hàng xịn”.
Ghi nhận tại một siêu thị tiện lợi trên địa bàn phường Sông Trí, tỉnh Hà Tĩnh, khi phóng viên bày tỏ nhu cầu mua xì gà, nhân viên nhanh chóng đưa ra nhiều lựa chọn với các mức giá khác nhau.
Tuy nhiên, điều đáng nói là các sản phẩm này không có bao bì tiêu chuẩn, không nhãn phụ tiếng Việt, thậm chí một số điếu xì gà đã xuất hiện dấu hiệu ẩm mốc, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người sử dụng.
Dễ mua nhất hiện nay vẫn là kênh online. Chỉ cần một cuộc điện thoại hoặc vài tin nhắn trên Facebook, Zalo, xì gà sẽ được giao tận nơi. Kết nối với tài khoản “Đông Nguyễn” - người bán khẳng định chắc nịch đây là hàng “chuẩn”, “hàng xịn” nhưng hoàn toàn không có hóa đơn hay bất kỳ giấy tờ nào chứng minh là hàng chính hãng. Hàng chủ yếu là người quen xách tay về.
Theo tìm hiểu, lợi dụng nhu cầu sử dụng xì gà ngày càng tăng của một bộ phận người dân, nhiều đầu mối đã tìm cách nhập xì gà từ nhiều nguồn khác nhau, không chỉ từ Cuba hay châu Âu mà còn từ Trung Quốc. Thị trường vì thế trở nên hết sức bát nháo, với đủ chủng loại, nguồn gốc mập mờ và mức giá dao động từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng một điếu.
Tại một cửa hàng chuyên kinh doanh rượu ngoại và thuốc lá trên đường Trần Phú (phường Thành Sen), khi phóng viên có nhu cầu mua xì gà làm quà biếu, chủ cửa hàng nhiệt tình tư vấn nhiều loại khác nhau, giá từ vài trăm nghìn đồng đến 7–8 triệu đồng/điếu.
“Cứ yên tâm, tất cả đều là hàng xách tay từ Cuba. Muốn số lượng bao nhiêu cửa hàng cũng có thể đáp ứng được” - người này khẳng định. Tuy nhiên, khi được hỏi về hóa đơn, chứng từ, chủ cửa hàng lập tức gạt đi: “Đã là hàng xách tay thì lấy đâu ra hóa đơn. Hàng đi biếu thì cần gì giấy tờ”.
Theo các chuyên gia, xì gà nếu không được bảo quản đúng quy chuẩn rất dễ bị ẩm mốc, nhiễm nấm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người sử dụng. Đáng lo ngại hơn, người tiêu dùng hoàn toàn không có cơ sở để phân biệt thật – giả, cũng không có căn cứ khi xảy ra tranh chấp hay rủi ro.
Trước đây, các đối tượng buôn lậu đã lợi dụng quy định miễn thuế đối với hành lý của người nhập cảnh theo Nghị định 66/2002/NĐ-CP. Theo đó, mỗi người trên 18 tuổi được mang tối đa 100 điếu xì gà, từ đó phát sinh tình trạng nhờ mua, cầm hộ xì gà về Việt Nam.
Để hạn chế tình trạng này, năm 2017 Bộ Tài chính ban hành Thông tư 52/2017/TT-BTC sửa đổi Thông tư 120/2015/TT-BTC, quy định chặt chẽ hơn: thuốc lá điếu vượt quá 200 điếu, xì gà vượt quá 20 điếu (trước đây là 100 điếu) hoặc thuốc lá sợi vượt quá 250 gram đều phải chịu kiểm soát.
Cùng năm, Nghị định 94/2017/NĐ-CP quy định thuốc lá điếu và xì gà (trừ hàng nhập khẩu để kinh doanh bán hàng miễn thuế) thuộc danh mục hàng hóa do Nhà nước độc quyền. Theo quy định hiện hành, Tổng Công ty Thuốc lá Việt Nam là đơn vị duy nhất được phép nhập khẩu, phân phối và bán xì gà nhập khẩu chính ngạch tại Việt Nam.
Tuy nhiên, trên thực tế, người tiêu dùng rất khó tiếp cận các sản phẩm xì gà nhập khẩu hợp pháp. Xì gà không rõ nguồn gốc được bày bán công khai cho thấy những lỗ hổng lớn trong công tác quản lý thị trường. Nếu không có biện pháp kiểm tra, xử lý kịp thời, tình trạng buôn bán hàng lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt trong các dịp cao điểm lễ, Tết.
Trước thực trạng trên, các cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các cơ sở kinh doanh xì gà không đủ điều kiện, không có hóa đơn chứng từ hợp pháp. Đồng thời, người tiêu dùng cũng cần nâng cao nhận thức, không nên vì tâm lý sính hàng ngoại, hàng “xách tay” mà đánh đổi sức khỏe và quyền lợi của chính mình.
Xì gà có thể là thú chơi, là món quà biếu, nhưng chỉ thực sự có giá trị khi đó là sản phẩm hợp pháp, đảm bảo chất lượng và an toàn. Nếu thị trường vẫn tiếp tục “loạn” như hiện nay, chịu thiệt thòi cuối cùng vẫn chính là người tiêu dùng.